II SA/Kr 835/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) AWSA Inga Gołowska Protokolant Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2007 r. znak [...] Prezydent Miasta zawiesił z urzędu postępowanie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości - składających się z części działek: nr [...], nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...] m. K. odpowiadających wywłaszczonym: działce nr [...] i części działki nr [...] - do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego tj. ustalenia zgodności z prawem umowy z dnia [...] września 1998 r. Rep. [...] przenoszącej prawo własności do wymienionych nieruchomości, które jest przedmiotem postępowania cywilnego prowadzonego z powództwa J. W. przy udziale J. P. w charakterze interwenieta ubocznego. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano art. 97 § 1 pkt 4 i w związku z art. 123 k.p.a. i z art. 4 pkt. 9b1, art. 142 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 z późn. zm.) oraz Upoważnienia Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2004 r. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest zwrot wywłaszczonych nieruchomości położonych w K., a oznaczonych jako działka nr [...] o pow. 2260 m2 i nr [...] o pow. 1700 m2 obręb [...] jedn. ewid. [...] m. K. Nieruchomości te zostały wywłaszczone z przeznaczeniem pod budowę Szpitala [...] w P. na podstawie aktów notarialnych - umów sprzedaży zawartych w oparciu o przepisy art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64): z dnia 14 lipca 1976 r. Rep. [...] (działka nr [...]) i z dnia [...] czerwca 1984 r. Rep. [...] (działka nr [...]). W dacie wywłaszczenia działki nr [...] i nr [...] ujawnione w KW nr [...] stanowiły własność M. P. Wniosek o zwrot złożyli wszyscy spadkobiercy M. P. Porównanie mapy archiwalnej działek nr [...] i nr [...] z obowiązującą mapą ewidencji gruntów i budynków wskazuje, że wywłaszczonym nieruchomościom odpowiadają obecnie części działek nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Działka nr [...] (z której wyodrębniono m. in. działki nr [...] i nr [...]) wraz z innymi działkami została wniesiona tytułem wkładu, a działka nr [...] (obejmująca m. in. obecną działkę nr [...]) została darowana na rzecz [...] Fundacji Promocji [...] w K. na podstawie umowy notarialnej z dnia [...] września 1998 r. Rep. [...]. Zgodnie z wpisem do księgi wieczystej nr [...] działka nr [...] stanowi aktualnie własność wymienionej Fundacji. Natomiast działki nr [...] i nr [...] zostały przez Fundację sprzedane umową z dnia [...] sierpnia 2006 r. Rep [...] i aktualnie stanowią własność osoby fizycznej. Działka nr [...] stanowi fragment ulicy [...] i na podstawie wpisów w księdze wieczystej [...] stanowi własność Gminy Miejskiej. Prezydent Miasta w dniu [...] marca 2001 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie zwrotu części działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] w granicach wywłaszczonych działek nr [...] i nr [...]. Jako powód odmowy wskazano zadysponowanie działkami nr [...] i nr [...] przez Skarb Państwa skutkujące bezskutecznością roszczenia opartego o art. 136 ust. 3 u.g.n., niezależnie od spełnienia przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Natomiast odnośnie części działki nr [...] Prezydent Miasta orzekł, iż została na niej urządzona droga zgodnie z załącznikiem do decyzji z dnia [...] sierpnia 1974 r., zatwierdzającej plan realizacyjny, zatem nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] marca 2001 r. nr [....]. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. J. P. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 1233/01 uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał, że organy rozpatrujące sprawę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości muszą w postępowaniu badać przesłanki zbędności zawarte w art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz w art. 229 u.g.n. Ponadto organ zobowiązany jest ustalić, czy zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 136 ust. 2 dotyczące zawiadomienia poprzedniego właściciela o możliwości zwrotu nieruchomości w przypadku zamiaru przeznaczenia na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. W razie uznania nieruchomości za zbędną na cele wywłaszczenia oraz nie spełnienia przesłanek wyłączenia roszczenia w oparciu o art. 229 u.g.n. organ winien stosownie do art. 97 § 1 k.p.a. zawiesić postępowanie