II SA/Kr 840/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. B. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia [...] września 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie sprzeciwu D. B. i J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 czerwca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 20 września 2017 r. J. B. – dalej skarżący, pismem z dnia 13 września 2017 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz nastoletnim synem. Wyjaśnił, że łączny dochód we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [...] zł tj.: miesięczny dochód skarżącego z tytułu stosunku pracy - [...] zł, natomiast miesięczny dochód z tytułu działalności gospodarczej żony skarżącego - [...] zł. Skarżący zadeklarował zobowiązania i stałe wydatki na łączną kwotę [...]zł. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada stary dom drewniany o pow. 60 m2 i wartości [...] zł, inne nieruchomości o pow. 1300 m2 oraz 800 m2, a także [...] zł oszczędności. Skarżący wyjaśnił, że stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [...] zł. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 20 września 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie Referendarz wskazał, że przepis art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, a przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie Referendarza skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu, a z uwagi na wysokość comiesięcznych dochodów rodziny strony w wysokości [...] zł w korelacji do wskazanych kosztów utrzymania w wysokości [...] zł, niewykazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy oraz z uwagi na posiadany majątek - wymagany na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy w wysokości [...] zł nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek, zatem nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Podniósł on nadto, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, a w ocenie Referendarza Sądowego skarżący do takich osób nie należy. Od powyższego postanowienia, skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że z uwagi na działanie w imieniu pozostałych mieszkańców ul. [...] w M., którzy nie zgadzają się z decyzję Burmistrza [...] i Gminy U. w M. odnośnie budowy obwodnicy, ma prawo do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ [...], LEX nr 1247073). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., [...] w sprawie [...] przeciwko [...], publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ [...]. Zaznaczyć należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ [...], LEX nr 1247073). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, zatem powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ [...], LEX nr 1274301). Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2014 r. sygn. akt: II GZ [...]). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (post. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 maja 2017r., sygn. akt: II SA/Kr [...], CBOSA). Uwzględniając informacje zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w szczególności dotyczące posiadanych nieruchomości, oszczędności, dochodów ze stosunku pracy oraz zobowiązań i stałych wydatków stwierdzić należy, że skarżący nie jest osobą znajdującą się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, ani nie charakteryzuje się ubóstwem, a sfinansowanie przez niego udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie możliwe. Podzielić należy pogląd zaprezentowany przez Referendarza Sądowego, że wymagany na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy w wysokości [...] zł nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek, gdyż dochody rodziny wnioskodawcy przewyższają wysokość przedmiotowego wpisu, nawet po odliczeniu deklarowanych kosztów utrzymania rodziny, a strona posiada jeszcze oszczędności w wysokości [...] zł. Zauważyć ponadto należy, że skarżący na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączyła wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 20 września 2017 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.