II SA/Kr 858/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku E. i P. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 29 czerwca 2009r. skarżący E. i P. D. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu ( pismo uzupełniające z dnia 7 sierpnia 2009 r. ) w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak oszczędności. Wskazują, iż ponoszone koszty utrzymania są duże i w związku z tym nie są w stanie ponieść należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Brakuje im środków na podstawowe potrzeby. Dochody z gospodarstwa rolnego są bardzo niewielkie. W większości pola leżą odłogiem. Zdaniem orzekającego wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a także nadesłanych na wezwanie Sądu dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżących wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny są renty obydwojga skarżących w kwotach [...] zł oraz [...] zł ( skarżący przedstawiają xero przekazów pocztowych ). Podkreślają, iż nie osiągają dochodów z innych źródeł, a z posiadanego gospodarstwa rolnego dochód jest bardzo niski - w granicach [...] zł miesięcznie, z uwagi na niską klasę ziemi, zły stan zdrowia wnioskodawców i trudności w uprawie gruntów. Grunty wykorzystują jako łąki. Dodają także, iż nie posiadają rachunków bankowych, nie korzystają z dopłat unijnych. Jako wydatki podają : energia elektryczna – 60 zł, ubezpieczenie roczne budynku – 176 zł, telefon 36 zł. Żyją poniżej minimum socjalnego. Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni stary dom o pow. 38 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 3,45 ha na zasadach współwłasności małżeńskiej oraz 1,5 ha lasu, a także zabudowania inwentarskie. Skarżący nie wykazują faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu sądowego i ew. innych kosztów sądowych nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony skarżącej. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego, a także innych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości około 500 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, fakt, iż wnioskodawcy są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, w odniesieniu do zwyczajowych i wykazanych dokumentami wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, - w kontekście wysokości samego wpisu, kolejnych ewentualnych kosztów postępowania - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych . Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym jedynie pełne zwolnienie od kosztów sądowych. Nie widzi się natomiast podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie dla strony również kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Skarżący dysponują bowiem znacznym majątkiem nieruchomym w formie gospodarstwa rolnego o pow. 3,45 ha oraz lasu o pow. 1,52 ha, który top majątek zawsze może służyć jego właścicielowi jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, szczególnie w sytuacji , gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich, a jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Orzekający rozpoznając sprawę bada jedynie sytuację majątkową strony, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, i nie ocenia, czy w danej sprawie istniałaby zasadność ustanowienia pełnomocnika, czy też nie. Nie specyfika czy okoliczności sprawy decydują bowiem o przyznaniu stronie kwalifikowanego pełnomocnika, a jedynie ma na to wpływ ich sytuacja materialno – bytowa. A ta, zdaniem orzekającego uzasadnia przyznanie stronie prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).