II SA/Kr 88/06

Sygn. akt II SA/ Kr 88/ 06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Grażyna Firek ( spr. ) Sędziowie : WSA Mariusz Kotulski Asesor WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: : Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w miejscowości A w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na uregulowanie opłat mieszkaniowych ( gazu, prądu, czynszu ) I. skargę oddala, II. przyznaje adwokatowi J.Z. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w miejscowości A kwotę 292, 80 zł. ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy ) w tym VAT 22% tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu M.P. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [....] wydaną na podstawie art. 104 i 107 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 17, art. 36 pkt 1c, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 104, art. 106 ust. 1 i 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 roku, Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) odmówił przyznania M.P. świadczenia w postaci zasiłku celowego na uregulowanie opłat mieszkaniowych (gazu, prądu, czynszu). W uzasadnieniu wskazano, iż na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji, dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzono, że M.P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód uzyskiwany przez niego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynikający z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 461 zł. W myśl ustawy, udokumentowane przez osobę koszty o wydatki związane z realizacją potrzeb mogą zostać uwzględnione, jeśli służą zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej- wówczas możliwe jest przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy. Świadczenie to przyznaje się na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, dzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, albo zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości jego kwoty lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 ustawy). M.P. objęty jest systematyczną i regularną pomocą, w okresie od stycznia do czerwca 2005 roku otrzymał szereg zasiłków celowych- na prąd, gaz, czynsz, żywność, przejazdy MPK, leki, a także pobierał w tym przedziale czasowym zasiłek okresowy. W sumie łączna wysokość świadczeń za ten okres wynosiła 4265,80 zł. Aktualnie przyznano zasiłek celowy specjalny na zakup leków w wysokości 70 zł. Podkreślono, iż zadaniem pomocy społecznej jest jedynie wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych, przy uwzględnieniu celów i możliwości pomocy społecznej. Pomoc ta nie może również stanowić stałego źródła dochodu czy też alternatywnej formy utrzymania. Nadto rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności, uzasadniających udzielenie pomocy finansowej. Organ wskazał również, że M.P. nie przedłożył do akt żadnych dodatkowych dokumentów, pozwalających uznać sytuację lokalno - bytową za szczególnie uzasadnioną, uniemożliwiającą pokrycie opłat mieszkaniowych we własnym zakresie i pozwalającą przyznać pomoc w specjalnym trybie art. 41 ustawy. Zwrócono uwagę, iż nie można kwestionować trudnej sytuacji bytowej strony, mieszkającej w trzypokojowym mieszkaniu i zmuszonej do ponoszenia wysokich kosztów jego utrzymania. Jednakże wielokrotnie informowano M.P. o możliwości rozwiązania tej sytuacji przez zamianę mieszkania albo podnajęcie jednego z pokoi, co nie spowodowało wszakże żadnych działań z jego strony. We wniesionym w terminie odwołaniu M.P. podniósł fakt osiągania bardzo niskich dochodów. Domagał się przyznania pomocy materialnej, która pozwoliłaby mu zaspokoić podstawowe potrzeby bytowe. Jego zdaniem, w ciężkiej sytuacji zdrowotnej i bytowej znalazł się bez własnej winy, z powodu trwającej od 1993 roku choroby. Otrzymywana uprzednio renta nie starczała na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, wobec czego zadłużenie czynszowe narastało. Wskazać iż mieszkanie stanowi dla niego zabezpieczenie na dalsze życie, ponieważ w przyszłości chce w nim mieszkać razem z córką i wnuczką, które będą się nim opiekować. Nie jest w stanie wykupić podstawowych leków: co zagraża jego życiu i zdrowiu. Ponadto w wyniku pozbawienia od dnia .... stycznia 2005 roku renty inwalidzkiej aż do ... czerwca 2005 roku M.P. pozostawał bez jakiegokolwiek źródła utrzymania. Domagał się przyznania pomocy materialnej, która pozwoliłaby mu zaspokoić podstawowe potrzeby bytowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [....] działając na podstawie art. 2, art. 7, art. 8, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie powołał art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w szczególności na wymienione w przepisie cele. Zgodnie zaś z podstawową zasadą, sformułowaną przez art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń przysługuje osobom, które nie mają żadnych źródeł utrzymania bądź nie przekraczają ustawowego kryterium dochodowego, oraz w razie zaistnienia co najmniej jednej z okoliczności, o których mowa w art. 7 pkt 2-15 ustawy. W przedmiotowej sprawie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej nie jest w rozpatrywanej sytuacji spełnione, ponieważ uzyskiwany z tytułu zasiłku dla bezrobotnych dochód wynosi [....] zł i przekracza kryterium ustawowe, wynoszące 461 zł. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej tego kryterium. Przesłanką uprawniającą do otrzymania świadczeń jest zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2- 15. Okolicznościami tymi między innymi są ubóstwo, bezrobocie, bezdomność, długotrwała lub ciężka choroba, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego. W ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że skarżący spełnia niektóre z tych kryteriów, znajduje się bowiem w trudnej sytuacji materialnej, jest bezrobotny. Decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach uznania administracyjnego, polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z prawnie dopuszczalnych prawnie, równowartościowych rozwiązań, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny. W rozstrzyganym przypadku organ pierwszej instancji uwzględnił wniosek strony i przyznał odrębną decyzją świadczenie w wysokości 70 zł w trybie wskazanego art. 41 pkt 1 ustawy. Należy podkreślić, że wyznacznikami przyznania i ustalenia wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium decyzja wydana przez organ pierwszej instancji nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 omawianej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudności życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W świetle oceny całokształtu stanu faktycznego na dzień wydania rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji decyzję należy uznać za prawidłową. Organ pierwszej instancji rozważał możliwość objęcia strony pomocą w trybie art. 41 pkt 1, jednakże uznano, że M.P. jest w stanie we własnym zakresie pokryć płatności mieszkaniowe. Organ odwoławczy wskazał także, iż M.P. objęty był stałą pomocą, nie można zatem twierdzić, by organ pierwszej instancji nie realizował swoich statutowych możliwościach, podkreślając, iż skarżącemu przysługuje prawo do składania kolejnych wniosków o przyznanie świadczeń Z decyzją tą nie zgodził się M.P. , w terminie wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagał się uchylenia krzywdzącego go rozstrzygnięcia, wskazując na swoją krytyczną sytuację zdrowotna, niemożliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, stanowiącą zagrożenie dla jego życia i zdrowia, jak również na niebezpieczeństwo eksmisji z mieszkania. Zwrócił uwagę, iż jego mieszkanie nie nadaje się do zamiany lub sprzedaży, jest bowiem zagrzybione. Nie ma też gwarancji, że w mieszkaniu o mniejszym metrażu czynsz będzie niższy. Zarzucił, że w sposób dostateczny udokumentował dramatyczną sytuację w jakiej się znajduje, a także podniósł, że znalazł się w niej bez własnej winy. Wskazał na kwotę zadłużenia z tytułu zaległości czynszowych. Jego zdaniem przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest niezbędne, albowiem nie ma alternatywnego źródła utrzymania. Zdaniem skarżącego, decyzje wydawane w przedmiocie wnioskowanych przez niego świadczeń zawierają sprzeczne uzasadnienia. Decyzje przyznające mu świadczenia zawierają stwierdzenie, że spełnia on niektóre kryteria i pomoc społeczna dopomoże w przezwyciężeniu trudności życiowych, natomiast decyzje odmowne wskazują na brak podstaw do udzielenia świadczenia-- co należy jego zdaniem uznać za pozbawienie go prawa do egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz argumentację tam przedstawioną. Decyzja organu pierwszej instancji nie narusza ogólnych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, ani zasad uznania administracyjnego. Ponownie wskazano na pomoc, jaką M.P. jest objęty, wskazując, iż od miesiąca czerwca 2005 roku pobierał zasiłek dla bezrobotnych, zatem uległa zmianie jego sytuacja finansowa w stosunku do miesięcy wcześniejszych. Organ pierwszej instancji rozważał możliwość objęcia strony pomocą w trybie art. 41 ustawy, jednak uznano, że skarżący jest w stanie we własnym zakresie pokryć płatności mieszkaniowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, nie mogła zatem zostać uwzględniona. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej , przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem t. j. legalności kwestionowanego rozstrzygnięcia organu administracyjnego (art. 3 ustawy z 30. 