II SA/Kr 828/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2024 r. sprzeciwu Z. P. od decyzji nr 197/2024 Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 8 maja 2024 r. znak: WOB.7721.108.2024.JNOW w przedmiocie nakazu rozbiórki I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości, II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie na rzecz Z. P. 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla powiatu krakowskiego – ziemskiego w Krakowie decyzją nr 22/2020 z 14 lutego 2020 r. znak: PINB-I-5160.245.19.38, działając na podstawie art. 80 ust. 2 pkt. 1, art. 81 ust. 1 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186), dalej "P.b." oraz art. 104 i art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096), dalej: "K.p.a.", umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie: "linia energetyczna sN na działce nr [...], [...] w msc. N. , gm. C." z uwagi na fakt, iż nin. postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe w całości. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że na działce nr [...] zlokalizowane są dwa słupy energetyczne (czterostopowy z transformatorem nr porządkowy [...] w północnej części działki oraz dalej słup podwójny). Kolejne dwa słupy energetyczne (pojedynczy i podwójny) objęte niniejszym postępowaniem zlokalizowane są na działce nr [...]. Są to słupy żelbetowe, prefabrykowane. Według oświadczenia właściciela działek – Z. P. – przedmiotowa sieć powstała ok. 1978-1979 r. Z kolei w dokumentach przedłożonych przez T. S.A. jako data budowy widnieje rok 1976, a data oddania do eksploatacji 1979 r. W trakcie oględzin Z.. oświadczył, że w latach 70-tych ówcześni właściciele nie wyrażali zgody na taką lokalizację sieci, a inwestorem była firma E. . Stan techniczny słupów jest zły. Zarządca sieci – T. – dokonuje bieżących przeglądów i konserwacji urządzeń. Z dokumentacji przedłożonej przez T. wynika, że inwestorem sieci był Urząd Wojewódzki, a wykonawcą robót firma E. Sieć została przekazana do eksploatacji na rzecz Z. Przedsiębiorstwo Państwowe w 1979 r. Kolejno organ I instancji opisał bezskuteczne poszukiwanie dokumentacji spornej inwestycji. Zwrócił uwagę, że w latach 50-tych szczególnie nasilona była wielka akcja elektryfikacji. Podsumowując organ przyjął, że przedmiotowa inwestycja została wybudowana w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy. Odwołanie od tej decyzji wniósł Z. P. domagając się jej uchylenia, ze względu na bezpodstawne ustalenie, że sporna inwestycja została zrealizowana zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami. Podkreślił, że na realizację przedmiotowej inwestycji nie uzyskano wymaganego uzyskania prawa na zajęcie gruntu dla celów inwestycji i decyzji pozwolenia na budowę. Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie decyzją nr 141/2022 z 7 kwietnia 2022 r. znak: WOB.7721.125.2020.MOPIE utrzymał decyzję w mocy ww. decyzję PINB z 14 lutego 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził brak podstawy prawnej, która pozwalałaby w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym na wydanie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa linia energetyczna została wykonana w warunkach samowoli budowlanej, a w konsekwencji nakazania jej rozbiórki. Skarżący Z. P. wniósł na ww. decyzję organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Powtórzył co do zasady zarzuty i ich uzasadnienie zawarte w odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym wyrokiem z 20 września 2022 r. sygn. II SA/Kr 708/22 uchylił ww. decyzję MWINB z 7 kwietnia 2022r. oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji. W uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie wskazał m.in., że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją umorzenia postępowania przez organ z przyczyn merytorycznych, a nie formalnych, w postępowaniu administracyjnym dotyczącym legalności obiektów budowlanych. Istnieje też przedmiot tego postępowania – słupy energetyczne posadowione na działce skarżącego oraz podmiot, który domaga się podjęcia przez organ czynności z uwagi na swój interes prawny. Jeżeli nawet uznać by, że stanowisko organu jest prawidłowe, to w ocenie WSA, z uwagi na fakt wszczęcia postępowania na żądanie skarżącego i to, że prowadził je w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 1974 r., nr 38, poz. 229 ze zm.), dalej "P.b. z 1974 r.", a co za tym idzie brak podstaw stosowania art. 53 ust 1 P.b. z 1974 r., prawidłową decyzją organu powinna być odmowa nakazania rozbiórki przedmiotowych słupów, a nie umorzenie postępowania. W ocenie WSA stanowisko organu