II SA/Kr 836/00

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska AWSA Mariusz Kotulski ( spr.) Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2004r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2000r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego i obowiązku jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego J. W. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; Syg .akt II SA/Kr 836/00 Uzasadnienie W dniu 28 czerwca 1999r. J.W. (zwany dalej skarżącym) zawiadomił Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. o swojej rezygnacji z zasiłku stałego wyrównawczego i świadczeń zdrowotnych przyznanych decyzją Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej MOPS w K. z dnia [...] 10.1998r., nr [...] -. W zawiadomieniu tym wskazał, iż w dniu 25 czerwca 1999r. otrzymał rentę inwalidzką w wysokości [...] zł. Wniósł także o odstąpienie od żądania zwroty zasiłku stałego wyrównawczego pobranego w dniu 11 czerwca 1999r., gdyż nie wiedział wówczas, że otrzyma własną rentę inwalidzką w tym miesiącu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1999r., nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie uchylił z urzędu z dniem 1 .09.1998r. własną decyzję z dnia 2.10.1998r., nr [...] oraz zobowiązał J.W. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pobranego w formie zasiłku wyrównawczego za okres od [...].09.1998r. do [...].06.1999r. w łącznej kwocie 3010,10 zł w terminie do 30. .09.1999r. Jako podstawę prawną podano art.3, 4, 27 ust.4 pkt 1, ust.6 pkt 1 i 3 art.38 ust.1 i art.43 ust.2a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. z 1998r. Dz.U. nr 64, poz.414 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż J.W. otrzymywał zasiłek stały wyrównawczy i świadczenia zdrowotne od [...].09.1998r., będąc jednocześnie zobowiązanym o poinformowaniu MOPS o każdej zmianie swojej sytuacji, która może mieć znaczenie dla przyznania świadczenia. Od dnia 25.04.1997r. podopiecznemu przyznane zostało świadczenie rentowe z ZUS nr [...]. W maju 1999r. otrzymał on wyrównanie za okres od [...].04.1997r. do [...].05.1999r. od [...].09.1998r. wysokość przyznanej renty inwalidzkiej wynosiła [...] zł., a od 1.06.1999r. - [...] zł. Dlatego też skarżący przestał spełniać kryterium do przyznania bezzwrotnej pomocy, a przyznany i odebrany zasiłek stały wyrównawczy od dnia 1.09.1998r. był świadczeniem nienależnym i jako taki podlega zwrotowi. W odwołaniu od tej decyzji J.W. stwierdził, iż nie zgadza się z żądaniem zwrotu pieniędzy, gdyż do czerwca 1999r. tj. do czasu otrzymania renty z ZUS nie otrzymywał żadnych innych dochodów, a przyznane i pobierane świadczenie w formie zasiłki stałego wyrównawczego było jego jedynym źródłem dochodu i utrzymania. Dlatego też uważa, iż nie naruszył art.43 ust.2a ustawy o pomocy społecznej, gdyż z chwilą otrzymania renty i zmiany jego sytuacji dochodowej zawiadomił o tym fakcie MOPS, a do tej chwili spełniał określone ustawą przesłanki do otrzymywanie tego świadczenia. Decyzją z dnia [...] 2000r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przesłanki art.27 ust.4 w zw. z art.4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że J.W. spełniał wskazane tam kryteria i przesłanki do otrzymania zasiłku stałego wyrównawczego. "Decyzją z dnia [...].10.1998r. organ I instancji przyznał wnioskodawcy zasiłek stały wyrównawczy na okres od [...].09.1998r. do [...].09.1999r. W tym czasie p. J.W. starał się o przyznanie renty i oczekiwał na decyzję Sądu Apelacyjnego w Krakowie w tej sprawie. Przed wydaniem w/w decyzji w dniu [...] .09.1998r. J.W. złożył oświadczenie, że po otrzymaniu decyzji Sądu Apelacyjnego niezwłocznie zawiadomi o tym pracownika socjalnego oraz zobowiązał się do zwrotu świadczenia otrzymanego z pomocy społecznej w przypadku przyznania renty (oświadczenie znajduje się w aktach sprawy). Także w treści decyzji przyznającej zasiłek został zobowiązany do natychmiastowego powiadomienia o podjętym rozstrzygnięciu w jego sprawie oraz obowiązku zwrotu zasiłku w przypadku przyznania renty." Następnie Kolegium w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy wskazało, iż skarżący uzyskał świadczenia rentowe z ZUS od dnia 25.04.1997r., a w miesiącu maju 1999r. otrzymał wyrównanie renty od [...].04.1997r. do [...].05.1999r., natomiast fakt uzyskania renty zgłosił on dopiero w dniu [...].06.1999r. Mimo wezwań nie udzielił także żadnych wyjaśnień w tej sprawie. "Biorąc pod uwagę zgromadzone w sprawie dokumenty, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdza, że pobrane przez wnioskodawcę świadczenia z tytułu przyznanego zasiłku stałego wyrównawczego za okres od dnia przyznania tj. od [...].09.1998r. do dnia decyzji ZUS o przyznaniu świadczenia rentowego nie można uznać za świadczenia nienależnie pobrane, gdyż nie zachodzą tu przesłanki określone w art.2a ust. l pkt 6 w/w ustawy (...). Otrzymanie przez stronę renty z wyrównaniem od [...].04.1997r. zmieniło w istotny sposób Jego sytuacje materialną. Należy przyjąć, że w tej sytuacji wnioskodawca otrzymał w okresie od przyznania zasiłku stałego wyrównawczego tj. od [...] 09.1998r. dwa świadczenia - zasiłek z pomocy społecznej oraz świadczenie rentowe." Dlatego też Kolegium uznało, że zgodnie z art.27 ust.4 pkt l ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały wyrównawczy nie przysługiwał, a o obowiązku zwrotu tego świadczenia w przypadku otrzymania renty wnioskodawca został poinformowany i zobowiązał się do jego zwrotu. