II SA/Kr 811/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 16 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania skarżąca M.M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 31-letnim synem D.M. oraz byłym mężem K.M. . Ich miesięczny dochód z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej wynosi 5.500 zł. Syn oraz były mąż skarżącej są osobami bezrobotnymi. W skład majątku skarżącej wchodzą dwa mieszkania o powierzchni 29 m² i 40 m², nieruchomość rolna wielkości 0,46 ha oraz inne nieruchomości wielkości 0,28 ha i 0,10 ha. Wnioskodawczyni nie posiada zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła argumenty odnoszące się do złożonej skargi. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna była przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Przeprowadzona analiza przedstawionej przez skarżącą sytuacji majątkowej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na rzecz wnioskodawczyni pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 5.500 zł miesięcznie. Nie są to dochody niskie biorąc pod uwagę realia naszego kraju. Uzyskując dochody w takiej wysokości skarżąca ma możliwości planowania wydatków celem zabezpieczenia kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu swojej rodziny. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przy stałych dochodach rodziny w wysokości 5.500 zł uiszczenie kosztów sądowych niniejszego postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500 zł, mieści się w możliwościach płatniczych skarżącej. Z treści art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Zauważyć wypada, że skarżąca dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci dwóch mieszkań o powierzchni 29 m² i 40 m², nieruchomością rolną wielkości 0,46, a także dwiema nieruchomościami wielkości 0,28 ha i 0,10 ha. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Posiadany majątek może być bowiem wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na koszty związane z postępowaniem sądowym. Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącą w miesiącu dochodów pozwala na poczynienie starań w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział strona uznaje za konieczny. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 w/w ustawy). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).