08. 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.- dalej: p.p.s.a.) Orzekanie w myśl art. 135 powołanej ustawy następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Mając na uwadze powyższe, a także zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy, tudzież przebieg postępowania przed organami administracji publicznej - zarzuty wyartykułowane w skardze uznać należy za bezzasadne. Sąd nie będąc związany skargą i orzekając w granicach sprawy nie dopatrzył się również żadnych innych naruszeń prawa czy uchybień - nie podniesionych w środku zaskarżenia - o jakich mowa w art. 145 § 1 ustawy o.p.p.s.a. Odnosząc się do artykułowanych przez skarżącego zarzutów przedstawić należy poniższe argumenty. Organy obu instancji uczyniły zadość przepisom k.p.a., w szczególności wszystkim stronom został zapewniony czynny udział w postępowaniu stosownie do art. 10 k.p.a., zaś przeprowadzone postępowanie wyjaśniające odpowiada w ocenie Sądu przepisom art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Nadto dokonana ocena materiału zgromadzonego w aktach nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, odpowiadając zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, co oznacza zgodność z dyspozycją art. 80 k.p.a. Jej istota sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy (stanu faktycznego) i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów; swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks..., s. 155). Zasada swobodnej oceny dowodów jest ściśle związana z zasadą prawdy obiektywnej. Uznanie przez organ określonej okoliczności za udowodnioną stanowi podstawową przesłankę, na której organ ten opiera swoje rozstrzygnięcie sprawy. Dokonując swobodnej oceny dowodów, organ administracji publicznej winien mieć na uwadze, że czynność ta winna znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Zadaniem uzasadnienia faktycznego jest więc wskazanie faktów i dowodów, które legły u podstaw wydania decyzji, a także ewentualne wskazanie przyczyn, z powodu których innym dowodom organ ten odmówił wiarygodności (art. 107 § 3 k.p.a.). Innymi słowy, jeżeli organ administracji w uzasadnieniu faktycznym powoła się na pewne okoliczności, to muszą one wynikać ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego i muszą mieć w nim swoje umocowanie. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym organy słusznie przyjęły, iż skarżący przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, a zatem w odniesieniu do niego nie zachodzi przypadek obligatoryjnego przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej. W szczególności , skoro ustawa jako kryterium obligatoryjnej pomocy przyjęła uzyskiwanie określonego dochodu to - w sytuacji przekroczenia jego wysokości - mógł zostać przyznany jedynie, stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy, specjalny zasiłek celowy w kwocie nie przekraczającej kryterium dochodowego. Należy mieć na uwadze , że przyznanie zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest uprawnieniem , a nie obowiązkiem organów administracji. W ramach uznania administracyjnego decydują one, biorąc pod uwagę zarówno sytuację osoby wnioskującej jak i własne możliwości finansowe, czy i w jakim zakresie powinien zostać przyznany specjalny zasiłek celowy. Jeżeli postępowanie poprzedzające wydanie decyzji było prowadzone w sposób prawidłowy, a motywy orzeczenia zostały wyjaśnione w uzasadnieniu, to nie jest rzeczą sądu administracyjnego kwestionowanie rozstrzygnięcia podjętego w ramach tego uznania. Organy pomocy społecznej słusznie wskazały w swoich decyzjach, że świadczenia przez nie wypłacane mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. W realiach niniejszej sprawy nie sposób nie dostrzec, że sytuacja skarżącego - tak zdrowotna jak i materialna -jest ciężka. Z drugiej jednak strony otrzymywał on pomoc finansowa w postaci zasiłków celowych na inne potrzeby. Organy pomocy społecznej mają obowiązek w taki sposób gospodarować posiadanymi środkami , aby były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym, tym zwłaszcza wobec których z uwagi na kryterium dochodowe udzielenie pomocy jest obligatoryjne. Organy dały temu wyraz w uzasadnieniach rozstrzygnięć, akcentując, iż udzielona pomoc musi być adekwatna również w relacji do posiadanych przez pomoc społeczną zasobów. Wobec powyższego, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie przekracza granic uznania administracyjnego i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p. p. s. a., o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu rozstrzygając w oparciu o art. 250 powołanej ustawy.