II SA/Kr 846/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku M.R. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] 2008r. skarżący M.R. złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż aktualnie sytuacja finansowa jego rodziny jest trudna i nie pozwala na pokrycie należnych kosztów sądowych. Wskazuje, iż prowadzi wiele spraw sądowych i ze wszystkimi wiążą się duże koszty. Wyczerpane zostały już w związku z tym jego oszczędności przeznaczone na prowadzenie tychże spraw. Dodaje, iż jego budżet domowy obciążony jest kredytami zaciągniętymi w związku z remontami starego domu, w którym zamieszkuje wraz z żoną. Podaje, iż dom ten nie jest jego własnością, ale ponosi koszty jego utrzymania i remontów. Pozostaje też w ciągłym leczeniu kardiologicznym i ponosi koszty związane z zakupem leków, wizytami u lekarzy specjalistów oraz rehabilitacją. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy oraz jego małżonki w łącznej wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on na własność żadnej nieruchomości lokalowej. Zamieszkuje w domu, który nie jest jego własnością, ponosząc jednocześnie koszty jego utrzymania oraz licznych remontów. Wnioskodawca posiada natomiast działkę budowlaną, na której planuje budowę domu jednorodzinnego. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje, iż ma debet na karcie kredytowej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić aktualnie wymaganego wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Wojewody bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny wnioskodawcy z tytułu wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości [...] zł, posiadany majątek ( działka budowlana ), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, braku innych, nie otrzymujących dochodu osób na utrzymaniu - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podniósł co prawda, iż ponosi duże koszty związane z utrzymaniem i leczeniem, natomiast twierdzeń tych nie poparł żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków czy innymi nadzwyczajnymi wydatkami, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Ponadto należy zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów, na który również powołuje się skarżący, sam w sobie nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte zaś przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Również wynikająca z tego ( wnioskodawca podaje, iż zaciągnął kredyty w celu remontu domu, w którym zamieszkuje ) konieczność przeprowadzania remontów należącego do strony mienia ( a w tym wypadku mienie nie jest nawet strony własnością ) nie może skutkować przyznaniem jej prawa pomocy ( post. WSA w Warszawie z 24.08.2006r. III SA/Wa 1689/05 ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, w szczególności ze względu na wysokie zarobki w przeliczeniu na liczbę członków rodziny ([...] zł na dwie osoby ) do takich osób nie należy. Nie można uznać, iż przy posiadanym dochodzie, również biorąc pod uwagę normalne koszty utrzymania i wyżywienia - skarżący nie będzie w stanie zaoszczędzić środków finansowych z przeznaczeniem ich na wymagane na obecnym etapie postępowania należności sądowe. Ponadto trzeba również dodać, iż sam skarżący wskazał, że posiada działkę budowlaną, na której zamierza budować dom. Fakt, iż skarżący planuje budowę domu, a jednocześnie korzysta z odnawialnej pożyczki w ramach rachunku bankowego, sugeruje, iż po pierwsze jest on osobą zdolną do jej spłaty, a po drugie także w ocenie banku zdolność taką posiada ( post. NSA z 16.05.2006r. II OZ 505/06 ). Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi , które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).