II SA/Kr 880/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.F. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego Sygn. akt II SA/Kr 880/09 P O S T A N O W I E N I E Dnia 20 sierpnia 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.F. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów H.F. złożyła, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.F. , dorosłymi dziećmi: synem M.F. , synem K.F. , córką E.S. oraz zięciem A.S. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości [...] zł, emerytura jej męża w wysokości [...] zł oraz dochody dzieci i zięcia po [...] zł z gospodarstwa rolnego. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 64 m² we współwłasności z synem M. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż gospodarstwo rolne wraz z budynkiem mieszkalnym przekazała synowi M. Syn M. opiekuje się skarżącą oraz jej mężem, gdyż są oni podeszłym wieku i wymagają pomocy. Z powodu trudnej sytuacji materialnej dzieci skarżąca pomaga im finansowo. Córka z zięciem posiadają dom w trakcie budowy, ale z braku dochodów nie mogą się doń przeprowadzić. Miesięczne dochody przypadające na wszystkich członków rodziny skarżącej są bardzo niskie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż K.F. , E.S. i A.S. nie osiągają aktualnie żadnych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, prac dorywczych, rent, zasiłków oraz z żadnych innych źródeł. Dom A. i E.S. został zbudowany ok. czterech lat temu. Materiały budowlane zostały zakupione z oszczędności i ówczesnych zarobków A.S. i pomocy finansowej jego rodziców (od których otrzymał również działkę budowlaną), natomiast sam budynek został wybudowany bez żadnych kosztów robocizny, pracą rodziny. Skarżąca nie korzysta z dopłat unijnych. Pomaga w gospodarstwie domowym i w opiece nad wnukami. Dochody skarżącej i jej męża oraz dochód z gospodarstwa rolnego są głównym źródłem utrzymania 8-osobowej rodziny. Miesięczne wydatki rodziny na leczenie A.F. wynoszą 100 zł, za energię elektryczną rachunki wynoszą około 100 zł. Ani skarżąca, ani członkowi jej rodziny, nie posiadają maszyn rolniczych, ani samochodu. Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: nakazów płatniczych na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2009 dla M.F. i A. i E.S. , ośmiu faktur za zakup leków, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. o wysokości dochodów H.F. i A.F. za rok 2008, zaświadczenia Wójta Gminy L. o wielkości i dochodowości gospodarstwa rolnego M.F. , decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz decyzji w sprawie płatności ONW strefa górska, wyciągu z rachunku bankowego A.F. oraz odcinków emerytury H.F. i A. F. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżąca uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Stałymi dochodami dysponuje także pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mąż skarżącej otrzymujący emeryturę z dwóch źródeł – krajową w wysokości [...] zł oraz zagraniczną w wysokości [...] zł. Pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym synowie oraz córka skarżącej uzyskują dochody z gospodarstwo rolnego M.F. . W takiej sytuacji niepodobna stwierdzić, że skarżąca zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo to przysługuje bowiem, tak jak wskazano powyżej, jedynie tym podmiotom, których zarówno dochód jak i majątek nie pozwalają zdobyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że uzyskiwane dochody przypadają na liczną 8-osobową rodzinę, przy czym znaczne środki finansowe przeznaczane są na konieczne leczenie męża skarżącej, nie posiada ona przy tym żadnych oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego, orzekający przychylił się do wniosku skarżącej o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 w/w ustawy). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Sygn. akt II SA/Kr 880/09 U Z A S A D N I E N I E W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów M.F. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami H. i A.F. , bratem K.F. , siostrą E.S. oraz szwagrem A.S,. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości [...] zł, emerytura ojca w wysokości [...] zł oraz dochody z gospodarstwa rolnego skarżącego, jego rodzeństwa oraz szwagra w wysokości po [...] zł miesięcznie. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 64 m² we współwłasności z matką, nieruchomość rolna wielkości 2,617 ha oraz grunty leśne wielkości 0,8221 ha. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący utrzymuje się z gospodarstwa rolnego otrzymanego od rodziców. Dochody z gospodarstwa nie przekraczają 100 zł miesięcznie. Rodzice skarżącego są w podeszłym wieku, dlatego sprawuje on nad nimi opiekę. W zamian rodzice pomagają skarżącemu finansowo. Skarżący opiekuje się także chorym bratem K. , który nie ma własnych dochodów. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje także siostra skarżącego z mężem, który od wielu miesięcy nie może znaleźć pracy. Siostra z mężem posiadają dom w trakcie budowy, ale z braku dochodów nie mogą się doń przeprowadzić. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, iż K.F. , E.S. i A.S. nie osiągają aktualnie żadnych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, prac dorywczych, rent, zasiłków oraz z żadnych innych źródeł. Dom A, i E.S. został zbudowany ok. czterech lat temu. Materiały budowlane zostały zakupione z oszczędności i ówczesnych zarobków A.S. i pomocy finansowej jego rodziców (od których otrzymał również działkę budowlaną), natomiast sam budynek został wybudowany bez żadnych kosztów robocizny, pracą rodziny. Skarżący korzysta z dopłat unijnych i za rok 2008 otrzymał dopłaty w wysokości 1.512,42 zł. Dochody rodziców i gospodarstwo rolne skarżącego są głównym źródłem utrzymania 8-osobowej rodziny. Miesięczne wydatki rodziny na leczenie ojca skarżącego wynoszą 100 zł, za energię elektryczną rachunki wynoszą około 100 zł. Pozostała kwota wydatkowana jest na bieżące utrzymanie, w tym głównie zakup artykułów spożywczych dla skarżącego, jego rodziców, brata, siostry, jej męża oraz dwójki ich dzieci. Ani skarżący, ani członkowie jego rodziny, nie posiadają maszyn rolniczych, ani samochodu. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: nakazów płatniczych na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2009 dla M.F. i A. i E.S. ośmiu faktur za zakup leków, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. o wysokości dochodów H.F. i A. F. za rok 2008, zaświadczenia Wójta Gminy L. o wielkości i dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącego, decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz decyzji w sprawie płatności ONW strefa górska, wyciągu z rachunku bankowego A.F. oraz odcinków emerytury H.F. i A.F. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący uzyskuje bowiem dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Stałymi dochodami dysponują także pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym rodzice skarżącego. Matka pobiera emeryturę w wysokości [...] zł, zaś ojciec [...] zł (dowód: załączone odcinki emerytur). Ponadto zauważyć należy, iż skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego o znacznej wartości, w skład którego wchodzi grunty rolne o areale 2,617 ha oraz grunty leśne wielkości 0,8221 ha, a także dom wielkości 64 m² we współwłasności z matką. Posiadanie zaś majątku, a zwłaszcza nieruchomości (dom, nieruchomość rolna) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji niepodobna stwierdzić, że skarżący zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo to przysługuje bowiem, tak jak wskazano powyżej, jedynie tym podmiotom, których zarówno dochód jak i majątek nie pozwalają zdobyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że wykazane dochody przypadają na liczną 8-osobową rodzinę, przy czym znaczne środki finansowe przeznaczane są na konieczne leczenie ojca skarżącego (co udokumentowano stosownymi fakturami), skarżący nie posiada przy tym żadnych oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego, orzekający przychylił się do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).