II SA/Kr 865/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku T.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 marca 2012. Nr [....] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą w 1/2 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 13 lipca 2012r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 marca 2012r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na aktualny brak dochodów, bezrobocie, duże koszty utrzymania. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwójką uczących się dzieci – studentów. Źródłem utrzymania 3 – osobowej rodziny są dochody osiągane przez wnioskodawcę z tytułu najmu lokali mieszkalnych w skali miesiąca od 500 do 1000 zł. Jak wskazuje – od miesiąca lipca 2012r. wynajmujący zalegają mu z opłatami i nie posiada żadnych realnych dochodów. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on trzy domy o pow. 74, 75 oraz 240 m2. Wykazuje także nieruchomość rolną o pow. 1,14 ha. Skarżący nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Wnioskodawca oświadcza natomiast o fakcie posiadania dwóch samochodów marki Tico z 1998r. oraz Ford Tranzit z 1993r. Odpowiadając na wezwanie Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku skarżący podaje, iż od dnia 1 września 2010 roku nie prowadzi działalności gospodarczej, jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna, jedyny dochód osiąga z tytułu najmu lokali, które obecnie stoją puste, są zdewastowane i wymagające remontu. Nie ma rachunków bankowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż obecnie nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu oraz swoich najbliższych. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości łącznie około 1000 zł przy uwzględnieniu, iż aktualnie tego dochodu brak z uwagi na niemożność w chwili obecnej wynajmu lokali i trudności z obecnymi lokatorami, w odniesieniu do wydatków, braku oszczędności, konieczności utrzymania dwójki uczących się dzieci - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż skarżący ma potencjalną możliwość uzyskania dochodu z tytułu najmu lokali tym bardziej, iż jak wskazuje – nie ma innego źródła dochodu, a zobowiązania wynikające z codziennego funkcjonowania wymagają zapewnienia na ten cel stosownych środków. To, iż jest obecnie osobą bezrobotną nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w przyszłości. Skarżący ma znaczny majątek ( 3 domy, nieruchomość rolną, dwa samochody ), który w przypadkach, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na pokrycie należnych kosztów, może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Jeśli natomiast majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich, może jego właścicielowi przynosić pożytki. Skarżący nie wykazuje również innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. koszty specjalistycznego, drogiego leczenia, koszty kredytu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wskazane powyżej okoliczności, w szczególności posiadany znaczny majątek, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 1/2 części wpisu sądowego, uwzględniając specyficzną, obecnie trudną – z uwagi na kłopoty z osobami wynajmującymi lokale mieszkalne - sytuację finansową, należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ew. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych jego rodziny, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).