II SA/Kr 871/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie : WSA Mirosław Bator WSA Małgorzata Łoboz Protokolant : starszy referent sądowy Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Polskiego Związku Działkowców - stowarzyszenie [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 maja 2019 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nabycia prawa użytkowania nieruchomości. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej Polskiego Związku Działkowców - stowarzyszenie [...] w W. kwotę 700 zł (słownie: siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Starosta Krakowski decyzją z 26.03.2019 r. (znak [...]) wydaną na podstawie art. 105 kpa w związku z art. 76 ust. 2 i 3 oraz art. 75 ust. 5 pkt 1 ustawy z 13.12.2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. 2017 r., poz. 2176) umorzył jako bezprzedmiotowe wszczęte wnioskiem z dnia 8.03.2016 r. postępowanie, w sprawie nabycia przez Stowarzyszenie A prawa użytkowania nieruchomości zajmowanej przez stowarzyszenie C oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1947 ha obręb K., jednostka ewidencyjna K. miasto. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że działka będąca przedmiotem wniosku Stowarzyszenie A stanowi własność Skarbu Państwa i jest w użytkowaniu wieczystym Firma B Decyzją nr [...] z 16.02.2015 r. Wojewoda Małopolski ustalił lokalizację linii kolejowej dla inwestycji pod nazwa "Przebudowa stacji Krzeszowice na odcinku od km 44,800 do 46,700 linii kolejowej nr 133". W wyniku rozpoznania przez Ministra Infrastruktury odwołania od tej decyzji, rozstrzygniętego decyzją z dnia 19.06.2015 r., działka nr [...] stała się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Z kolei prawo użytkowania wieczystego tej działki na rzecz Firma B zostało wpisane na podstawie wskazanej wyżej decyzji – w dniu 7.12.2016 r. Starosta Krakowski powołał art. 76 ust. 2 i 3 oraz art. 75 ust. 5 pkt 1 ustawy z 13.12.2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Przepisy te określają przesłanki nabycia prawa użytkowania nieruchomości zajmowanej przez rodzinny ogród działkowy. Organ I instancji podał, że kluczowe znaczenie dla sprawy ma kwestia trybu nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa. Zgodnie z art. 9s ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28.03.2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. 2019 r., poz. 710) w wyniku wydania przez Wojewodę decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, nieruchomości objęte decyzją stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa – w przypadku wniosku o wydanie decyzji złożonego przez firma D Nadto, firma D nabywa z mocy prawa z dniem w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna, prawo użytkowania wieczystego nieruchomości (art. 9s ust. 3b ustawy). Jeżeli na nieruchomości objętej decyzją zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe (np. użytkowanie), prawa te wygasają z dniem w którym decyzja stała się ostateczna (art. 9s ust. 3a). Akcentował organ I instancji, że w tej sprawie stowarzyszenie C wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wskazanej wyżej działki - z dniem 19.01.2014 r., czyli z chwilą wejścia w życie ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Decyzja o ustaleniu lokalizacji linii stała się ostateczna w dniu 19.06.2015 r. Z tym zaś dniem wygasły ograniczone prawa rzeczowe ustanowione na wskazanej działce (nr [...] K.). Podkreślił organ I instancji, że w chwili orzekania, Stowarzyszenie A nie przysługiwało prawo użytkowania działki objętej złożonym wnioskiem. 2. Odwołanie od opisanej wyżej decyzji z dnia 26.03.2019 r. wniósł Stowarzyszenie A Podał, że nabycie prawa użytkowania na podstawie art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych następuje w sytuacji, w których rodzinny ogród działkowy nie może wykazać tytułu prawnego do nieruchomości. Nabycie prawa użytkowania nieruchomości – na podstawie art. 76 ust. 1 cytowanej ustawy – następuje z mocy prawa. Skoro sporna działka stanowi własność Skarbu Państwa, to może być przedmiotem decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania przez wnioskodawcę. W ocenie odwołującego się, spełniona w sprawie jest przesłanka nabycia wskazanego prawa – określona w art. 76 ust. 1 pkt 4 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Akcentowano w odwołaniu, że stowarzyszenie C działa nieprzerwanie od 1977 r. Jest to ogród stały, który zgodnie z art. 41 ustawy był pracowniczym ogrodem działkowym zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Związku Działkowców. 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 24.05.2019 r. ([...