II SA/Kr 851/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 maja 2017r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu W dniu 11 sierpnia 2017r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 maja 2017r . Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż sama jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z prac dorywczych oraz dochodu z gospodarstwa rolnego. Nie ma stałego świadczenia socjalnego. Ma problemy ze zdrowiem, obawia się , iż będzie miała trudności sama skutecznie reprezentować się w sądzie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jak wynika z formularza złożonego przez skarżącą, nie ma stałego świadczenia socjalnego, ubiega się o emeryturę. Utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie oraz dochodu z gospodarstwa rolnego. Zobowiązania miesięczne to łącznie kwota 690 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. 100 m2 zajęty przez komornika, nieruchomość rolną o pow. 5,99 ha, kaczki, kury , gęsi, króliki. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości bądź oszczędności. Ponieważ dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające, strona wezwana została do uzupełnienia braków poprzez potwierdzenie wysokości dochodu osiąganego z tytułu prac dorywczych, i wszelkich dokumentów potwierdzających wysokość aktualnych zarobków ( w szczególności przedstawienie zeznania podatkowego za 2016r. ), wykazanie dochodu osiąganego z posiadanego przez stronę gospodarstwa rolnego, oświadczenie, czy posiada samochody, maszyny rolnicze, przedstawienie wyciągów bankowych skarżącej z ostatnich trzech miesięcy, a także wyjaśnienie czy otrzymuje zasiłki dla bezrobotnych. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca wyjaśniła, iż nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie otrzymuje zasiłków, nie ma zaznania podatkowego za 2016r, nie ma samochodu ani maszyn rolniczych. Przedstawia zaświadczenie z UG [...] o wysokości dochodu osiąganego z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, dodatkowo oświadcza, iż nie pobiera dopłat z ARiMR a prowadzona hodowla drobiu i królików jest tylko na własny użytek. Nie ma rachunku bankowego. Ponadto dodaje, że nie jest w stanie przedstawić i udokumentować dochodów z tytułu prac dorywczych, gdyż osoby, dla których te prace świadczy chcą pozostać anonimowe. Ponadto, w kolejnym uzupełnieniu wniosku skarżąca wskazuje, iż w chwili obecnej nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z synem, mimo, iż w jej domu prowadzi on działalność gospodarczą. Prowadzi natomiast gospodarstwo domowe z bratem, osobą bez dochodów i własnych środków na utrzymanie. Brat jest właścicielem nieruchomości rolnych i leśnych w [...]. Grunty nie są uprawiane ze względu na stan zdrowia brata. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dane zawarte w złożonym przez nią formularzu, a także w uzupełnieniu tegoż formularza nie mają cechy dokładności, a której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia braków tegoż wniosku i danych zostało wykonane przez skarżącą w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć, na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów, stanu rodzinnego, jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego jej stanu majątkowego możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Oznacza to, iż dane, którymi dysponował orzekający w momencie złożenia przez stronę formularza nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wnioskodawczyni, przede wszystkim, nie potwierdziła żadnymi dokumentami dochodu osiąganego przez nią z tytułu umów o dzieło, zlecenia etc – z tytułu prac dorywczych. Przedstawiła jedynie zaświadczenie z Urzędu Gminy o średniorocznym dochodzie w gospodarstwa rolnego , który w przeliczeniu miesięcznym wynosi 218 zł. Orzekający nie ma zatem możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącej dotyczących jej faktycznych dochodów, ich rzeczywistej wysokości. Ponadto skarżąca składa niespójne oświadczenia dotyczące faktu, z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W pierwotnie złożonym formularzu wniosku wskazuje, iż prowadzi je sama. Podobnie jak w pierwszym uzupełnieniu tegoż wniosku. Natomiast w kolejnym – oświadcza, iż prowadzi to gospodarstwo również z bratem. Brat ma majątek, który nie został sprecyzowany w sposób szczegółowy. Nie sprecyzowano również z czego utrzymuje się brat. W domu zamieszkuje również syn skarżącej, jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i utrzymuje się samodzielnie. Zgodnie z oświadczeniem strony znajdującym się w innych sprawach znanych orzekającemu z urzędu ( I SA/Kr 1406/16 ), syn pomaga w opłacaniu rachunków za media i kupuje opał. Skarżąca choruje na [...] oraz [...]. Jej brat również ma przewlekłe schorzenia w postaci [...]. Strona prowadzi gospodarstwo rolne (hodowla królików i kaczek), które stanowi główne źródło dochodu. Zarówno skarżąca jak i jej brat nie pobierają emerytury lub renty. Obecnie Strona jest w trakcie ubiegania się o uzyskanie emerytury z KRUS. Orzekający zatem nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny strony, a co się z tym wiąże – ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnosi skarżąca. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do wysokości dochodów osiąganych przez skarżącą, majątku rodzinnego, listy nieruchomości posiadanych przez skarżąca i jej domowników, a wreszcie okoliczności zasadniczej – a mianowicie, czy skarżąca prowadzi gospodarstwo sama, z bratem czy też z synem, jak miało to miejsce w dotychczas rozpoznawanych wnioskach strony składanych w tut. Sądzie, szczególnie wobec okoliczności, iż oświadczenia skarżącej nawet w niniejszej sprawie w tej kwestii są rozbieżne. Tym bardziej, iż z oświadczeń zawartych w innych sprawach wynikało, iż to syn skarżącej praktycznie utrzymuje całą rodzinę gdyż pomaga w opłacaniu rachunków za media i kupuje opał. Syn zaś prowadzi pod adresem skarżącej działalność gospodarczą, a jego dochody są nieznane. Dokładne dane dotyczące sytuacji finansowej syna skarżącej są więc kluczowe w niniejszej sprawie. Każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy , uznano podobnie, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Ponadto należy zaznaczyć, iż wnioskodawca, a także jej brat posiada majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego adwokata, szczególnie w sytuacji, gdy jego udział, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując, brak potwierdzenia przez skarżącego podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu, ponoszonych wydatków, spisu nieruchomości należących do członków rodziny , a przede wszystkim wiedzy o statusie pozostałych domowników spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzetelnej oceny jej stanu majątkowego. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).