II SA/Kr 880/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie odmowy nakazu usunięcia nieprawidłowości p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych W dniu [...] marca 2008 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] nr: [...] w przedmiocie odmowy nakazu usunięcia nieprawidłowości. We wniosku o przyznanie prawa pomocy W. L. oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.126,82 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi nieruchomość rolna wielkości 474 m-, na której posadowiony jest dom o powierzchni 96 m- oraz garaż wielkości 18 m-, w którym skarżąca przechowuje materiały. Skarżąca dysponuje ponadto oszczędnościami w wysokości 268 zł. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych skarżąca podniosła, że jest osobą samotną, emerytką, nie posiadającą żadnej pomocy. Wysokość świadczenia emerytalnego netto wynosi 946,41 zł. Dochody te wystarczają jedynie na skromne życie, opłaty, leki, opał, odzież i inne konieczne wydatki. Skarżąca żyje bardzo skromnie, nie jest zatem w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty sądowe związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...], [...], niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] (sygn. akt [...], niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca pobiera bowiem stałe i regularne miesięczne dochody w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 1.126,86 zł. Uzyskiwane dochody przypadają tylko na nią - z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika bowiem, aby skarżąca miała kogoś na utrzymaniu. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości, posiada zgromadzone oszczędności w kwocie 268 zł, nie jest zadłużona. Sytuacja taka pozwala na poczynienie oszczędności i zabezpieczenie środków finansowych związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Sytuacja majątkowa skarżącej nie nosi znamion biedy, czy ubóstwa, które przesądzałyby o przyznaniu prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem orzekającego środki uzyskiwane miesięcznie przez skarżącą pozwalają na to, aby bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu mogła ona uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).