II SA/Kr 873/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 września 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.P. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 16 marca 2012r. znak. [....] w przedmiocie odmowy nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 9 lipca 2012r. Z.P. złożyła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 16 marca 2012r. wydaną w przedmiocie odmowy nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody, a co się z tym wiąże niemożność poniesienia należnych kosztów bez uszczerbku dla utrzymania skarżącej. Wskazuje, iż jest osobą w wieku emerytalnym, samotną, inwalidką II grupy, opiekującą się również schorowaną, mieszkającą samotnie 85 letnią mamą. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jej utrzymania są dochody uzyskiwane przez skarżącą z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1772,38 zł oraz renta rodzinna 1289,12 zł. Łącznie zatem dochody wnioskodawczyni wynoszą 3 061,50 zł. Wnioskodawczyni przedkłada zaświadczenie z zakładu pracy, potwierdzające wysokość jej zarobków, decyzje ZUS o przyznaniu renty, szereg rachunków za gaz, elektrykę, telefon, podatki. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom o pow. 86,26 m2. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Skarżąca przedstawia listę opłat comiesięcznych, wskazuje, iż opiekuje się mamą i z tego tytułu ponosi comiesięczne koszty w kwocie około 450 zł. łączne koszty utrzymania stanowią kwotę około 600 zł plus podatki roczne oraz opał na zimę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowane zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w formie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego należnego od złożonej skargi w pełnej wysokości. Strona utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę oraz renty rodzinnej. Udokumentowuje jednakże znaczne koszty utrzymania, swoją trudną sytuację zdrowotną, konieczność pomocy materialnej schorowanej mamie. Poniesienie zatem kosztów jednorazowego wpisu sądowego w pełnej wysokości mogłoby zaważyć na aktualnej sytuacji bytowej skarżącej, dlatego uznano, iż zwolnienie z konieczności jego uiszczenia w ½ części jest zasadne, aby umożliwić skarżącej przeprowadzenie sprawy sądowej, a w konsekwencji zapewnić jej realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżąca posiada stały dochód w łącznej wysokości 3 061 zł z dwóch niezależnych źródeł, ma również znaczny majątek. Skarżąca nie wykazuje ponadto nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy jak np. spłata kredytu, nie ma też innych osób na utrzymaniu, które nie posiadałyby własnego dochodu. Należy podkreślić, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można jednak pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżąca jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawczyni – jak wskazano - posiada dochód z wynagrodzenia oraz renty w łącznej wysokości 3061 zł na osobę. Ma majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Również nawet w kontekście przytoczonych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie w łącznej wysokości około 1000 zł miesięcznie ( już z kosztami opieki nad mamą ) dochód skarżącej jest na tyle wysoki, iż pozwoli jej na zgromadzenie funduszy dla ewentualnego ustanowienia w przyszłości pełnomocnika z wyboru. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający zaś oceniając przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika bada jedynie sytuację materialną wnioskodawcy, a nie charakter, okoliczności sprawy, czy też potrzebę udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Zdaniem orzekającego, sytuacja materialno – finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).