merytorycznie jest jednak wadliwe. Istotnie w orzecznictwie występuje pogląd, że samowoli budowlanej nie można domniemywać. Brak dokumentacji związanej z realizacją danego obiektu budowlanego w niektórych przypadkach nie może być jednoznaczny ze stwierdzeniem, że obiekt ten jest samowolą budowlaną. W ocenie WSA z przypadkiem takim nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jak ustaliły organy, przedmiotowe słupy zostały zrealizowane w drugiej połowie lat 70 XX-wieku, a oddane do użytkowania w 1979 r. Nie jest to szczególnie odległy czas. Nie można zatem uznać, że brak jakiejkolwiek dokumentacji związanej z realizacja tych obiektów nie jest istotny dla oceny ich legalności. Przeciwnie fakt, że żadne z archiwów, a także następca prawny inwestora nie są w posiadaniu jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o legalności wykonanych robót budowlanych, ani też (co nie było przedmiotem ustaleń organów), czy inwestor dysponował nieruchomością na cele budowlane w stosunku do obiektów realizowanych w okresie stosunkowo niedawnym. Nie wiadomo też w oparciu o jaką dokumentację ustalono czas, w jakim obiekty te realizowano oraz oddano je do użytkowania. Z uwagi na czas, w którym przedmiotowe słupy były realizowane, znajduje zastosowanie przepis art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. (Dz.U. z 2016 r. poz. 290), dalej "P.b.". Stanowi on, że przepisu art. 48 P.b. nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku, do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustalenie przez organ administracji, iż dany obiekt budowlany, który w ramach samowoli budowlanej został zrealizowany przed wejściem w życie P.b., przesądza, iż zastosowanie znajdują przepisy nieobowiązującej już P.b. z 1974 r. Dalej WSA stwierdził, że z analizy tych przepisów wynika, iż nakaz rozbiórki mógł być wydany tylko w przypadku, gdy obiekt budowlany został zrealizowany bez pozwolenia na budowę i na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie był przeznaczony pod zabudowę lub był przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę albo obiekt ten powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych, lub użytkowych dla otoczenia, lub zachodzą inne ważne przyczyny uzasadniające nakaz rozbiórki, których jednak ustawa nie precyzuje. Odnosząc się do tego ostatniego zagadnienia WSA wskazał, że w orzecznictwie sądów wykrystalizował się pogląd, iż w postępowaniu dotyczących samowoli budowlanych (także potencjalnych) istotną kwestią jest badanie przez organ czy inwestor legitymował się tytułem do realizacji inwestycji energetycznej na danej nieruchomości. WSA za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2017 r. sygn. II OSK 21/17 podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 P.b. z 1974 r., sieć energetyczna stanowi "obiekt budowlany", a według art. 31 ust. 2 przymusowa rozbiórka obiektu budowlanego lub jego części, wybudowanego niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy może być orzeczona, jeżeli jest to uzasadnione innymi ważnymi przyczynami poza wymienionymi w ust. 1 art. 37. Naruszenie prawa własności wskutek dokonania samowoli budowlanej przez podmiot niemający tytułu do dysponowania nieruchomością na cele budowlane stanowi przypadek stanowiący "inną ważną przyczynę" uzasadniającą wydanie decyzji o przymusowej rozbiórce na podstawie art. 37 ust. 2 P.b. z 1974 r. Uzyskanie prawa na zajęcie gruntu celem zrealizowania inwestycji budowlanej było podstawowym wymogiem, którego spełnienie umożliwiało wystąpienie o pozwolenie na budowę (art. 29 ust. 5 P.b. z 1974 r.), jak też było podstawową przesłanką do legalizacji przedmiotowej części sieci energetycznej. Jeżeli realizacja przedmiotowych słupów odbyła się w ramach samowoli budowlanej, a inwestor nie dysponował nieruchomością na cele budowlane w sensie posiadania prawa do zainwestowania w teren będący własnością poprzedników prawnych skarżącego, fakt taki uniemożliwia legalizację przedmiotowych obiektów. WSA nakazał organom przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnienie powyższych wskazań. Po ponownym rozpoznaniu sprawy PINB decyzją nr 76/2023 z 9 maja 2023 r., znak: PINB-I-5160.21.23.38, na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy P.b. z 1974 r., po rozpatrzeniu sprawy linii energetycznej na działce nr [...], [...] bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę, nakazał rozbiórkę sieci energetycznej sN usytuowanych na działce nr [...] i [...] w N. , gm. C. (cztery podpory słupowe wraz z napowietrzną linią energetyczną) wykonanej w latach 1978-1979 bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę z uwagi na fakt, iż inwestor w czasie budowy nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością (działki nr [...] i [...]) na cele budowlane. Powyższa decyzja została doręczona W. P., Z. P. oraz T. S.A. w K. (zgodnie z rozdzielnikiem na ostatniej stronie decyzji). Od powyższej decyzji PINB z 9 maja 2023 r. odwołanie wniosła T. S.A. z siedzibą w K., zarzucając naruszenie art. 77 § 1, art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez brak ustalenia przez organ jaki skutek w sferze interesu publicznego będzie miało orzeczenie nakazu rozbiórki oraz brak uwzględnienia toczącego się postępowania przed sądem cywilnym o ustanowienie służebności przesyłu dotyczącego urządzeń objętych ww. decyzją z 9 maja 2023 r. T. zarzucił także naruszenie art. 37 ust. 2 i art. 40 P.b. z 1974 r. W uzasadnieniu zarzutów T. podniósł m.in., że bezsporne jest, iż przedmiotowy fragment sieci od chwili wybudowania jest trwale połączony z siecią przedsiębiorstwa przesyłowego (odwołującej) stanowiąc istotny jej element, który jest trwale eksploatowany, poddawany czynnościom konserwacyjnym i technicznym. Odwołująca podkreśliła, że na podstawie art. 37 ust. 2 P.b. z 1974 r. organ może, ale nie musi orzec rozbiórki. Podniosła, że organ nie wziął pod uwagę, że: - odwołująca, jako Operator Systemu Dystrybucyjnego, zobligowana jest na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne oraz rozporządzenia wykonawczego, do ciągłego i niezawodnego dostarczania energii elektrycznej do odbiorców, - stacja transformatorowa nr [...] wraz z siecią służy zasilaniu szeregu (50) nieruchomości klientów OSD w miejscowości N. , - ewentualna rozbiórka i likwidacja urządzeń skutkować będzie deficytem mocy przyłączeniowej na poziomie 586 kW, - stacja transformatorowa i słupy linii napowietrznej średniego napięcia stanowiące przedmiot nakazu stanowią niezbędny element ścieżki odbiorców, bez którego zapewnienie zasilania energią elektryczną jest niemożliwe, - Sąd Rejonowy dla K. w K. Wydział I cywilny postanowieniem z 22 stycznia 2021 r. sygn. I Ns [...] ustanowił na rzecz odwołującej służebność przesyłu (prawomocne z dniem 1 czerwca 2022 r.). MWINB decyzją nr 492/2023 z 23 listopada 2023 r., znak: WOB.7721.237.2023.AJAN/JNOW uchylił ww. decyzję I instancji z 9 maja 2023 r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 138 § 2 K.p.a., art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 i art. 103 ust. 2 P.b. oraz art. 37 ust. 2 P.b. z 1974 r. W uzasadnieniu ww. decyzji z 23 listopada 2023 r. MWINB wskazał m.in., że przyczyną uchylenia decyzji I instancji było stwierdzenie, że nie wskazał on adresata nakazu rozbiórki. Dodatkowo MWINB stwierdził, że organ I instancji powinien wziąć pod rozwagę ww. postanowienie ustanawiające służebność, od którego Sąd Okręgowy Wydział II Cywilny-Odwoławczy prawomocnym postanowieniem z 3 marca 2022 r. sygn. [...] oddalił apelację W P. i Z. P., które to postanowienie zostało ujawnione na etapie postępowania odwoławczego i stanowi nową okoliczność, nieujawnioną wcześniej w aktach PINB, co do której organ winien się ustosunkować wydając rozstrzygnięcie. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu PINB powinien orzec bądź o odmowie nakazania rozbiórki, bądź o rozbiórce, wskazując adresata nakazu. Następnie MWINB postanowieniem z 21 grudnia 2023 r. znak WOB.7721.237.2023.AJAN, na podstawie art. 113 § 1 K.p.a., sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w ww. decyzji z 23 listopada 2023 r., w ten sposób, że na stronie pierwszej decyzji zamiast "Uchylam zaskarżoną decyzję w całości" powinno być "Uchylam zaskarżoną decyzję w całości i przekazuję sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji". Opisaną wyżej decyzję MWINB z 23 listopada 2023 r. Z. P. zaskarżył sprzeciwem do WSA w Krakowie, zarzucając naruszenie: - art. 107 § 1 K.p.a. przez błędne uznanie, że decyzja nie została skierowana do konkretnego adresata, - art. 153 P.p.s.a. poprzez zakwestionowanie oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA w Krakowie z 20 września 2022 r. sygn. 708/22, - art. 138 § 2 K.p.a. poprzez uchylenie decyzji I instancji, gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. WSA w Krakowie prawomocnym wyrokiem z 23 stycznia 2024 r. sygn. II SA/Kr 1636/23 uchylił ww. decyzję MWINB z 23 listopada 2023 r., na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a. W uzasadnieniu ww. wyroku WSA stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 2 K.p.a. i podlega uchyleniu, jakkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w sprzeciwie. Sąd zwrócił