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego. Wskazało m.in., że nabycie z mocy prawa przez stowarzyszenie [...] prawa użytkowania odnosi się wyłącznie do tych nieruchomości zajętych pod [...], które stanowią własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Brak spełnienia tego warunku uniemożliwia wydanie decyzji o likwidacji ogrodu (art. 75 ust. 1) i nabycia prawa użytkowania na podstawie art. 75 ust. 6 i art. 76 ust. 2 wskazanej ustawy. Zaznaczyło SKO w Krakowie, ze sporna nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa. Decyzją Wojewody Małopolskiego z 16.02.2015 r. została bowiem ustalona na tejże działce lokalizacja linii kolejowej. Minister Infrastruktury wydał w dniu 19.06.2015 r. decyzję na mocy której, sporna działka stała się własnością Skarbu Państwa. Z kolei [...] SA nabyła z mocy prawa, z dniem uostatecznienia się tej decyzji, prawo użytkowania wieczystego (art. 9s ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym). Wskazane prawo ujawnione zostało w księdze wieczystej w dniu 7.12.2016 r. W ocenie organu odwoławczego, do spornej nieruchomości nie mają zastosowanie art. 75 i 76 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Prawo użytkowania o których mowa w tych przepisach, nie odnosi się do nieruchomości na których ustanowiono użytkowanie wieczyste. Językowa wykładnia art. 75 ust. 6 ustawy prowadziłaby do uzyskania ograniczonego prawa rzeczowego przez podmiot posiadający go bez tytułu prawnego, kosztem praw rzeczowych przynależnych innym podmiotom. 4. Skargę do WSA w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO w Krakowie z dnia 24.05.2019 r. wniósł Stowarzyszenie A . Stowarzyszenie to żądało uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zarzucono naruszenie następujących przepisów: - art. 76 ust. 1 i 2 oraz 75 ust. 1 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych poprzez przyjęcie, że nie zachodzi podstawa do wydania decyzji w przedmiocie nabycia prawa użytkowania przez stowarzyszenie C; - art. 77, 80 k.p.a. poprzez niewystarczającą analizę materiału dowodowego; - art. 6 i 7 k.p.a. poprzez wadliwe umorzenie postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego, ogród działkowy utworzony przed dniem wejścia w życie ustawy z 6.05.1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych, wobec faktu, że miał ustaloną lokalizację, stał się stałym pracowniczym ogrodem działkowym. Decyzja o lokalizacji szczegółowej ogrodu wraz z ówcześnie obowiązującymi przepisami, potwierdzały prawo do przedmiotowej nieruchomości przysługujące [...] Związkowi Działkowców. Pominięto w sprawie też to, że na nieruchomości znajdują się nasadzenia, urządzenia i obiekty stanowiące własność działkowców i [...] Związku Działkowców (art. 11 ust. 3 ustawy z 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych). Wskazano też, że nie została wydana decyzja o likwidacji stowarzyszenie C". Skarga powoływała wyrok WSA w Krakowie z 1.02.2018 r. (sygn. akt II SA/Kr 1479/17) w którym sąd nakazał zbadać okres istnienia ogrodu oraz to, czy została wydana decyzja o jego likwidacji. 5. W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia. Żądanie to poparte zostało także przez uczestnika postępowania [...] SA w W. (pismo z dnia 18.10.2019 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie z dnia 24.05.2019 r. oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Kwestię nabycia przez stowarzyszenie ogrodowe prawa użytkowania nieruchomości regulują przepisy art. 75 ust. 6 oraz art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 13.12.2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. 2017 r., poz. 2176; dalej ustawa powoływana jako "ustawa o ROD"). Pierwszy ze wskazanych przepisów stanowi, że w przypadku zaniechania wydania decyzji o likwidacji rodzinnego ogrodu działkowego, z upływem 24 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy (tj. od dnia 19.01.2014 r.) stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy nabywa prawo użytkowania - w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - nieruchomości zajmowanej przez ten rodzinny ogród działkowy. Z kolei art. 76 ust. 2 stanowi, że w przypadku rodzinnego ogrodu działkowego spełniającego jeden z warunków, wskazanych w ust. 1 tego przepisu, stowarzyszenie ogrodowe prowadzące ten rodzinny ogród działkowy, z dniem wejścia w życie ustawy (19.01.2014 r.) nabywa prawo użytkowania - w rozumieniu Kodeksu cywilnego - nieruchomości zajmowanej przez ten rodzinny ogród działkowy. Stwierdzenie nabycia prawa następuje w drodze decyzji. Dla oceny kontrolowanej sprawy istotne znaczenie ma także art. 9s ustawy z dnia 28.03.2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. 2019 r., poz. 710). Ustęp 3 pkt 1 wskazanego przepisu przewiduje, że w wyniku wydania przez Wojewodę decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, nieruchomości objęte decyzją stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa – w przypadku wniosku o wydanie decyzji złożonego przez firma D S.A. Nadto, firma D nabywa z mocy prawa z dniem w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna, prawo użytkowania wieczystego nieruchomości (art. 9s ust. 3b ustawy). Jeżeli na nieruchomości objętej decyzją zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe, prawa te wygasają z dniem w którym decyzja stała się ostateczna (art. 9s ust. 3a). W oparciu o przedstawione regulacja organ I instancji stwierdził, że stowarzyszenie C wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania z dniem 19.01.2014 r., czyli z chwilą wejścia w życie ustawy o ROD. Decyzja zaś o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna w dniu 19.06.2015 r. Z tym dniem wygasły ograniczone prawa rzeczowe ustanowione na tej działce (nr [...] K.). W ocenie organu I instancji, z porównania powyższych dat wynika, że w chwili orzekania, [...] Związkowi Działkowców nie przysługiwałoby prawo użytkowania działki objętej wnioskiem. Wskazać jednak należy, że powyższa konstatacja nie ma większego znaczenia dla oceny tej sprawy wszczętej wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania działki nr [...]