II SA/Kr 812/14

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku B.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 11 marca 2014r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11 marca 2015r. skarżąca B.P. złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję SKO w K. z dnia 11 marca 2014r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, inwalidką I grupy, sama skarżąca ma orzeczoną III grupę inwalidzką. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń socjalnych z ZUS, które przeznacza na podstawowe potrzeby, opłaty za media, raty pożyczki ( 310 zł ) , leki. Skarżąca wskazuje, iż jest dzierżawcą działki o pow. 11 arów wraz z siostrą po połowie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek skarżącej jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek składany w zakresie prawa pomocy był rozpoznany w ten sposób, iż wnioskodawczyni przyznano pełnomocnika z urzędu, natomiast wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oddalono ( postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2014r. ). Ponieważ postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. A zatem przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżąca nie wykazała bowiem żadnych innych nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu ocenianego poprzednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny – jej stanu majątkowego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł oraz emerytury matki w kwocie [...] zł. Łączne dochody rodziny skarżącej wynoszą zatem 3168,22 zł i są obecnie wyższe od poprzednio określanych i ocenianych przez Sąd – ( łączna suma dochodów w sierpniu 2014r. wynosiła 2 648,81 zł ). Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada dom o pow. 120 m2, nadający się do remontu oraz leżącą odłogiem nieruchomość o pow. 1,77 ha. Nie wykazuje też faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Nie posiada samochodu. Skarżąca wykazuje, iż pod koniec roku zmuszona była wydać 4000 zł na nowy kocioł grzewczy. W dniu 27 czerwca 2014 roku B.P. zaciągnęła pożyczkę w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na lekarstwa dla matki i siebie oraz wyżywienie i środki czystości. Z akt sprawy wynika, iż miesięczny koszt wyżywienia dla dwóch osób wynosi 1.200 zł. Pozostałe wydatki przedstawiają się następująco: lekarstwa 600 zł, odzież z pościelą 200 zł, wywóz ścieków 200 zł, zakup opału: węgiel 2.000 zł, drewno 300 zł. W aktach sprawy znajdują się - następujące dokumenty: potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego B.P. za lipiec 2014 roku (1.362,67 zł), potwierdzenie wypłaty emerytury J.O. za sierpień 2014 roku (1.286,14 zł), pokwitowanie wpłaty kwoty 64,08 zł na rzecz [...]S.A. w W. potwierdzenie wpłaty kwoty 44,14 zł na rzecz [...] Sp. z o.o. w K. , pokwitowania wpłaty podatku od nieruchomości w kwocie 108 zł oraz opłaty za gospodarowanie odpadami za lipiec – wrzesień 2014 w kwocie 48 zł, harmonogram spłaty pożyczki z dnia 27 czerwca 2014 roku, fakturę z dnia 1 lipca 2014 roku za wodę na kwotę 19,69 zł oraz informację dla ubezpieczonego o przedmiocie ubezpieczenia i wysokości składki. Wszystkie to dokumenty były przedmiotem oceny w sierpniu 2014r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi kasacyjnej bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. B.P. uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z emerytury w wysokości 1.688,52 zł. Stałymi dochodami z emerytury w wysokości [...] zł dysponuje także pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka wnioskodawczyni, J.O. . Łącznie do dyspozycji strony pozostaje zatem kwota 3 168,22 zł i jest to kwota wyższa od kwoty 2.648,81 zł, którą skarżąca dysponowała w sierpniu 2014r. Choć nie są to dochody wysokie, stanowią jednak stałe źródło utrzymania i dają możliwość poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Ponadto, oprócz stałych dochodów skarżąca posiada także majątek nieruchomy w postaci domu i nieruchomości rolnej. Istotne jest bowiem, że gospodarstwo rolne stwarza możliwość uprawy również na potrzeby własne, co obniża koszty związane z utrzymaniem, a posiadane nieruchomości budynkowe mogą służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z dnia 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej w taki sposób aby aktualnie zasługiwała ona na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym obecnie zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).