uwagę, że w sentencji zaskarżonej decyzji MWINB powołał art. 138 § 2 K.p.a., orzekając jednak wyłącznie o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W sentencji brak jest wyrzeczenia co do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, choć w uzasadnieniu tej decyzji wskazano: "PINB w ponownie prowadzonym postępowaniu (...)". Również w ostatnim zdaniu uzasadnienia MWINB wskazał, że: "Biorąc powyższe pod uwagę MWINB w Krakowie działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Organ I instancji". Dlatego też WSA przyjął, że zamiarem organu odwoławczego było wydanie decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., a nie wydanie decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 pkt 2 K.p.a. W świetle powyższego sąd uznał, że decyzja MWINB z 23 listopada 2023 r. naruszała art. 138 § 2 K.p.a. i dlatego podlegała uchyleniu na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a. WSA podkreślił, że merytoryczne odniesienie się do zarzutów sprzeciwu jest na tym etapie przedwczesne, dlatego sąd ograniczył się do stwierdzenia naruszenia art. 138 § 2 K.p.a. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy - zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją – Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie decyzją nr 197/2024 z 8 maja 2024 r. znak WOB.7721.108.2024.JNOW, na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 i art. 103 ust. 2 P.b. oraz art. 37 ust. 2 P.b. z 1974 r.,) uchylił ww. decyzję I instancji z 9 maja 2023 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił argumentację analogiczną jak w decyzji z 23 listopada 2023 r. Podkreślił, że w decyzji I instancji nie wskazano adresata, na którego został nałożony obowiązek rozbiórki sieci energetycznej sN usytuowanych na działce nr [...] i [...]. W ocenie MWINB brak oznaczenia w decyzji I instancji adresata obowiązku rozbiórki w sposób rażący narusza art. 107 § 1 K.p.a określający istotne elementy decyzji administracyjnej, co sprawia, że jest ona dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Dalej wskazał, że jak zauważył WSA w Krakowie w wyroku z 20 września 2022 r., sygn. II SA/Kr 708/22, w orzecznictwie sądów wykrystalizował się pogląd, iż w postępowaniu dotyczących samowoli budowlanych (także potencjalnych) istotną kwestią jest badanie przez organ, czy inwestor legitymował się tytułem do realizacji inwestycji energetycznej na danej nieruchomości. Jeżeli realizacja przedmiotowych słupów odbyła się w ramach samowoli budowlanej, a inwestor nie dysponował nieruchomością na cele budowlane w sensie posiadania prawa do zainwestowania w teren będący własnością poprzedników prawnych skarżącego, fakt taki uniemożliwia legalizację przedmiotowych obiektów. Ponownie MWINB stwierdził, że prowadząc ponownie postępowanie PINB winien wziąć więc pod rozwagę ww. postanowienie sądu cywilnego oraz jego treść, które to postanowienie zostało ujawnione na etapie postępowania odwoławczego i stanowi nową okoliczność, nieujawnioną wcześniej w aktach PINB, co do której organ winien się ustosunkować wydając rozstrzygnięcie. Końcowo organ II instancji wskazał, że PINB nie wyjaśnił wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, a wydane przez PINB rozstrzygnięcie nie uwzględniało kluczowych dla sprawy aspektów. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy zalecił PINB orzeknięcie bądź to o odmowie nakazania rozbiórki (zgodnie ze wskazaniem WSA w Krakowie zawartym w wyroku II SA/Kr 708/22), bądź to o rozbiórce wskazując adresata tego nakazu. Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji winien również zważać i uwzględniać wszelkie ewentualne zmiany stanu faktycznego i prawnego w zakresie relewantnym dla przedmiotu sprawy. Powyższą decyzję MWINB z 8 maja 2024 r. Z. P., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył sprzeciwem do WSA w Krakowie, zarzucając jej naruszenie: 1) art. 107 § 1 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż decyzja ta nie została skierowana do konkretnego adresata, 2) art. 153 P.p.s.a., poprzez zakwestionowanie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z 20 września 2022 r., sygn. II SA/Kr 708/22, 3) art. 138 § 2 K.