II SA/Kr 812/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 marca 2014 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I) ustanowić dla B. P. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 25 lipca 2014 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 marca 2014 roku w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką R. P. ur. 1977 r. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni 120 m² nadający się do remontu oraz leżąca odłogiem nieruchomość rolna o areale 1,77 ha. Strona nie posiada zasobów pieniężnych, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, iż jest emerytką w trakcie sprawy rozwodowej. Nie posiada żadnego majątku. Opiekuje się 9...-letnią matką. Na utrzymaniu wnioskodawczyni pozostaje córka R., która nie pracuje i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Wykonując wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przesłała wypełniony formularz "PPF". Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 tego formularza wynika, iż strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz adwokata z urzędu. Strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką J. O., która pobiera emeryturę w wysokości 1.286,14 zł. W dniu 27 czerwca 2014 roku B. P. zaciągnęła pożyczkę w kwocie 3.300 zł z przeznaczeniem na lekarstwa dla matki i siebie oraz wyżywienie i środki czystości. Miesięczny koszt wyżywienia dla dwóch osób wynosi 1.200 zł. Pozostałe wydatki przedstawiają się następująco: lekarstwa 600 zł, odzież z pościelą 200 zł, wywóz ścieków 200 zł, zakup opału: węgiel 2.000 zł, drewno 300 zł. Do wniosku załączone zostały następujące dokumenty: potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego B. P. za lipiec 2014 roku (1.362,67 zł), potwierdzenie wypłaty emerytury J. O. za sierpień 2014 roku (1.286,14 zł), pokwitowanie wpłaty kwoty 64,08 zł na rzecz [...] S.A. w W., potwierdzenie wpłaty kwoty 44,14 zł na rzecz "T" Sp. z o.o. w K., pokwitowania wpłaty podatku od nieruchomości w kwocie 108 zł oraz opłaty za gospodarowanie odpadami za lipiec – wrzesień 2014 w kwocie 48 zł, harmonogram spłaty pożyczki z dnia 27 czerwca 2014 roku, fakturę z dnia 1 lipca 2014 roku za wodę na kwotę 19,69 zł oraz informację dla ubezpieczonego o przedmiocie ubezpieczenia i wysokości składki. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca B. P. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na wysokość uzyskiwanych dochodów, brak jakichkolwiek oszczędności i wartościowych przedmiotów, które mogłyby być spieniężone, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem i leczeniem skarżącej oraz jej 9..-letniej matki, środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącej i ustanowił dla niej adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. B. P. uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z emerytury w wysokości 1.362,67 zł. Stałymi dochodami z emerytury w wysokości 1.286,14 zł dysponuje także pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka wnioskodawczyni, J. O.. Łącznie do dyspozycji strony pozostaje zatem kwota 2.648,81 zł. Choć nie są to dochody wysokie, stanowią jednak stałe źródło utrzymania i dają możliwość poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Ponadto, oprócz stałych dochodów skarżąca posiada także majątek nieruchomy w postaci domu i nieruchomości rolnej. Istotne jest bowiem, że gospodarstwo rolne stwarza możliwość uprawy również na potrzeby własne, co obniża koszty związane z utrzymaniem, a posiadane nieruchomości budynkowe mogą służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z dnia 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Należy także zaakcentować, że na dzień rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy na skarżącej nie ciąży obowiązek uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika bowiem, że wpis od skargi w wysokości 500 zł, jedyny na obecnym etapie postępowania element kosztów sądowych, został przez nią uiszczony w dniu 16 czerwca 2014 roku. Powyższa okoliczność wskazuje, że skarżąca mogła z uzyskiwanych dochodów wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Tym samym nie można uznać, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym, skoro koszty takie zostały przez nią uiszczone. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.