do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej, w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 § 1 k.p.a.). W ponownym postępowaniu organ I instancji ustalił, że przedmiotowe nieruchomości są zbędne na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomości. Sprawa zwrotu części działki nr [...] zostanie wyłączona do odrębnego postępowania. Odnośnie pozostałych działek Prezydent powołał się na wskazany wcześniej wyrok WSA w Krakowie i stwierdził konieczność zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Przed Sądem Okręgowym w [...] toczy się bowiem sprawa z powództwa J. W., sygn. akt [...] o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1998 r. Rep [...] o wniesieniu tytułem wkładu na majątek Fundacji. W dniu 22 sierpnia 2006 r. zapadł wyrok oddalający powództwo. Wyrok został zaskarżony i nie jest prawomocny. Zgodnie z wnioskiem z dnia 13 września 2005 r. do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego przystąpiła J. P. Uwzględnienie powództwa i stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1998 r. zdaniem organu I instancji będzie miało znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, ponieważ nieważność, o której mowa w art. 58 k.c. jest nieważnością bezwzględną, co oznacza, że czynność prawna nie wywołała i nie może wywołać żadnych skutków prawnych objętych wolą stron, poza powstaniem ubocznych skutków, które ustawa wiąże z czynnością prawną nieważną. Nieważność powstaje z mocy samego prawa i datuje się od samego początku, co oznacza, że każdy, kto ma w tym interes, może się na nią powołać. Sytuacja prawna i faktyczna poprzednich właścicieli nieruchomości wywłaszczonych pod realizację Szpitala [...] jest w wysokim stopniu zbliżona. Wyrok stwierdzający nieważność czynności prawnej przenoszącej własność w całości (lub choćby w części dotyczącej przeniesienia własności nieruchomości, uprzednio stanowiących własność powoda i interwenientów ubocznych) w ocenie Prezydenta Miasta pozostaje w związku z wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Zasadne jest zatem zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. do dnia w którym organ zostanie poinformowany o prawomocnym wyroku zapadłym w sprawie z powództwa J. W., sygn. akt. [...]. Wojewoda postanowieniem z dnia [...] r. po rozpoznaniu zażaleń J. P., K. M., Z. P. i K. H. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Analizując akta administracyjne organ odwoławczy ocenił zaskarżone postanowienie jako prawidłowe. Rozstrzygnięcie organów administracji w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości niewątpliwie będzie zależało od wyniku toczącego się przed sądem cywilnym postępowania dotyczącego kwestii prawidłowości zadysponowania przez Skarb Państwa wywłaszczonymi nieruchomościami. Zgodnie z art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Przystąpienie do sprawy J. P. jak interwenienta ubocznego oznacza, że wyrok w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek pomiędzy nią (interwenientem), a przeciwnikiem strony, do której przystąpiła (art. 81 k.p.c.). Postanowienie Wojewody zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P. zarzucając mu błędne zastosowanie art. 97 k.p.a. oraz naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. przez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Wbrew ustaleniom organów prowadzących postępowaniu działka nr [...] nie stanowi własności [...] Fundacji Promocji [...] w likwidacji, lecz własność Skarbu Państwa. Działka ta została wyodrębniona z działki nr [...], która z kolei stanowiła część wywłaszczonej działki nr [...]. Działka nr [...] została darowana przez Skarb Państwa na rzecz Fundacji [...] na podstawie umowy notarialnej z dnia [...] września 1998 r. Rep. [...], ale następnie darowizna ta została odwołana przez Ministra Skarbu Państwa w dniu 29 maja 2005 r. Obecnie nie ma żadnych przeszkód do zwrotu nieruchomości nr [...]