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się uchyleniem decyzji I instancji i przekazaniem mu sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że nie sposób zgodzić się z argumentacją organu II instancji, że decyzja nie posiada sformułowanego w sposób prawidłowy adresata obowiązku w niej nałożonego. Stanowisko stron w postępowaniu oraz ich żądania są na gruncie niniejszej sprawy wyraźnie przeciwstawne tzn. wnioskodawcą, a zarazem stroną domagającą się rozbiórki przedmiotowej linii energetycznej jest Z. P. a stroną przeciwną, na której ciążyłby ewentualny obowiązek rozbiórki sieci energetycznej jest jej obecny właściciel i dysponent tj. firma T. S.A. Strony te zostały wskazane w tzw. rozdzielniku do decyzji. Organ I instancji w sentencji decyzji oprócz samego nakazu rozbiórki wskazał dodatkowo, że obowiązek ten jest nakładany właśnie z uwagi na to, iż inwestor w czasie budowy nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Na gruncie przedmiotowej sprawy jedyną stroną tego postępowania, którą można określić mianem inwestora, właściciela bądź zarządcy obiektu budowlanego podlegającego rozbiórce, jest firma T. S.A. i to do niej wprost adresowany jest nałożony w decyzji I instancji nakaz. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przywołał wyrok NSA, w którym sąd stwierdził, że tylko z tej przyczyny, że strony zostały wskazane w "rozdzielniku", nie powinno się usuwać decyzji z obrotu prawnego. Nie można bowiem tak zastosowanej formy określenia stron uznać za naruszenie prawa istotne, kwalifikowane, powodujące konieczność uwzględnienia środka prawnego wniesionego od decyzji. Skarżący dodał, że nie można zgodzić się z tym, jak twierdzi organ II instancji, że zaistniały jakieś nowe okoliczności prawne i faktyczne od dnia wydania orzeczenia przez WSA w Krakowie z 20 września 2022 r. mające znaczenie dla nowej oceny całej sytuacji, które wziąć pod uwagę powinien PINB, a które to nowe okoliczności mogły by spowodować przyjęcie odmiennego zapatrywania na całość sprawy, niż nakazał to WSA w Krakowie. Od dnia wydania w tej sprawie orzeczenia sądowego nie zmieniły się przepisy prawa budowlanego w tej materii. Zmiana, o której w uzasadnieniu swojej decyzji pisze organ II instancji, miała miejsce w 2020 r. Nie zmienił się również stan faktyczny. Orzeczenie to przed sądem cywilnym zapadło pół roku wcześniej (postanowienie z 22 stycznia 2021 r. sygn. [...]) niż wyrok WSA w Krakowie, więc nie jest ono okolicznością nową i nieznaną na etapie wyrokowania przed sądem administracyjnym. Skarżący przywołując wyrok NSA wskazał, że istotne znaczenie ma przede wszystkim stan faktyczny i prawny z chwili dokonania samowoli budowlanej. Inwestor nie dysponował wówczas ani pozwoleniem na budowę, ani zgodą właściciela gruntu na dysponowanie nieruchomością na cele budowlane i to te okoliczności są miarodajne do ustalenia tego, czy przedmiotowa linia energetyczna podlega przymusowej rozbiórce, czy też nie. Podsumowując skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie nie zaszły żadne zmiany w stanie faktycznym i prawnym mogą zdezaktualizować orzeczenie WSA w Krakowie z 20 września 2022 r. Organ II instancji przekroczył swoje kompetencje naruszając 153 P.p.s.a. poprzez zakwestionowanie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2a w zw. z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej "P.p.s.a." sądy administracyjne rozpoznają sprzeciwy od decyzji, o których mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji kasatoryjnej ocenia co do zasady jedynie zachowanie przesłanek wydania tego rodzaju decyzji (art. 64e P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 K.p.a.). Zatem wszelkie kwestie wykraczające poza ww. zakres nie mogły być przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 151a § 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. W myśl art. 138 § 2 K.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zwrot normatywny "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest zwrotem ocennym. W orzecznictwie przyjmuje się, że stwierdzenie to jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r., sygn. II OSK 2846/12 - powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku gdy organ odwoławczy dochodzi do przekonania o konieczności wydania decyzji kasatoryjnej, winien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 K.p.a., lecz również wskazać, dlaczego nie mógł wydać decyzji merytorycznej, chociażby korzystając z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 K.p.a. Ocena organu w tym zakresie powinna zaś znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Wskazanie w uzasadnieniu okoliczności wyczerpujących przesłanki z art. 138 § 2 K.p.a. służy wypełnieniu dyspozycji art. 107 § 3 K.p.a., określającego wymogi dla uzasadnienia faktycznego decyzji oraz realizacji wynikającej z art. 11 K.p.a. zasady przekonywania (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2015 r., sygn. II OSK 1086/14). Sąd wskazuje, że decyzja organu odwoławczego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. może