II SA/Kr 863/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.J. i J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych Sygn. akt II SA/Kr 863/09 P O S T A N O W I E N I E Dnia 24 lipca 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi I.J. i J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów I.J. złożyła, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J.J. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go renta skarżącej w wysokości [...] zł oraz renta jej męża w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi stary drewniany dom o powierzchni 60 m², nieruchomość rolna wielkości 6,20 ha, las wielkości 2,5 ha oraz zabudowania inwentarskie. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga minimalne dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Skarżąca utrzymuje się z renty, której wysokość wynosi [...] zł kwartalnie. Choruje na astmę. Ze względu na wiek i stan zdrowia gospodarstwo w dużej części leży odłogiem. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nieruchomość rolną użytkuje jako łąki. Posiada inwentarz żywy w postaci jednej krowy, 9 kur. Ma 40-letni ciągnik. Skarżąca nie korzysta z dopłat unijnych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, nikt nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Mąż skarżącej posiada rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym w J. , a stan środków na tym rachunku w dniu [...] lipca 2009 roku wynosił [...] zł. Obroty na tym rachunku za okres od [...] kwietnia 2009 roku do [...] lipca 2009 roku wynosiły 0 zł. Koszty leczenia męża wynoszą około 140 zł miesięcznie. Skarżąca ponosi następujące koszty utrzymania: energia elektryczna 62 zł miesięcznie, ścieki 62 zł kwartalnie, żywność, ubranie i inne niezbędne wydatki całej rodziny około 500 zł. Do pisma skarżąca załączyła kserokopie następujących dokumentów: zaświadczenia Banku Spółdzielczego w J. o stanie rachunku bankowego J.J. , faktury za energię elektryczną, faktury za ścieki oraz dowodu wpłaty, skierowania J.J. na zabiegi fizjoterapeutyczne, odcinków renty skarżącej oraz jej męża, paragonu potwierdzającego zakup gazu, odcinka płatności za energię elektryczną oraz dwóch faktur za leki. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem instytucja prawa pomocy winna być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 przedmiotowej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 w/w ustawy). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie orzekającego skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający i skuteczny, że nie posiada środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Skarżąca oraz jej mąż uzyskują wprawdzie dochody z tytułu emerytury rolniczej skarżącej w wysokości [...] zł kwartalnie oraz renty jej męża w wysokości [...] zł miesięcznie, jednakże dochody te są bardzo niskie biorąc pod uwagę wykazane koszty utrzymania. Zarówno skarżąca, jak i jej mąż są osobami starszymi i schorowanymi i znaczne środki finansowe przeznaczają na konieczne leczenie. Załączone dwie faktury zakupu leków opiewają na łączną kwotę 98,07 zł. Zatem uzyskiwane dochody z trudem wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Małżonkowie J. nie posiadają żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja materialna pozwala na stwierdzenie, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). U Z A S A D N I E N I E W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów J.J. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I.J. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz renta jego żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi stary drewniany dom o powierzchni 60 m², nieruchomość rolna wielkości 6,20 ha, las wielkości 2,5 ha oraz zabudowania inwentarskie. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga minimalne dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Skarżący choruje na nadciśnienie, jest po dwóch zawałach. Wydatkuje środki na konieczne leczenie i dojazdy do K. . Ze względu na wiek i stan zdrowia wykorzystywana jest tylko część gospodarstwa rolnego, pozostały obszar leży odłogiem. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nieruchomość rolną użytkuje jako łąki. Posiada inwentarz żywy w postaci jednej krowy, 9 kur. Ma 40-letni ciągnik. Skarżący nie korzysta z dopłat unijnych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, nikt nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Skarżący posiada rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym w J. , a stan środków na tym rachunku w dniu [...] lipca 2009 roku wynosił [...] zł. Obroty na tym rachunku za okres od [...] kwietnia 2009 roku do[...] lipca 2009 roku wynosiły 0 zł. Koszty leczenia wynoszą około 140 zł miesięcznie. Skarżący ponosi następujące koszty utrzymania: energia elektryczna 62 zł miesięcznie, ścieki 62 zł kwartalnie, żywność, ubranie i inne niezbędne wydatki całej rodziny około 500 zł. Do pisma skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: zaświadczenia Banku Spółdzielczego w J. o stanie rachunku bankowego, faktury za energię elektryczną, faktury za ścieki oraz dowodu wpłaty, skierowania skarżącego na zabiegi fizjoterapeutyczne, odcinków renty skarżącego oraz jego żony, paragonu potwierdzającego zakup gazu, odcinka płatności za energię elektryczną oraz dwóch faktur za leki. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) instytucja przyznania prawa pomocy, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślić należy, że co do zasady strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Skarżący w niniejszej sprawie wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem orzekającego okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w takim zakresie wobec skarżącego nie występują. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do całkowitego zwolnienia kosztów sądowych oraz przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego (art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W danych zawartych we wnioskach wynika bowiem, że zarówno J.J. , jak i jego żona otrzymują stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości [...] zł (skarżący [...] zł miesięcznie i jego żona [...] zł kwartalnie, co daje kwotę [...] zł miesięcznie). Faktem jest, że nie są to dochody wysokie, zważywszy, że przypadają na dwoje małżonków, ale stanowią stałe, pewne źródło utrzymania. Skarżący jest ponadto właścicielem nieruchomości rolnej o areale 6,20 ha, ma zatem potencjalne możliwości uprawy dla potrzeb własnych, co wpływa na obniżenie kosztów utrzymania. Podkreślić również należy, że posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go w całości od kosztów sądowych. Skarżący oraz jego żona są bowiem osobami starszymi, schorowanymi, dlatego znaczną część uzyskiwanych dochodów przeznaczają na zakup leków i konieczne leczenie. Wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru byłoby dla nich zatem zbyt dużym obciążeniem. Oprócz argumentów natury finansowej odmowa przyznania radcy prawnego podyktowana została argumentem, iż na obecnym etapie postępowania nie występuje konieczność działania przez kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy wskazać, iż stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 powołanej ustawy). Należy przy tym dodać, iż treść niniejszego rozstrzygnięcia nie przesądza o braku możliwości złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, gdyby zaszła potrzeba sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej. Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).