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [....] 2000r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.W. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący wskazał na swoją sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną oraz podniósł, iż otrzymane świadczenia w formie zasiłku stałego wyrównawczego nie są świadczeniami nienależnie pobranymi. Uważa, że do czasu otrzymania renty inwalidzkiej z ZUS w maju 1999r. pobierał to świadczenie zgodnie z prawem, o czym zawiadomił MOPS w K. w czerwcu 1999r. Nie można więc przyjąć, iż pobierał jednocześnie dwa świadczenia z MOPS w K. i z ZUS w okresie od [...].09.1998r. do maja 1999r., jak orzekł to organ I instancji oraz Kolegium w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z brzmieniem art.97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Jak wynika z treści decyzji z dnia [...] 1999r., nr [...] Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2000r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji przedmiotem postępowania było uchylenie z urzędu z dniem [...].09.1998r. decyzji Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej MOPS w K. z dnia [....].10.1998r., nr [...] oraz zobowiązanie J.W. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pobranego w formie zasiłku wyrównawczego za okres od [...].09.1998r. do [...].06.1999r. w łącznej kwocie 3010,10 zł., w terminie do 30.09.1999r. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem art.43 ust.2a ustawy o pomocy społecznej właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 art.43 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Stwierdzić przy tym należy, iż decyzja taka wpływa (zmienia, odmiennie kształtuje) na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. Ze względu na ten właśnie charakter (konstytutywny) owej decyzji może ona wywierać skutki od momentu jej wydania (ex nunc). Stąd też nie może ona uchylać obowiązywania innej decyzji wstecz. Tymczasem organ I instancji decyzją z dnia [...] 08.1999r. uchylił z urzędu z dniem [...]09.1998r. decyzję Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej MOPS w K. z dnia [...].10.1998r., nr [...]. Mając na uwadze brzmienie art. 36 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie którego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego - możliwość uchylenia decyzji z mocą wsteczną istnieje tylko w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności (art!56 k.p.a.). Wówczas natomiast takim przypadku należało wszcząć odpowiednie postępowanie i wykazać, że zachodzą przesłanki z art. 156 k.p.a. Wobec zmiany sytuacji materialnej skarżącego, która zresztą została przez niego zgłoszona, właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję przyznająca pomoc społeczną z dniem wydania decyzji wydanej w trybie art.43 ustawy o pomocy społecznej. Błędne jest również przyjęcie przez organ I instancji oraz Kolegium, iż całość świadczeń pobranych przez skarżącego w okresie od [....].09.1998r. do[...] .06.1999r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Zgodnie z brzmieniem art.2a ust. l pkt 6 ustawy o pomocy społecznej świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Co więcej sam organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, iż świadczeń pobranych przez skarżącego nie można uznać na nienależnie pobrane. Podzielić także należy wniosek Kolegium, iż za takowe świadczenia można uznać jedynie te, które wnioskodawca pobrał już po przyznaniu renty, gdyż nie powiadomił ośrodka pomocy społecznej o zmianie sytuacji materialnej, choć ciążył na nim taki obowiązek. Mimo tych trafnych spostrzeżeń organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję, która m.in. określała pobrane świadczenia jako nienależne i nakazywała ich zwrot. Jako chybione uznać należy wnioski Kolegium zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie otrzymywania przez skarżącego od [...].09.1999r. dwóch świadczeń - zasiłku z pomocy społecznej oraz renty inwalidzkiej. Ze zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż od daty przyznania zasiłku stałego wyrównawczego do momentu wypłacenia świadczeń rentowych skarżących utrzymywał się jedynie ze świadczeń wypłacanych przez pomoc społeczną. Nie sposób więc uznać, by w tym czasie skarżący pobierał dwa świadczenia. Tym samym oba organy administracyjne orzekające w przedmiotowej sprawie w sposób niewłaściwy ustaliły stan faktyczny oraz niewłaściwie zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie należy w sposób jednoznaczny ustalić zakres świadczeń pobranych przez skarżącego w okolicznościach określonych przez art.2a ust.l pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, aby można zastosować wynikające z niego konsekwencje. Dodatkowymi kwestiami, które się z tym wiążą są ciążący na skarżącym obowiązek zwrotu pobranych świadczeń w formie zasiłku stałego wyrównawczego oraz jego wniosek z dnia [...].06.1999r. o odstąpienie od żądania przez MOPS w K. zwrotu zasiłku pobranego w czerwcu 1999r. Podsumowując stwierdzić należy, że niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa uchylenie decyzji Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej MOPS w K. z dnia [...].10.1998r., nr [...] z dniem [...] 09.1998r. oraz uznanie całości pobranych przez skarżącego świadczeń z tytułu zasiłku stałego wyrównawczego stanowi naruszenie prawa materialnego, powodujące konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.