być wydana również w sytuacji, w której organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania tak, że sprawa nie została wyjaśniona. Dodatkowo warto wskazać, że decyzja wydawana przez organ II instancji nie może naruszyć ustanowionej w art. 15 K.p.a., mającej konstytucyjne umocowanie (art. 176 Konstytucji RP) zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy nie może zgodnie z tą zasadą orzekać po raz pierwszy tj. orzekać w kwestiach merytorycznych, od których uzależnione jest wydanie decyzji danego typu, co do których nie wypowiedział się organ I instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że zaskarżona sprzeciwem decyzja MWINB narusza art. 138 § 2 K.p.a. i z tego względu wymagała uchylenia. Dokonana w powyższym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że jest ona wadliwa, a oczywiście zasadny sprzeciw skutkuje jej usunięciem z obrotu prawnego. Jak przy tym słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w niniejszej sprawie organ II instancji był przede wszystkim zobligowany do zastosowania się do wskazań oraz oceny prawnej zawartej w wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku WSA w Krakowie z 20 września 2022 r. sygn. II SA/Kr 708/22 (wyrok z 23 stycznia 2024 r. sygn. II SA/Kr 1636/23 nie dotyczył żadnych merytorycznych aspektów sprawy). Podkreślić należy, że zarówno organy obu instancji, jak i WSA w Krakowie, rozpoznając obecnie tę sprawę, są związani treścią art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dodatkowo, w myśl art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 30 maja 2018 r., sygn. IV SA/Po 348/18 – powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Znaczy to, że nie mogą one formułować oceny sprzecznej z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania mu się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z 13 lipca 2010 r., sygn. I GSK 940/09). Art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zatem zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., sygn. II FSK 353/16). Podkreślić trzeba, że WSA w powyżej wskazanym wyroku z 20 września 2022 r. sygn. II SA/Kr 708/22 jednoznacznie rozstrzygnął, że stanowisko organu co do meritum, to jest odnośnie wpływu braku dokumentacji związanej z realizacją przedmiotowego obiektu budowlanego na stwierdzenie lub nie samowoli budowlanej, jest wadliwe. WSA w sposób klarowny i nie budzący wątpliwości wskazał, że przedmiotowe słupy zrealizowane zostały w drugiej połowie lat 70 XX-wieku, a oddane do użytkowania w 1979 r. Nie można zatem uznać, że brak jakiejkolwiek dokumentacji związanej z realizacja tych obiektów nie jest istotny dla oceny ich legalności. Przeciwnie fakt, że żadne z archiwów, a także następca prawny inwestora, nie są w posiadaniu jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o legalności wykonanych robót budowlanych ani też o dysponowaniu nieruchomością przez inwestora na cele budowlane w stosunku do obiektów realizowanych w okresie stosunkowo niedawnym, świadczy o samowoli budowlanej inwestora publicznego działającego bez wymaganej zgody ówczesnych właścicieli terenu na posadowienie na nim części sieci elektroenergetycznej. Zatem już na etapie orzekania przez WSA we wrześniu 2022 r. przesądzone zostało, że jeżeli inwestor, ani organy orzekające w sprawie, choćby nie uprawdopodobnią legalności spornej inwestycji, to brak jest podstaw do uznania, że została ona zrealizowana zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. Tak też prawidłowo postąpił PINB wydając decyzję rozbiórkową z 9 maja 2023 r., we właściwy sposób stosując art. 153 P.p.s.a. Zaznaczyć trzeba, że przedmiotem sprzeciwu była kasatoryjna decyzja MWINB wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., którą organ odwoławczy orzekł o uchyleniu w całości ww. decyzji I instancji z 9 maja 2023 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Jako podstawę takiego rozstrzygnięcia MWINB wskazał dwie przyczyny. Po pierwsze jego zdaniem, PINB w decyzji z 9 maja 2023 r. nie wskazał adresata nakazu rozbiórki. Po drugie zdaniem organu odwoławczego organ I instancji nie wziął pod rozwagę postanowienia ustanawiające służebność prawomocnego od 3 marca 2022 r., które zostało ujawnione na etapie postępowania odwoławczego i stanowi nową okoliczność, nieujawnioną wcześniej w aktach PINB, co do której organ winien się ustosunkować wydając rozstrzygnięcie. Sąd w obu tych kwestiach, na tym etapie sprawy, przyznaje rację skarżącemu i PINB. Odnośnie określenia adresata rozbiórki Sąd stwierdza, że choć niewątpliwie lepszą praktyką byłoby wskazanie podmiotu