II SA/Kr 865/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.J. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.J. i M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata Sygn. akt II SA/Kr 865/09 P O S T A N O W I E N I E Dnia 20 sierpnia 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.J. i M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów D.J. złożyła, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem M.J. oraz czwórką dzieci: 19- letnim synem M. , 16-letnim synem A. , 8-letnim synem K. i 8-letnią córką A. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go dochód z prowadzonego przez skarżącą oraz jej męża gospodarstwa rolnego. W skład majątku skarżącej wchodzi stary dom o powierzchni 63 m², nieruchomość rolna wielkości 5,25 ha, las wielkości 1,79 ha oraz zabudowania inwentarskie. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga minimalne dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Na utrzymaniu skarżącej pozostaje czworo dzieci uczęszczających do szkół. Brakuje środków na utrzymanie, opłaty i inne niezbędne wydatki. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nieruchomość rolną uzyskała w darowiźnie od rodziców. Uprawiana jest tam pszenica i ziemniaki na własne potrzeby. Małżonkowie posiadają trzy krowy i cielaka oraz następujące maszyny rolnicze: kosiarkę, sadzarkę do ziemniaków i stary ciągnik z 1962 roku. Otrzymują dopłaty unijne do gruntów (w roku 2008 płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynosiły 2.972,68 zł, a płatności ONW – Górskie 1.417,60 zł).skarżąca posiada rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym w J. , jednakże w okresie ostatnich trzech miesiącach nie dokonywane były na nim żadne operacje. Mąż nie posiada otwartego rachunku bankowego. Wydatki skarżącej przedstawiają się następująco: prąd 122,93 zł i telefon 44,79 zł miesięczne, kanalizacja 220,43 zł kwartalnie. Syn skarżącej jest niepełnosprawny, [...]. Skarżąca, oprócz oświadczeń, załączyła kserokopie następujących dokumentów: zaświadczenia Banku Spółdzielczego w J. o obrotach na rachunku bankowym, rachunku za energię elektryczną, faktury za ścieki, decyzji dotyczących otrzymywanych dopłat do gruntów, zaświadczenia o niepełnosprawności syna. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) instytucja przyznania prawa pomocy, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Podkreślić należy, że co do zasady strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Skarżąca w niniejszej sprawie wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem orzekającego okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w takim zakresie wobec skarżącej nie występują. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do całkowitego zwolnienia kosztów sądowych oraz przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego (art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że zarówno D.J. , jak i jej mąż prowadzą gospodarstwo rolne o znacznym areale i uzyskują z tego tytułu dochody. Uzyskują oni także dopłaty do gruntów w łącznej wysokości 4.390,28 zł rocznie. Faktem jest, że nie są to dochody wysokie, zważywszy, że przypadają na sześcioosobową rodzinę, ale stanowią stałe, pewne źródło utrzymania. Podkreślić również należy, że posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. Skarżąca oraz jej mąż mają bowiem na utrzymaniu czworo uczących się dzieci, w tym jedno dziecko niepełnosprawne. Wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru byłoby zatem dla nich zbyt dużym obciążeniem. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 w/w ustawy). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Sygn. akt II SA/Kr 865/09 U Z A S A D N I E N I E W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów M.J. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D.J. oraz czwórką dzieci: 19- letnim synem M. , 16-letnim synem A. , 8-letnim synem K. i 8-letnią córką A. Ich miesięczny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego wynosi [...]zł. W skład majątku skarżącego wchodzi stary dom o powierzchni 63 m², nieruchomość rolna wielkości 5,25 ha, las wielkości 1,79 ha oraz zabudowania inwentarskie. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga minimalne dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Na utrzymaniu małżonków pozostaje czworo dzieci uczęszczających do szkół. Brakuje środków na utrzymanie, opłaty i inne niezbędne wydatki. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nieruchomość rolna została przekazana umową darowizny od rodziców. Uprawiana jest tam pszenica i ziemniaki na własne potrzeby. Małżonkowie posiadają trzy krowy i cielaka oraz następujące maszyny rolnicze: kosiarkę, sadzarkę do ziemniaków i stary ciągnik z 1962 roku. Otrzymują dopłaty unijne do gruntów (w roku 2008 płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynosiły 2.972,68 zł, a płatności ONW – Górskie 1.417,60 zł). Skarżący nie posiada otwartego rachunku bankowego, zaś na rachunku bankowym jego żony w okresie ostatnich trzech miesięcy nie dokonywane były żadne operacje. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: prąd 122,93 zł i telefon 44,79 zł miesięczne, kanalizacja 220,43 zł kwartalnie. Syn skarżącego jest niepełnosprawny, choruje na chorobę [...]. Skarżący, oprócz oświadczeń, załączył kserokopie następujących dokumentów: zaświadczenia Banku Spółdzielczego w J. o obrotach na rachunku bankowym D.J. , rachunku za energię elektryczną, faktury za ścieki, decyzji dotyczących otrzymywanych dopłat do gruntów, zaświadczenia o niepełnosprawności syna. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem instytucja prawa pomocy winna być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 przedmiotowej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 w/w ustawy). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie orzekającego skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający i skuteczny, że nie posiada środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Małżonkowie uzyskują wprawdzie dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz otrzymują dopłaty unijne do gruntów, jednakże dochody te są bardzo niskie biorąc pod uwagę, że przypadają na sześcioosobową rodzinę. Dzieci skarżącego są w wieku szkolnym, wymagają zatem zaangażowania środków finansowych na zakup podręczników, czy pomocy naukowych. Ponadto jeden z synów skarżącego jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki. Zatem uzyskiwane przez małżonków dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Wnioskodawca nie posiada przy tym żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja materialna pozwala na stwierdzenie, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).