. Skarżąca podniosła, że organy administracji nie ustaliły związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej o zagadnieniem wstępnym. W jej ocenie orzeczenie sądu cywilnego będzie miało wpływ na wynik postępowania o zwrot, jednakże wpływu tego nie można przeceniać, ponieważ nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania obecnie nie stanowią własności Fundacji, lecz własność Skarbu Państwa i własność prywatną. Ponadto w skardze podniesiono, że organy prowadzące postępowanie wbrew obowiązkowi nie realizują wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 1233/01, przez co naruszono art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca zwróciła także uwagę na rozbieżności w orzecznictwie Wojewody odnośnie innych nieruchomości o zbliżonym stanie prawnym co działki będące przedmiotem postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Stan prawny działki nr [...] został ustalony w oparciu o wypis księgi wieczystej [...] z dnia [...] lutego 2007 r., gdzie jako właściciel nieruchomości wpisana była Fundacja. Organ administracji działał w zaufaniu do księgi wieczystej w oparciu o domniemanie, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Dopóki domniemanie to nie zostanie wzruszone, a wpis do księgi wieczystej zmieniony, organ administracji jest uprawniony do przyjęcia, że właścicielem nieruchomości jest podmiot ujawniony w księdze wieczystej. Wynik sprawy cywilnej o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1998 r. Rep. [...] będzie miał wpływ na ustalenie stanu prawnego nieruchomości będących przedmiotem postępowania, a zatem ma charakter prejudycjalny dla kwestii zwrotu tych nieruchomości. Na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. skarżąca przedłożyła do akt postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2007 r. sygn. akt [...], którym odmówiono J. P. dopuszczenia do udziału w sprawie z powództwa J. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa oraz [...] Fundacji [...] w likwidacji o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1998 r. Rep. [...] w charakterze interwenientki ubocznej oraz odrzucono apelację J. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie i oraz postanowienie Prezydenta Miasta naruszają przepisy postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. jest możliwe tylko wówczas, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pomiędzy rozstrzygnięciem zapadłym przed sądem lub innym organem a rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej musi zachodzić stosunek zależności, co oznacza, że sprawa administracyjna może zostać rozstrzygnięta na różne sposoby - w zależności od tego, jakie rozstrzygnięcie wyda sąd lub inny organ. Taka zależność nie zachodzi pomiędzy sprawą zwrotu działek nr [...], nr [...] i nr [...], a sprawą z powództwa J. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa oraz [...] Fundacji [...] w likwidacji o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1998 r. Rep. [...]. Sąd Apelacyjny odmawiając dopuszczenia J. P. do udziału w tej sprawie i odrzucając jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. podkreślił, że interwencję uboczną może skutecznie wnieść osoba, która ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron (art. 76 k.p.c.). J. P. nie ma interesu prawnego w rozstrzygnięciu tej sprawy na korzyść którejkolwiek ze stron. Powództwo J. W. dotyczyło stwierdzenia nieważności umowy wniesienia tytułem wkładu oraz umowy darowizny przenoszącej własność działki o dawnym numerze [...] przez Skarb Państwa - Wojewodę na rzecz [...] Fundacji [...] aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1998 r. Rep. [...]. Ewentualne uwzględnienie powództwa i stwierdzenie nieważności powyższej umowy w zakresie żądanym pozwem nie będzie miało wpływu na sytuację prawną J. P. Można jedynie mówić o pewnym podobieństwie sytuacji prawnej powoda oraz J. P. Sąd Apelacyjny stwierdził również, że J. P. już wcześniej wytoczyła powództwo o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] sierpnia 1998 r. Rep. [...], które zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] maja 2003 r. sygn. [...] oddalającym powództwo. Organy administracji nieprawidłowo ustaliły związek przyczynowy pomiędzy sprawą zwrotu nieruchomości stanowiących wywłaszczone działki nr [...] i [...] a sprawą z powództwa J. W. o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] sierpnia 1998 r. Rep. [...]. Istotne jest bowiem, że przedmiotem sprawy rozpatrywanej z powództwa cywilnego nie jest ocena całej umowy z [...] sierpnia 1998 r., lecz tylko stwierdzenie nieważności tej części umowy, która dotyczyła ona interesu prawnego powoda tj. w części przenoszącej własność działki o dawnym numerze [...]. Ani uwzględnienie, ani też oddalenie tego powództwa nie wpłynie w żaden sposób na rozstrzygnięcie kwestii zwrotu nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem. Z tych względów zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji podlegały uchyleniu, jako wydane z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).