zobowiązanego w samym rozstrzygnięciu decyzji, to w okolicznościach niniejszej sprawy zidentyfikowanie adresata obowiązku rozbiórki nie budzi wątpliwości. Nie było też kwestionowane przez Spółkę T. S.A. Jak słusznie podniósł skarżący, na gruncie niniejszej sprawy w sposób oczywisty ewentualny obowiązek rozbiórki sieci energetycznej winien być kierowany do następcy prawnego inwestora, obecnego właściciela i zarządcy sieci, to jest T. S.A. Strona została wskazana w tzw. rozdzielniku do decyzji oraz jej uzasadnieniu. Organ I instancji w sentencji decyzji oprócz samego nakazu rozbiórki wskazał dodatkowo, że obowiązek ten jest nakładany właśnie z uwagi na to, iż inwestor w czasie budowy nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Innymi słowy w przedmiotowej sprawie jedyną stroną tego postępowania, którą można określić mianem inwestora, właściciela bądź zarządcy obiektu budowlanego podlegającego rozbiórce, jest firma T. S.A. i to do niej wprost adresowany jest nałożony w decyzji I instancji nakaz. Tylko z tej przyczyny, że strony zostały wskazane w "rozdzielniku", nie powinno się usuwać decyzji z obrotu prawnego. Nie można bowiem w realiach niniejszej sprawy tak zastosowanej formy określenia stron uznać za naruszenie prawa istotne, kwalifikowane, powodujące konieczność uwzględnienia środka prawnego wniesionego od decyzji (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., sygn. II OSK 1067/07). Podsumowując ten wątek należy stwierdzić, że MWINB błędnie uznał brak oznaczenia w decyzji I instancji adresata obowiązku rozbiórki. Zatem bezpodstawnie stwierdził naruszenie art. 107 § 1 K.p.a i wadę nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przechodząc do drugiej ze spornych kwestii, powtórzyć trzeba, że jak trafnie i wiążąco w niniejszej sprawie wskazał WSA w ww. wyroku z 20 września 2022 r. sygn. II SA/Kr 708/22, w orzecznictwie sądów wykrystalizował się pogląd, iż w postępowaniu dotyczących samowoli budowlanych (także potencjalnych) istotną kwestią jest badanie przez organ, czy inwestor legitymował się tytułem do realizacji inwestycji energetycznej na danej nieruchomości. Zgodnie z art. 2 ust. 1 P.b. z 1974 r., sieć energetyczna stanowi "obiekt budowlany", a według art. 31 ust. 2 przymusowa rozbiórka obiektu budowlanego lub jego części, wybudowanego niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy może być orzeczona, jeżeli jest to uzasadnione innymi ważnymi przyczynami poza wymienionymi w ust. 1 art. 37. Naruszenie prawa własności wskutek dokonania samowoli budowlanej przez podmiot niemający tytułu do dysponowania nieruchomością na cele budowlane stanowi przypadek stanowiący "inną ważną przyczynę" uzasadniającą wydanie decyzji o przymusowej rozbiórce na podstawie art. 37 ust. 2 P.b. z 1974 r. Uzyskanie prawa na zajęcie gruntu celem zrealizowania inwestycji budowlanej było podstawowym wymogiem, którego spełnienie umożliwiało wystąpienie o pozwolenie na budowę (art. 29 ust. 5 P.b. z 1974 r.), jak też było podstawową przesłanką do legalizacji przedmiotowej części sieci energetycznej (por. wyrok NSA z 11 października 2017 r. sygn. II OSK 21/17, wyrok WSA w Gliwicach z 9 czerwca 2017 r. sygn. II SA/Gl 188/17). Jeżeli realizacja przedmiotowych słupów odbyła się w ramach samowoli budowlanej, a inwestor nie dysponował nieruchomością na cele budowlane w sensie posiadania prawa do zainwestowania w teren będący własnością poprzedników prawnych skarżącego, fakt taki uniemożliwia legalizację przedmiotowych obiektów. Natomiast jeśli chodzi o wskazanie przez MWINB, że PINB nie uwzględnił postanowienia sądu cywilnego ustanawiające służebność, od którego Sąd Okręgowy Wydział II Cywilny-Odwoławczy prawomocnym postanowieniem z 3 marca 2022 r. sygn. [...] oddalił apelację W. P. i Z. P. które to postanowienie zostało ujawnione na etapie postępowania odwoławczego, Sąd wskazuje, że wbrew ustaleniom organu II instancji, nie sposób uznać tej okoliczności za nową, nieujawnioną wcześniej, co do której organ winien się ustosunkować wydając rozstrzygnięcie. Jak słusznie bowiem podniósł skarżący, od dnia wydania ww. orzeczenia Sądu Okręgowego do wyroku WSA z 20 września 2022 r. minęło ponad pół roku, zatem nie sposób twierdzić, że jest to nowa okoliczność pominięta przez WSA w tym orzeczeniu. Dodatkowo, od 20 września 2022 r. (data wyroku) do 23 listopada 2023 r. (data wydania zaskarżonej decyzji MWINB) nie zmieniły się przepisy prawa budowlanego w tej materii. Nie zmienił się również stan faktyczny. Warto tu podkreślić, że w sprawach tego typu istotne znaczenie ma przede wszystkim stan faktyczny i prawny z chwili