II SA/Kr 829/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 5 maja 2015r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na rozbiórkę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.. W dniu 14 marca 2016r. skarżąca złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze swej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 5 maja 2015r. wydaną w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na rozbiórkę. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia pełnomocnika. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, nieznającą przepisów prawnych. Skarżąca przedstawia zaświadczenie o wysokości emerytury, zaświadczenia lekarskie, wyciąg z konta bankowego z saldem ujemnym w wysokości 1 494,16 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 1346,49zł. W Banku [...] wykazuje debet na rachunku w kwocie około – jak oświadcza – 2000 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada 1/3 domu po rodzicach, w którym obecnie mieszka o pow. 44 m2, a także mieszkanie o pow. 22 m2 na zasadach współwłasności. Ponadto ma współwłasność w 1/6 części w działce rolnej o pow. 1830 m2, z której nie korzysta i nie osiąga żadnych dochodów. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje, iż na koncie bankowym ma debet w wysokości 2000 zł. Jako koszty utrzymania wymienia czynsz 180 zł, telefon 50 zł, gaz 80 zł, prąd 80 zł, leki 200 zł, ubezpieczenie 60 zł. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek skarżącej jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 września 2015r. został rozpoznany w taki sposób, iż skarżącą zwolniono od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, natomiast wniosek o ustanowienie adwokata oddalono. Skarżąca nie zgłosiła od tegoż postanowienia sprzeciwu. A zatem - ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Na pewno okolicznością taką jest ewentualna chęć wniesienia przez stronę skargi kasacyjnej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W rozpoznawanej sprawie skarżąca D. M. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" i dokumentach źródłowych należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na stan zdrowia skarżącej, wysokość ponoszonych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie i leczenie oraz brak jakichkolwiek oszczędności, środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Orzekający wziął również pod uwagę fakt, iż wniosek strony o ustanowienie radcy prawnego motywowany jest chęcią złożenia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu I instancji. Art. 175 p.p.s.a. przewiduje zaś obligatoryjne sporządzenie skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek D. M. i ustanowił dla niej radcę prawnego z urzędu uznając, iż fakt ten jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że nastąpiła zmiana okoliczności, która uzasadnia zmianę pierwotnego orzeczenia z dnia 3 września 2015r.o przyznaniu prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika. Odnosząc się natomiast do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych uznano, iż zwolnienie skarżącej - w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 3 września 2015r. - od wpisu należnego od skargi było wystarczającą pomocą, a skarżąca w obecnej sytuacji nie wykazała, aby jej sytuacja materialna zmieniła się w taki sposób, aby zwolnić ją aktualnie także w całości od kosztów sądowych. Świadczenia emerytalne skarżącej nie uległy zmianie, podobnie koszty utrzymania. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie dla niej radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 w zw. z art. 258 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).