. Stan prawny nieruchomości podlegającej ocenom w tej sprawie, z uwagi na treść cytowanych wyżej przepisów wiążących określone skutki prawne z datą wejścia w życie ustawy o ROD, winien być bowiem odnoszony nie do chwili orzekania przez organy administracji, lecz do chwili właśnie wejścia w życie miarodajnych aktów normatywnych. Jak bowiem wyżej wskazano, określone przepisami ustawy o ROD skutki prawne (tj. powstanie prawa użytkowania) następowały ex lege – w dacie wejścia w życie tej ustawy (19.01.2014 r.). Kwestia więc daty orzekania w sprawie, nie była miarodajna dla oceny skuteczności wniosku złożonego przez Stowarzyszenie A Zauważyć bowiem należy, że skoro ustawa o ROD weszła w życie w dniu 19.01.2014 r., to ta data jest punktem ustaleń i ocen odnośnie do kwestii możliwości nabycia przez wnioskodawcę prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Jak zaś wyżej wskazano art. 75 ust. 6 ustawy wiąże przesłankę nabycia tegoż prawa przez stowarzyszenie ogrodowe z upływem 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy i brakiem wydania decyzji o likwidacji ogrodu działkowego, zaś art. 76 ust. 2 ustawy przewiduje możliwość nabycia prawa użytkowania z dniem jej wejścia w życie, po spełnieniu warunków wskazanych w ustępie 1. tego przepisu. W zależności więc od zaistniałej podstawy prawnej nabycia prawa użytkowania przez wnioskodawcę, różna może być data nabycia tegoż prawa. Najwcześniejszą datą będzie – wg art. 76 ust. 2 – data wejścia w życie ustawy tj. 19.01.2014 r. Należy przy tym zauważyć, że w tej sprawie, [...] uzyskało prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] dopiero w dacie, w której ostateczna stała się decyzja Ministra Infrastruktury z dnia 19.06.2015 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji pod nazwa "Przebudowa stacji Krzeszowice na odcinku od km 44,800 do 46,700 linii kolejowej nr 133". Wpis prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości do księgi wieczystej nie jest bowiem w tym przypadku konstytutywny, gdyż taki charakter wpisu (konstytutywny) ma tylko powstanie prawa użytkowania wieczystego w formie umowy, a nie decyzji administracyjnej. Jednocześnie, stosownie do cytowanego wyżej art. 9s ust. 3a ustawy o transporcie kolejowym, jeżeli na prawie wieczystego użytkowania nieruchomości objętej decyzją o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe, z dniem w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna, prawa te wygasają. W ocenie sądu, hipotezą tego przepisu mogą być objęte także przypadki powstania ograniczonego prawa rzeczowego z mocy samego prawa (ex lege). Oceniając zaś sekwencję (chronologię) zdarzeń w tej sprawie należy przyjąć, że o ile skutek w postaci ewentualnego nabycia prawa użytkowania przez [...] Ogród Działkowy – zaistniał z mocy przepisu (art. 76 ust. 2 ustawy o ROD) z dniem 19.01.2014 r., to z uwagi na brzmienie art. 9s ust. 3a ustawy o transporcie kolejowym - prawo to wygasłoby z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna tj. z dniem 19.06.2015 r. Powyższe nie oznacza jednak bynajmniej, że postępowanie z wniosku o stwierdzenie nabycia tegoż prawa uznać należy – jak przyjęły orzekające w sprawie organy administracji – za bezprzedmiotowe. Bez wątpienia bowiem nie jest bezprzedmiotowe postępowanie, w którym zgodnie ze wskazanymi wyżej regulacjami, wydana może zostać deklaratoryjna decyzja stwierdzająca – stosownie do złożonego w sprawie wniosku – że z dniem wejścia w życie ustawy o ROD – stowarzyszenie ogrodowe nabyło prawo użytkowania nieruchomości. Fakt późniejszego wygaśnięcia tegoż prawa, z uwagi na następcze zdarzenia prawne, nie może przemawiać za bezprzedmiotowością postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 8.03.2016 r. Przyjęty więc przez orzekające organy administracji kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy uznać należało za nietrafny, a zaskarżone decyzje za wadliwie, gdyż naruszające wskazane wyżej przepisy prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze, sąd uchylił obie zaskarżone w sprawie decyzji w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325; dalej p.p.s.a.). W toku dalszego postępowania konieczne będzie ustalenie czy przed uzyskaniem ostateczności przez decyzję w przedmiocie lokalizacji linii kolejowej doszło do nabycia przez skarżącą prawa użytkowania spornej nieruchomości czy też prawo to przed tą datą nie zostało nabyte. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt (...) zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.