II SA/Kr 819/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi J. W. na decyzję nr [...] [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 27 kwietnia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 1 grudnia 2017 r. J. W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 27 kwietnia 2017 r., wydaną w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego. Wnioskodawca domagał się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych należnych od skargi kasacyjnej, z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazywał, że mieszka sam w wynajmowanym mieszkaniu, ma pełnoletnią córkę, która mieszka w W. i pomaga mu finansowo. Utrzymuje się z dochodu osiąganego z tytułu renty inwalidzkiej II grupy w wysokości 854 zł. Nie wykazał miesięcznych zobowiązań, oświadczył jedynie, że całość środków przeznacza na podstawowe potrzeby bytowe. Do wniosku dołączył potwierdzenie wysokości otrzymywanego świadczenia rentowego. Wnioskodawca podał również, że nie posiada żadnych nieruchomości, zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu, nie posiada cennych ruchomości bądź oszczędności. Ponieważ dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające, wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia braków poprzez wyjaśnienie czy gospodaruje sam, potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem, z wyszczególnieniem czynszu najmu mieszkania, przedstawienie wyciągów bankowych z rachunku wnioskodawcy oraz ew. osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie z ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienie, z jakich środków pokrywane są koszty pełnomocnika z wyboru, który działa w jego imieniu w niniejszej sprawie, oświadczenie w jakiej formie i wysokości wnioskodawca otrzymuje pomoc od swej pełnoletniej córki. Po bezskutecznym upływie zakreślonego terminu dla uzupełnienia oświadczenia, starszy referendarz sądowy tut. sądu postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający stwierdził, że J. W. nie wykazał wystarczająco skutecznie, że w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów należnych od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. J. W. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, domagając się jego zmiany oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że dane wskazane we wniosku są niewystarczające do przyznania zwolnienia od kosztów w tym także, że nie wykazał czy gospodaruje sam, - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na odmowie przyznania zwolnienia od kosztów w sytuacji, kiedy dysponuje środkami, które są na granicy ubóstwa; - naruszenie art. 243, art. 244, art. 245 oraz art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym poprzez niezasadne odmówienie zwolnienia od kosztów. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu jest niesłuszne, gdyż posiada rentę inwalidzką w kwocie, która czyni go osobą ubogą, a świadczenie rentowe jest na granicy egzystencji. Aby zaspokoić swoje potrzeby korzysta z pomocy córki, co zostało wskazane we wniosku. Wniosek zawiera także informację, że mieszka sam i sam prowadzi gospodarstwo domowe. Kwestia z jakich środków, czy przez kogo zostało uregulowane wynagrodzenie pełnomocnika nie jest okolicznością istotną i niezbędną dla rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie od kosztów. Sama wysokość renty inwalidzkiej oraz fakt samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego jest wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy, bez potrzeby dokumentowania wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Od wydanego rozstrzygnięcia nie przysługuje już zażalenie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z pkt 2 ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego, w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. W niniejszej sprawie oświadczenie złożone na urzędowym formularzu było niewystarczające dla oceny, czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Brak wyjaśnienia takich kwestii jak to, czy gospodaruje sam, potwierdzenie stosownymi dokumentami wydatków związanych z utrzymaniem, przedstawienie wyciągów bankowych wnioskodawcy oraz ew. osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie z ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienie, z jakich środków pokrywane są koszty pełnomocnika z wyboru oraz oświadczenie w jakiej formie i wysokości wnioskodawca otrzymuje pomoc od swej pełnoletniej córki - uniemożliwiło kontrolę twierdzeń zamieszczonych we wniosku. Nie negując bowiem faktu, że skarżący otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 854 zł, nie można wykluczyć, że dysponuje również innymi źródłami dochodu, bądź oszczędnościami. Analiza wyciągów bankowych pozwoliłaby na zweryfikowanie prawdziwości złożonego w tym zakresie oświadczenia. Podkreślić należy, że wnioskodawca, wnosząc sprzeciw nie nadesłał żadnych nowych dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które był wzywany zarządzeniem referendarza sądowego kierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Konkludując powyższe rozważania, w ocenie sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, uznać należy za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.