II SA/Kr 861/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 września 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego w - części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] skarżący T.K. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] wydaną w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną, zły stan zdrowia. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż obydwoje z żoną są osobami schorowanymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca podaje, iż korzysta z pomocy osób trzech w utrzymaniu porządku i czystości w mieszkaniu, a są to wydatki około [...] - [...] zł miesięcznie. Podaje, iż opłaty związane z utrzymaniem domu kształtują się na poziomie [...] zł miesięcznie. Dodaje, iż ze względu na swój i małżonki zły stan zdrowia, w latach 2000 - 2007 na leki, razem z żoną wydali [...]zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne skarżącego w wysokości [...] zł. Jak oświadcza skarżący, żona pozostaje na wyłącznym jego utrzymaniu i nie ma majątku. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Z dokumentów dołączonych do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż zarówno skarżący jak i jego żona są osobami schorowanymi, co poświadczają zarówno informacje o odliczeniach od dochodu i od podatku na wydatki na cele rehabilitacyjne w latach [...], a także zaświadczenia Komisji Lekarskich o ustaleniu stopnia niepełnosprawności, orzeczenia Rejonowych Komisji Wojskowych o niezdolności do służby wojskowej, a także liczne karty leczenia szpitalnego zarówno skarżącego jak i jego żony. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych w całości nie jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. bez uszczerbku w koniecznym swoim i swoich najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny wnioskodawcy w wysokości [...] zł, w kontekście wykazanych wydatków na utrzymanie i leczenie, bardzo zły stan zdrowia, podeszły wiek, brak majątku, który ew. jego właścicielowi mógłby przynieść pożytek czy posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, brak możliwości, ze względu na inwalidztwo I grupy podjęcia dodatkowej pracy w celu poprawy swej sytuacji materialnej - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie strony od kosztów sądowych. Uznano natomiast, iż wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Zdaniem orzekającego, w kontekście osiąganych przez wnioskodawcę stałych i pewnych dochodów z tytułu emerytury w wysokości [...] zł, nawet biorąc pod uwagę wykazane koszty utrzymania i leczenia - skarżący będzie jednak w stanie zaoszczędzić choć część środków finansowych z przeznaczeniem ich na wymagane na obecnym etapie postępowania należności sądowe. Dlatego uznano, iż jedynie częściowe zwolnienie go od wpisu sądowego zasługuje na uwzględnienie i ma przełożenie w wykazanej sytuacji finansowej i materialnej wnioskodawcy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę części kosztów sądowych tj. - części wpisu sądowego należnego od złożonej skargi , które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).