II SA/Kr 88/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Elżbieta Kremer Protokolant Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2004r sprawy ze skargi H. H. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 9 grudnia 2002, Nr: [...] w przedmiocie odmowy zezwolenia na ekshumację zwłok - skargę oddala - Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] , rozpatrując odwołanie H. H., decyzją z dnia 9 grudnia 2002r [...] , na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] 2002r znak [...] , którą odmówiono udzielenia H. H. zezwolenia na ekshumację zwłok Z. H. zmarłej 9 marca 2002r. Za podstawę decyzji przyjęto następujące ustalenia i motywy prawne. Wnioskami z dnia [...] i [...][...] 2002r. H. H. wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] o wyrażenie zgody na ekshumację zwłok z grobowca w celu identyfikacji. Wniosek motywowano w ten sposób, że w dniu [...] 2002r zmarła żona wnioskodawcy, Z. H. a pogrzeb odbył się dnia [...] 2002r . W dniu pogrzebu, w pomieszczeniu cmentarnym odmówiono wnioskodawcy tuż przed uroczystością pogrzebową identyfikacji zwłok, a przybyłej rodzinie i przyjaciołom pożegnania ze zmarłą, co rodzi podejrzenie, że pochowano w grobowcu zwłoki innej osoby. W odwołaniu H. H. podnosił, że odmowa identyfikacji zwłok i pożegnania przyjezdnej rodziny ze zmarłą w pomieszczeniu cmentarnym przed uroczystością pogrzebową uzasadnia podejrzenie, że pochowano inną osobę. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...], podejmując decyzję z dnia 9 grudnia 2002r, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, przytoczył treść przepisu art. 15 ustawy z dnia 31 stycznia 1959r o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz przepis §6 "pkt 2" Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001r w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1783), wedle którego po złożeniu zwłok w trumnie i przymocowaniu wieka, trumny nie wolno otwierać. Wskazując, iż przepis prawa zabraniał otwierania trumny przed uroczystością pogrzebową, a rodzina winna identyfikować zwłoki przed zamknięciem trumny, zajął organ odwoławczy stanowisko, że w omawianym przypadku brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku H. H. o ekshumację zwłok, skoro na tej przesłance opiera żądanie zezwolenia na ekshumację. Skargę na powyższą decyzję złożył w dniu [...] .2003r do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie H. H., z wnioskiem o wydanie zarządzenia dla ekshumacji zwłok. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa, podniesiono, że odmowa otwarcia trumny w cmentarnej sali "pożegnań" domu pogrzebowego, narusza prawo skarżącego i przybyłej rodziny do identyfikacji zwłok i pożegnania zmarłej, co rodzi podejrzenie, że pomiędzy pożegnaniem przez skarżącego zmarłej żony w szpitalu o godz. 10 tej, a godziną 13-tą tego dnia, kiedy odbywał się pogrzeb mogła nastąpić podmiana zwłok, których identyfikacja była motywem wniosku o zezwolenie na ekshumację. W uzupełniającym skargę piśmie zwrócił się skarżący o zezwolenie na sekcję zwłok, podejrzewając, że przyczyną zgonu było zastosowanie "pavulonu". Na rozprawie przed Sądem skarżący wyjaśnił, że niezwłocznie po pogrzebie złożył doniesienie o podejrzeniu morderstwa żony, ale prokuratura umorzyła postępowanie. Powoływał się także na to, że przy pogrzebach innych członków rodziny, w dniu przed pogrzebem otwierano trumny umożliwiając pożegnanie zmarłych. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skargę wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie- Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, przed dniem 1 stycznia 2004r. Zgodnie z przepisem art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem ( art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r Prawo o ustroju sądów administracyjnych- Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Przepisy art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej ustawą o p.s.a- w sposób wyczerpujący, określają rodzaj rozstrzygnięć sądu administracyjnego rozpatrującego skargę na decyzję lub postanowienie. Oczekiwanie zatem skarżącego, że przy okazji kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, Sąd administracyjny - zastępując organ administracji publicznej- zezwala na ekshumację zwłok lub nawet także zezwoli na sekcję, nie ma oparcia w przepisach ustawy. Natomiast dokonana kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, prowadzi do konstatacji, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, co skargę czyni bezzasadną. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959r o cmentarzach i chowaniu zmarłych ( t.j Dz. U. z 2000 r Nr 23, poz. 295 z późn. zm), stanowi, że ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana: 1) na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego, 2) na zarządzenie prokuratora lub sądu, 3) na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel. W języku polskim ekshumacja oznacza wydobycie zwłok w celu przeniesienia lub dokonania badania lekarskiego albo identyfikacji ( Por. Uniwersalny słownik języka polskiego Wyd. PWN, 2003, tom 1, str. 800). Przepis swą hipotezą obejmuje wszystkie przypadki znaczeniowe ekshumacji. Zgodnie z przepisem art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985r o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( tj Dz. U z 1998r Nr 90,poz. 575 z późn. zm.), w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym według art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 organem wyższego stopnia względem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego jest Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny. Należy przyjąć zatem, że załatwienie sprawy w przedmiocie zezwolenia na ekshumację w trybie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zwłok następuje w formie decyzji administracyjnej ( art. 104 §1 i 2 kpa w zw. z art. 1 pkt 2 i art. 5 §2 pkt 3 kpa) Państwowego Inspektora Sanitarnego działającego jako organ administracji publicznej. W świetle przepisu art. 15 ust. 1 ustawy, poza przypadkami ekshumacji na zarządzenie prokuratora lub sądu, lub na podstawie decyzji związanej z zajęciem cmentarza na inny cel, ekshumacja zwłok i szczątków musi być poprzedzona uzyskaniem zezwolenia właściwego inspektora sanitarnego na umotywowaną prośbę osoby uprawnionej do pochowania zwłok. Skarżący, jako małżonek osoby zmarłej, niewątpliwie należy do wymienionego przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, kręgu osób uprawnionych do pochowania zwłok. Jednakże prawo do pochowania zwłok tj. prawo do decydowania o wyborze miejsca i sposobie pochówku, jako element wykształconego w orzecznictwie dobra osobistego - kultu pamięci osoby zmarłej - chronionego przepisami prawa cywilnego, obejmuje co prawda także uprawnienie do żądania ekshumacji, lecz uprawnienie to doznaje ograniczeń przez przepisy prawa administracyjnego, pod kątem porządku publicznego, w tym przepisów o charakterze sanitarnym ( Por. up. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 1980r.03.31 II CR 88/80 Lex Nr 8222). Wydane na podstawie ustawy, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001r w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi ( DZ. U. Nr 153, poz. 1783), określa pojęcie zwłok, sposób postępowania ze zwłokami i szczątkami, warunki ekshumacji oraz przewozu zwłok i szczątków. Przepis §6 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że po złożeniu zwłok w trumnie i przymocowaniu wieka, trumny nie wolno otwierać. Z kolei do rangi normy ustawowej, podniesiony jest przewidziany art. 12 ust. 2 ustawy zakaz przenoszenia lub przewożenia zwłok w otwartych trumnach. Powyższe regulacje oznaczają , że transport zwłok żony skarżącego ze szpitala, w którym zidentyfikował zwłoki, do domu pogrzebowego mógł się odbywać tylko w trumnie zamkniętej, której otwarcie było zabronione. Zasadna była zatem odmowa skarżącemu i przybyłym członkom rodziny otworzenia zamkniętej trumny w domu pogrzebowym, w celu pożegnania zmarłej. Powoływanie się na sprzeczną z tymi przepisami praktykę przy innych pochówkach, nie ma doniosłości prawnej. W powyższych okolicznościach sama odmowa otworzenia trumny nie może stanowić racjonalnej podstawy do konstruowania podejrzenia o zamianie zwłok jako podstawy wniosku o zezwolenie na ekshumację celu identyfikacji zwłok. Skarżący we wniosku o wydanie zezwolenia jak i w odwołaniu nie wskazywał żadnych innych okoliczności faktycznych, wskazujących na uzasadnienie takiego podejrzenia, poza samą odmową otworzenia trumny w domu pogrzebowym. W tej sytuacji ocena zawarta w zaskarżonej decyzji, że podanie o zezwolenie na ekshumację zwłok w celu ich identyfikacji, nie zostało umotywowane w stopniu wymaganym art. 15 ust 1 pkt 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, nie narusza przepisów prawa. Ekshumacja zwłok może być stosownie do przepisu art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy dokonana także na podstawie zarządzenia prokuratora lub sądu. Oczywiście taka regulacja nie obejmuje kompetencji sądu administracyjnego do wydawania zarządzenia opartego na przepisie art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy, w postępowaniu, którego przedmiotem jest odmowa udzielenia zezwolenia w trybie art. 15 ust.1 pkt 1 ustawy, ani też do sądowoadministracyjnej kontroli wydanych w tych sprawach zarządzeń prokuratora lub sądu. Przewidziane art. 15 ust. 1 pkt 2 zarządzenia wydawane są w takim postępowaniu karnym lub cywilnoprawnym, w których środkiem dowodowym lub przedmiotem rozstrzygnięcia jest ustalenie tożsamości osoby pochowanej, przyczyny jej zgonu lub też przeniesienie zwłok w celu pochowania w innym miejscu w ramach realizacji cywilnoprawnych uprawnień płynących z dobra osobistego ujętego jako prawo do pochowania., Jak wynika, z informacji skarżącego złożonej na rozprawie, wniosek o ekshumację składany prokuratorowi motywował podejrzenie zabójstwa, a nie okolicznościami, które wskazywać by mogły na prawdopodobieństwo zamiany zwłok. Uzupełniające skargę pismo skarżącego złożone dnia [...] .2003r, w którym akcentuje potrzebę ekshumacji podejrzeniem popełnienia przestępstwa przez zastosowanie "pavulonu" wskazując, że tym bardziej dochodzenie zgody na ekshumację w trybie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy było nieuzasadnione, gdyż ewentualnie właściwy byłby tryb przewidziany art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy. Mając powyższe na uwadze, skargę oddalono w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ).