II SA/Kr 861/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 8 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. D. i W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r., Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych Sygn. akt II SA/Kr 861/09 P O S T A N O W I E N I E Dnia 8 września 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 8 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. D. i W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r., Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów W. D. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. D., 2..-letnim synem M. i 1..-letnim synem S. Ich miesięczny dochód wynosi 1.410 zł i stanowi go renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz renta jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna wielkości [...] ha oraz las wielkości [...] ha. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga małe dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwoje dzieci, w tym jedno w wieku szkolnym. Rodzina żyje na poziomie minimum socjalnego. Koszty utrzymania domu i opłat za energię wynoszą około 900 zł miesięcznie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha użytkuje jako łąki, a dochód z tego źródła wynosi około [...] zł rocznie. Skarżący nie korzysta z dopłat unijnych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej i nikt nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Skarżący nie osiąga dochodów z najmu, czy dzierżawy. Domownicy nie mają żadnych nieruchomości. Skarżący posiada ciągnik z 196... roku. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna 622 zł za pół roku, ścieki 72 zł kwartalnie, odpady komunalne 13 zł miesięcznie, gaz 45 zł miesięcznie, opał 2.200 rocznie, żywność i ubranie i inne niezbędne środki dla 4-osobowej rodziny wynoszą około 1.000 zł. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: odcinków emerytalnych za miesiąc lipiec 2009, nakazu płatniczego na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2009, faktury i odcinków wpłaty za energię elektryczną, dokumentu ubezpieczenia budynków, umowy o wywóz odpadów komunalnych stałych wraz z dowodem wpłaty składki, faktury za wywóz ścieków wraz z dowodem wpłaty, decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem instytucja prawa pomocy winna być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 przedmiotowej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 w/w ustawy). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie orzekającego skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający i skuteczny, że nie posiada środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Małżonkowie D. uzyskują wprawdzie dochody z emerytury w łącznej wysokości 1.437,18 zł miesięcznie (dochód skarżącego wynosi [...] zł, a dochód jego żony [...] zł) oraz [...] zł rocznie z prowadzonego gospodarstwa rolnego, jednakże dochody te są bardzo niskie biorąc pod uwagę, że przypadają na czteroosobową rodzinę. Rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej w postaci zasiłku rodzinnego na dziecko. Młodszy syn skarżącego jest w wieku szkolnym, wymaga zatem zaangażowania środków finansowych na zakup podręczników, czy pomocy naukowych. Zatem uzyskiwane przez małżonków D. dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Wnioskodawca nie posiada przy tym żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja materialna pozwala na stwierdzenie, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Sygn. akt II SA/Kr 861/09 U Z A S A D N I E N I E W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów K. D. złożyła, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem W. D., 2..-letnim synem M. i 1..-letnim synem S. Ich miesięczny dochód wynosi 1.410 zł i stanowi go renta skarżącej w wysokości [...] zł oraz renta jej męża w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna wielkości [...] ha oraz las wielkości [...] ha. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga małe dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Na utrzymaniu skarżącej pozostaje dwoje dzieci, w tym jedno w wieku szkolnym. Rodzina żyje na poziomie minimum socjalnego. Koszty utrzymania domu i opłat za energię wynoszą około 900 zł miesięcznie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha użytkuje jako łąki, a dochód z tego źródła wynosi około [...] zł rocznie. Skarżąca nie korzysta z dopłat unijnych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej i nikt nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Skarżąca nie osiąga dochodów z najmu, czy dzierżawy. Domownicy nie mają żadnych nieruchomości. Skarżąca posiada ciągnik z 196...roku. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna 622 zł za pół roku, ścieki 72 zł kwartalnie, odpady komunalne 13 zł miesięcznie, gaz 45 zł miesięcznie, opał 2.200 rocznie, żywność i ubranie i inne niezbędne środki dla 4-osobowej rodziny wynoszą około 1.000 zł. Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: odcinków emerytalnych za miesiąc lipiec 2009, nakazu płatniczego na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2009, faktury i odcinków wpłaty za energię elektryczną, dokumentu ubezpieczenia budynków, umowy o wywóz odpadów komunalnych stałych wraz z dowodem wpłaty składki, faktury za wywóz ścieków wraz z dowodem wpłaty, decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżąca uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] zł (dowód: przekaz pocztowy emerytury za lipiec 2009 roku). Stałymi dochodami dysponuje także pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mąż skarżącej otrzymujący emeryturę z dwóch źródeł – krajową w wysokości [...] zł oraz zagraniczną w wysokości [...] zł. Ponadto zauważyć należy, iż skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego o znacznej wartości, w skład którego wchodzi dom o powierzchni 90 m², nieruchomość rolną wielkości [...] ha oraz grunty leśne wielkości [...] ha. Posiadanie zaś majątku, a zwłaszcza nieruchomości (dom, nieruchomość rolna) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji niepodobna stwierdzić, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo to przysługuje bowiem, tak jak wskazano powyżej, jedynie tym podmiotom, których zarówno dochód jak i majątek nie pozwalają zdobyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. Małżonkowie D. mają bowiem na utrzymaniu dwóch synów, w tym jeden w wieku szkolnym. Skarżąca nie posiada przy tym żadnych oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru byłoby zatem dla niej zbyt dużym obciążeniem. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 w/w ustawy). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).