dokonania samowoli budowlanej. Skoro inwestor nawet nie uprawdopodobnił, że dysponował wówczas pozwoleniem na budowę, ani zgodą właściciela gruntu na dysponowanie nieruchomością na cele budowlane, to te właśnie okoliczności są miarodajne do ustalenia tego, czy przedmiotowa linia energetyczna podlega przymusowej rozbiórce, czy też nie (por. wyrok NSA z 11 października 2017 r. sygn. II OSK 21/17). Podsumowując Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie, wbrew stanowisku MWINB, nie wykazano żadnych istotnych zmian w stanie faktycznym i prawnym, które mogłyby zdezaktualizować wyrok WSA w Krakowie z 20 września 2022 r. Organ II instancji w sposób jaskrawy przekroczył swoje kompetencje naruszając 153 P.p.s.a. poprzez zakwestionowanie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Innymi słowy, organ II instancji nie zakwestionował skutecznie prawidłowych ustaleń PINB co do wykonania w latach 1978-1979 części sieci energetycznej sN na działkach nr [...] i [...] w N. , gm. C. (cztery podpory słupowe wraz z napowietrzną linią energetyczną) bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę z uwagi na fakt, iż inwestor w czasie budowy nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością (działki nr [...] i [...]) na cele budowlane. Zatem wynik przeprowadzonej według wskazanych wyżej reguł kontroli legalności zaskarżonej decyzji w zakresie wykazania przez MWINB zaistnienia przesłanek z art. 138 § 2 K.p.a. jest negatywny, a wniesiony przez skarżącego sprzeciw jest oczywiście zasadny. Organ II instancji naruszył również art. 15 K.p.a., unikając powtórnego, merytorycznego orzeczenia w sprawie. Organ I instancji zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA w Krakowie z 20 września 2022 r. sygn. II SA/Kr 708/22, natomiast organ odwoławczy bezpodstawnie i z wadliwym uzasadnieniem wadliwie interpretując wskazania WSA orzekł na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., co w sposób ewidentny narusza art. 153 P.p.s.a. Zdaniem Sądu ogólnikowe stwierdzenia organu II instancji, jakoby PINB nie wyjaśnił wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, a wydane przez PINB rozstrzygnięcie nie uwzględniało kluczowych dla sprawy aspektów, nie uzasadnia zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. i zignorowania wytycznych zawartych w wyroku z 20 września 2022 r. sygn. II SA/Kr 708/22. Na marginesie Sąd wyjaśnia, że MWINB całkowicie opacznie zinterpretował poboczne wskazanie przez WSA w ww. wyroku z 20 września 2022 r., że jeżeli nawet uznać by, że stanowisko organu jest prawidłowe, to z uwagi na fakt wszczęcia postępowania na żądanie skarżącego i to, że prowadził je w oparciu o przepisy P.b. z 1974 r., prawidłową decyzją organu powinna być odmowa nakazania rozbiórki przedmiotowych słupów, a nie umorzenie postępowania. Wszak w następnych dwóch akapitach WSA stwierdził jednoznacznie, że stanowisko organu merytorycznie jest wadliwe, a z przypadkiem takim nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Końcowo ponownego zaakcentowania wymaga, że zgodnie z art. 64e P.p.s.a. Sąd w niniejszej sprawie nie był uprawniony do badania meritum sprawy administracyjnej, nie mógł zatem przesądzić w tym postępowaniu o wyniku sprawy administracyjnej. Jak bowiem słusznie wskazał organ odwoławczy, prowadząc ponownie postępowanie należy uwzględniać wszelkie zmiany stanu faktycznego i prawnego w zakresie relewantnym dla przedmiotu sprawy, co jednak nie obejmuje powołanych przez MWINB orzeczeń sądów cywilnych, dotyczących ustanowienia służebności przesyłu na przyszłość. Nadmienić trzeba, że Sąd i organy nie mogły w niniejszej sprawie uwzględnić podnoszonych w odwołaniu Spółki T. S.A. okoliczności, związanych z obowiązkiem ciągłego i niezawodnego dostarczania energii elektrycznej do odbiorców, zasilaniu przez stację transformatorową nr [...] szeregu nieruchomości klientów, czy deficytu mocy przyłączeniowej na poziomie 586 kW, bowiem kwestie tego typu nie zostały przewidziane w P.b. z 1974 r. jako przesłanki legalizacji samowoli budowlanej. Ocenie w niniejszym postępowaniu, z woli ustawodawcy, który tak ukształtował instytucję sprzeciwu, podlegało wyłącznie zastosowanie przez MWINB normy art. 138 § 2 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, uchylając zaskarżoną decyzję w całości, na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 w zw. z art. 64b §1 P.p.s.a., zasądzając na rzecz wnoszącego sprzeciw kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (uiszczony wpis od sprzeciwu, wynagrodzenie radcy prawnego i opłata skarbowa za pełnomocnictwo). ----------------------- 18