II SA/Kr 861/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie NSA Wiesław Kisiel WSA Tadeusz Wołek Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego skargę oddala W dniu 16 lutego 2007r. J. L. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o udzielenie mu pomocy finansowej do czasu podjęcia pracy i uzyskania pierwszych dochodów (k. 2 akt adm.). Decyzją [...] z dnia 15 marca 2007r. Kierownik (pełniący obowiązki) Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając na podstawie upoważnienia wydanego przez Burmistrza Miasta i Gminy S., odmówił J. L. przyznania zasiłku okresowego z powodu braku współpracy z pracownikiem socjalnym w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 oraz art. 38 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), art. 104 kpa oraz Zarządzenie Nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] maja 2004r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że J. L. nadal nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej. W szczególności J. L. wykazał "pełne agresji zachowanie podczas wizyty w środowisku pracownika socjalnego", co uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, skompletowanie dokumentów niezbędnych do ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej oraz opracowanie konstruktywnego planu pomocy, a tym samym wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Zaznaczono także brak zainteresowania J. L. w znalezieniu wyjścia z tej trudnej sytuacji i przyjęcie przez niego biernej postawy. Z uwagi na brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej - na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - organ ten nie przyznał J. L. zasiłku okresowego (k. 11 akt adm.). Od powyższej decyzji J. L. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (k. 14 akt adm.), w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia, a zwłaszcza niezadowolenie z powodu podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Do odwołania dołączył załącznik z naniesionym uwagami na otrzymanym wezwaniu z dnia 16 marca 2007r. (znak: [...]) - jak k. 13 akt adm. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) w związku z art. 6 pkt 14, art. 38 ust. 1, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), a także § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) oraz art. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) - decyzją z dnia [...] czerwca 2007r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji (k. 19-20 i 23 akt adm.). W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, iż zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej – w sprawie konieczne było przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób starających się o świadczenia z pomocy społecznej i to postępowanie dowodowe polega miedzy innymi na przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Na podstawie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. W związku z tym, że J. L. złożył w dniu 16 lutego wniosek o udzielenie mu pomocy finansowej do czasu podjęcia pracy i uzyskania pierwszych dochodów – organ I instancji zobowiązany był na mocy § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 roku w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego - do przeprowadzenia w terminie dni 14 od dnia złożenia wniosku wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny. Zawarta na str. 3 aktualizacji wywiadu ocena sytuacji w rodzinie J. L. świadczy o tym, że podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w marcu 2007 roku J. L. nie podjął współpracy i swoim zachowaniem uniemożliwił dokonanie ustaleń przewidzianych w kwestionariuszu wywiadu. Ponadto, co organ odwoławczy zaznaczył, J. L., pomimo pisemnego wezwania z dnia 16 marca 2007 roku (znak: [...]), nie przedłożył żądanych przez organ dokumentów: zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej, odcinka renty matki i oświadczenia odnośnie składu prowadzonego wspólnie gospodarstwa domowego. Sytuacja ta spowodowała, że brak jest możliwości ustalenia, czy w rodzinie wnioskującego zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące prawo do świadczeń pieniężnych. Ujawniona postawa J. L. – zdaniem organu II instancji - wskazuje, że w sprawie zaszły przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej", co powoduje uznanie decyzji organu I instancji za prawidłową. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nie zgodził się J. L.. W skardze z dnia 6 lipca 2007r. skarżący podniósł, iż decyzja organu II instancji jest niezgodna z prawem, narusza prawo materialne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organom obu instancji skarżący zarzucił fałszowanie dokumentów dotyczących jego sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. Ponadto, zdaniem skarżącego, od 1997r. organy administracyjne nękają i wywierają nieuzasadnioną presję na niego i jego rodzinę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Kolegium stwierdziło, iż twierdzenia skarżącego jakoby jego sytuacja życiowa została udokumentowana nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy, albowiem J. L. swoich zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenie podstawowego dowodu, jakim jest wywiad środowiskowy, a tym samym nie można było ustalić jego sytuacji rodzinnej i dochodowej. Sąd stwierdza z urzędu, że w aktach administracyjnych na k. 10 zalega niewypełniony w znacznej części druk kwestionariusza wywiadu środowiskowego, z którego wynikają dane osobowe skarżącego urodzonego [...].1959 roku Do tej części druku dołączona jest adnotacja o powodach jego niewypełnienia. Na k. 9 akt adm. zalega notatka służbowa o zachowaniu skarżącego w dniu wywiadu uniemożliwiającym jego sporządzenie, a na k. 8 tych akt oświadczenie J. L. z dnia [...] marca 2007 roku o nie posiadaniu żadnego majątku wraz z jego adnotacją zawierającą zarzuty pod adresem pracowników socjalnych OPS w S.. Nadto na k. 6 akt adm. w druku kwestionariusza wywiadu pracownik socjalny opisał przebieg jego wizyty w asyście policjanta w dniu [...] marca 2007 roku u skarżącego – wizyty mającej na celu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z opisu wynika, że skarżący obrażał pracownika pomocy społecznej, wyrzucał z domu i w czasie próby przeprowadzenia wywiadu uderzał pięścią w stół i trzaskał drzwiami "tak, że szyba wypadła". