II SA/Kr 862/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Bożenna Blitek Sędziowie NSA Wiesław Kisiel (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. Ł. zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 18,00 (słownie: osiemnaście) złotych. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 862/07 W dniu [...] r. J. L. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej [...] wniosek o przyznanie mu zasiłku celowego na wykupienie recept i leczenie. Do wniosku dołączył kserokopię dwóch recept. Jedną z nich przepisano lek o nazwie [...]. Na żadnej recepcie nie było wpisane imię i nazwisko pacjenta. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] odmówił J. L. przyznania zasiłku celowego z powodu braku współpracy z pracownikiem socjalnym w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej. W uzasadnieniu wskazano, iż pełne agresji zachowanie J. L. podczas wizyty w środowisku pracownika socjalnego nie tylko nie pozwoliło na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, skompletowanie dokumentów niezbędnych do ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, ale przede wszystkim nie pozwoliło na opracowanie konstruktywnego planu pomocy wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. J. L. pouczono o treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej: "Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". W dniu [...] r. J. L. złożył odwołanie na decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał nieprawidłowości w pracy J. N. , pełniącej obowiązki Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz M. K. (w piśmie z [...] r. domagał się jej wyłączenia z prowadzenia jego spraw, k. [...] akt administracyjnych). Jego zdaniem M. K. nie wywiązywała się należycie z obowiązków i zamiast przeprowadzać wywiad, przyjeżdżała zrobić notatkę służbową w czasie jego nieobecności w domu. J. L. uważa, że M. K. wymuszała na członkach jego rodziny składanie nieprawdziwych oświadczeń. W dniu [...] r. wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] pismo Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. z załączonym do niego odwołaniem J. L. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wskazał, iż w dniu [...] r. pracownikowi socjalnemu w asyście Policji nie udało się przeprowadzić z J. L. wywiadu środowiskowego z uwagi na agresywne zachowanie wnioskodawcy. Ponadto J. L. nie dostarczył niezbędnych dokumentów: odcinka renty matki, zaświadczenia z PUP, oświadczenia odnośnie prowadzenia gospodarstwa domowego, zaświadczenia lekarskiego o pozostawaniu w trakcie leczenia specjalistycznego. Przedstawił jedynie dwie recepty, na których nie wpisano nazwiska pacjenta i w związku z tym nie da się ustalić, czy rzeczywiście należą one do J. L. Zdaniem organu postawa J. L. względem instytucji, do której zwraca się o pomoc finansową jest bierna i roszczeniowa, nastawiona na destrukcję zarówno swojej osoby jak i pracowników. J. L. swoim zachowaniem stara się skutecznie uniemożliwić przyznanie mu pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 6 pkt 14, art. 39 ust. 1, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 z późn. zm.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950). W uzasadnieniu wskazano, iż w sprawach o przyznanie pomocy społecznej konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego, które w sprawach z zakresu pomocy społecznej przeprowadza się między innymi w formie wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ I instancji był do tego zobowiązany na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednak J. L. swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu. Nie przedłożył też wymaganych dokumentów. Nie można zatem dokonać oceny, czy zachodzi potrzeba bytowa, którą J. L. wskazuje w swoim wniosku, a która miałaby uzasadniać przyznanie zasiłku celowego. Zaszła więc przesłanka z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Ponadto organ II instancji stwierdził, że M. K. nie została wyłączona ze sprawy, gdyż nie zaszły okoliczności z art. 24 § 1 K.p.a. warunkujące wyłączenie pracownika. Równocześnie wskazano, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie jest organem właściwym do rozpatrywania skarg na działalność Burmistrza Miasta i Gminy [...] czy też Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W dniu [...] r. wpłynęła skarga J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...]. Skarżący uważa, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, które zostało naruszone poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. J. L. uważa, że organy I i II instancji powinny zostać poddane prawnokarnej ocenie na podstawie art. 160 i art. 231 § 1 Kodeksu karnego. Działają one bowiem na szkodę jego rodziny. Dokumenty dołączone do akt zostały sfałszowane. Jego matkę i brata nakłaniano do przestępstwa. Kierowano pod jego adresem groźby karalne. Znęcano się nad nim i wywierano presję. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie podnosząc te same argumenty co w II instancji i wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie można było ustalić sytuacji dochodowej i rodzinnej J. L. albowiem swoim zachowaniem uniemożliwił on przeprowadzenie podstawowych czynności dowodowych jakim był m.in. wywiad środowiskowy, jak i pomimo wezwania nie dostarczył wymaganych dokumentów. Zatem twierdzenie skarżącego, że jego sytuacja życiowa została udokumentowana przez organ fałszywymi dokumentami nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia przez organ I instancji podstawowych zasad proceduralnych, określających sposób gromadzenia danych istotnych w sprawie (art.7 i art.77 K.p.a.). Błędów tych organ odwoławczy ani nie dostrzegł, a tym bardziej nie naprawił. Ponieważ uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego, więc należało orzec jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz.1270, zm.: Dz.U. 2004, nr 162, poz.1692 oraz 2005, nr 94, poz.788 i nr 169, poz. 1417 i nr 250, poz. 2118 oraz 2006, nr 38, poz. 268 i nr 208, poz.1536 i nr 217, poz. 1590 oraz 2007, nr 120, poz. 818 oraz 2007, nr 121, poz.831, nr 221, poz. 1650) Strona złożyła wniosek o dofinansowanie zakupu leków, wśród których znalazł się specyfik o nazwie [...]. Z urzędu sądowi wiadomo, że jest to silny lek uspakajający. Dlatego nie może być uznane za prawidłowe uzasadnienie decyzji odmownej "brakiem chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej, pełne agresji zachowanie niepozwalające na opracowanie konstruktywnego planu pomocy wyjścia z trudnej sytuacji". Organ I instancji prowadzi argumentację, mającą oparcie w art.4 ustawy o pomocy społecznej, pomijając milczeniem zasady ustalone w art.3 ust.1, 3 i 4 tej samej ustawy ("Pomoc społeczna umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej."). W tej sytuacji uzasadnienie odmowy dofinansowania zakupu leku uspakajającego – agresją strony nie może być uznane przez Sąd za załatwianie sprawy z zakresu pomocy społecznej z przestrzeganiem standardów i wartości, dla jakich ta pomoc została ustanowiona przez ustawodawcę. Jeszcze dalej poszedł organ I instancji w informacji o sprawie przekazanej z aktami organowi odwoławczemu: "Zdaniem organu postawa J. L. względem instytucji, do której zwraca się o pomoc finansową jest bierna i roszczeniowa, nastawiona na destrukcję zarówno swojej osoby jak i pracowników. J. L. swoim zachowaniem stara się skutecznie uniemożliwić przyznanie mu pomocy." Do tych uchybień Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w ogóle nie ustosunkowało się w swej decyzji. Przeciwnie, posłużyło się zbliżoną argumentację pisząc: Uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego dodatkowo eksponuje braki materiału dowodowego. Jest to jednak wykładnia ustawy o pomocy społecznej oderwana od celów tej ustawy, jak i bardziej elementarnych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim należy zaakcentować, że w postępowaniu administracyjnym zasadniczy ciężar dowodowy spada nie na stronę (jak możnaby sądzić na podstawie lektury organów obu instancji w niniejszej sprawie), ale na organ administracyjny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] eksponuje katalog dokumentów, jakie zgodnie ustawą o pomocy społecznej i rozporządzeniem wykonawczym z 2005 r. są konieczną przesłanką uwzględnienia wniosku o udzielenie pomocy. Nieprawidłowość interpretacji przepisów przez organ odwoławczy polega na uznaniu, że dopuszczalne jest całkowite odmówienie załatwienia wniosku o zasiłek celowy na zakup lekarstwa, bez uzyskania kompletu informacji i dokumentacji. Tymczasem organ administracyjny nie wykazał, że podjął dodatkowe starania o uzyskanie tych informacji, starania adekwatne do sytuacji zdrowotnej, życiowej i rodzinnej strony. Organ ma obowiązek przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, ale prawo nie stanowi, że odmowa strony udzielenia wyczerpujących odpowiedzi na wszystkie pytania objęte kwestionariuszem wywiadu stanowi w każdym przypadku wystarczającą przesłankę odmowy załatwienia wniosku o zasiłek celowy. Nie wyjaśniono czy J. L. nigdy wcześniej nie kontaktował się z organem pomocy społecznej, a organ — nie zgromadził w innych postępowaniach z udziałem J. L. informacji, które pozwoliłyby merytorycznie ustosunkować się do wniosku o zasiłek celowy na zakup lekarstw. Postępowanie administracyjne, objęte kontrolą w niniejszym postępowaniu sądowym, zakończyło się wydaniem decyzji odmownych. Zostało to uzasadnione niemożnością zgromadzenia wystarczającego materiału dowodowego. Zaniechanie w tej sytuacji przez organy administracyjne starań o zaspokojenie elementarnych potrzeb strony, odmowa tej pomocy tylko z powodu agresji strony (nie wiadomo czy zawinionej), jej nieumiejętności sprostania standardowym regułom postępowania administracyjnego — prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane przedwcześnie, bez należytego wyjaśnienia przez organ wszystkich okoliczności istotnych w sprawie, bez należytego wykorzystania wszystkich dostępnych organowi dowodów. Organy administracyjne oceniły, że nie wiedzą czy pomoc jest konieczna czy też nie, a już to stwierdzenie w połączeniu z celami pomocy społecznej i rozkładem ciężaru gromadzenia dowodów w postępowaniu administracyjnym — doprowadziło Sąd do zakwestionowania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z powodu naruszenia art.7 i art77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w sentencji, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz.1270, zm.: Dz.U. 2004, nr 162, poz.1692 oraz 2005, nr 94, poz.788 i nr 169, poz. 1417 i nr 250, poz. 2118 oraz 2006, nr 38, poz. 268 i nr 208, poz.1536 i nr 217, poz. 1590 oraz 2007, nr 120, poz. 818 oraz 2007, nr 121, poz.831, nr 221, poz. 1650)