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga J. L. nie jest uzasadniona. Ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), na podstawie której wydano zaskarżone decyzje, w art. 2 i art. 3 stanowi, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej: "Art. 38. 1. Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny." Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że organy winny ustalić każdorazowo, czy osoba lub rodzina starająca się o tego rodzaju świadczenie pieniężne spełnia wyżej przytoczone przesłanki uprawniające do przyznania zasiłku. Z akt sprawy wynika, że skarżący twierdzi, iż pozostaje bez pracy, jednak nie wykazał, aby w jakikolwiek sposób wykorzystywał własne możliwości w poszukiwaniu pracy. Zważywszy na okoliczność, iż z dokumentów wynika, że skarżący w chwili wywiadu miał [...] lat, organ mający udzielić skarżącemu świadczenia pieniężnego winien wnikliwie zebrać wszelkie dane w zakresie jego sytuacji osobistej, rodzinnej, braku możliwości jakiegokolwiek zarobkowania, jak również w zakresie czynienia przez samego skarżącego starań o poprawę swej sytuacji. Mają rację – zdaniem Sądu - organy obu instancji zwracając uwagę na obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, albowiem taki obowiązek wynika z kategorycznego brzmienia art. 107 ust. 1 omawianej ustawy o pomocy społecznej: "Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin...". Oznacza to, że przeprowadzenie takiego wywiadu środowiskowego jest koniecznym i podstawowym dowodem w każdej sprawie mającej na celu przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Sąd zwraca także uwagę na to, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Osoby te – z mocy przepisów prawa (art. 4 ustawy o pomocy społecznej) - są zobowiązane do współdziałania z ośrodkami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a konsekwencje braku współdziałania przewiduje art. 11 ust. 2 omawianej ustawy: "Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej." Oznacza to, że uznaniu organów pomocy społecznej ustawodawca pozostawił decyzję, czy odmówić przyznania świadczenia, jeżeli zostaną spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Wszystko zależy od okoliczności konkretnej, indywidualnie rozpatrywanej sprawy. Wydając decyzję o odmowie przyznania świadczenia organy muszą w sposób wyczerpujący uzasadnić podstawy tej odmowy. W ocenie Sądu, odmowa przyznania skarżącemu pomocy ze środków pomocy społecznej została wyczerpująco uzasadniona przez organy orzekające w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z uzasadnień zaskarżonych decyzji - podstawą odmowy przyznania J. L. zasiłku okresowego było to, że skarżący nie tylko nie podejmuje żadnych działań mających na celu poprawę sytuacji materialno-bytowej swojej rodziny i wykazuje wyłącznie postawę roszczeniową, ale przede wszystkim w żaden sposób nie współpracuje z pracownikami Ośrodka Pomocy Społecznej, a nawet uniemożliwia im jakiekolwiek działanie dla wyjaśnienia sprawy łącznie z uniemożliwieniem przeprowadzeniem podstawowego w sprawie dowodu jakim jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Sąd zwraca uwagę na niekwestionowany przebieg wizyty pracownika socjalnego w asyście policjanta w domu skarżącego w dniu [...] marca 2007r. Z treści dokumentacji zalegającej w aktach wynika, iż skarżący nie był zainteresowany złożeniem wyjaśnień, co do jego sytuacji rodzinnej i dochodowej, a także co do podjętych przez niego działań zmierzających do podjęcia pracy i opracowania planu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej, a jedynie ograniczył się do obrażania pracownika instytucji, od której oczekuje pomocy i zaprezentowania ataku agresji. Zachowanie skarżącego uniemożliwiło pracownikowi socjalnemu uzyskanie stosownych wyjaśnień i opracowanie planu pomocy wyjścia z trudnej sytuacji. Sąd podkreśla, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej, ale jedynie pomoc. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Skarżący odmówił współdziałania z pracownikiem socjalnym. Tym samym spełnione zostały przesłanki z art. 11 ust. 2 omawianej ustawy o pomocy społecznej uprawniające organy pomocy społecznej do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku okresowego. Mając na względzie zebrany materiał nie można uznać, aby organy powierzchownie rozpatrzyły sprawę, czy nierzetelnie uzasadniły swoje rozstrzygnięcie, co mogłoby prowadzić do przekroczenia granicy uznania administracyjnego. To z kolei prowadzi do wniosku, iż zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji nie naruszyły prawa. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, a przeto na podstawie powołanych przepisów oraz art. 151 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.