II SA/Kr 881/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Człowiekowska SWSA Monika Niedźwiedź SWSA Jacek Bursa (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2022 roku sprawy ze skargi G. Z. i S. Z. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 maja 2022 roku, znak: WS-VI.7534.3.232.2021.KP w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżących G. Z. i S. Z. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 24.11.2021r. znak: WN.6821. 12.2.2020 Starosta Olkuski orzekł na podstawie art. 142 ust. 1, art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości przejętej od S. Z., położonej w B., obręb S., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,3945 ha, z uwagi na przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w Bukownie nr 7093/1/193/79 z dnia 5.11.1979 r. na podstawie art. 3 ust 4 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 3, poz. 14 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie mieści się w kategorii nieruchomości wywłaszczonych określonych w przepisach art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 u.g.n. Odwołanie złożyli wnioskodawcy: S. Z. i G. Z., zarzucając: 1. naruszenie art. 216 § 1 u.g.n. - poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że przepis ten nie obejmuje nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, gdyż ustawy tej nie wymieniono wprost treści tego przepisu, podczas gdy w art. 216 § 1 in fine i wskazano, że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio także do "nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej" wszystkich bez wyjątku na podstawę prawną takiego wywłaszczenia; 2. naruszenie art. 105 kpa w zw. z ar. 136 ust. 3 i 4 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. -poprzez umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, podczas gdy organ bezpodstawnie przyjął, że brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości z uwagi na podstawę prawną jego przejęcia i w konsekwencji nie zweryfikował w toku postępowania czy spełnione są przesłanki do zwrotu na naszą rzecz przedmiotowej nieruchomości, w szczególności czy stała się ona zbędna na cel określony w wywłaszczeniu; 3. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez bezpodstawne przyjęcie, że brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości z uwagi na podstawę prawną jego przejęcia i w konsekwencji brak weryfikacji w toku postępowania czy spełnione są przesłanki do zwrotu na naszą rzecz przedmiotowej nieruchomości, w szczególności czy stała się ona zbędna na cel określony w wywłaszczeniu - podczas gdy organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W uzasadnieniu odwołania odwołujący przytoczyli treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.11.2016 r., sygn. akt I OSK 69/15, uchylającego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26.09.2014 r. sygn. akt II SA/Kr 874/14 oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z 05.2014 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty Olkuskiego z 09.2013 r., w którym sąd zajął inne, niż organ I instancji stanowisko w sprawie, Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 5 maja 2022 r. nr WS-VI.7534.3.232.2021.KP, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z art. 216 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III (dotyczące postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. póz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. póz. 127, z późn. zm.). Jak wynika z akt sprawy i zaskarżonej decyzji Starosty Olkuskiego z dnia 24.11.2021 r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] położona w B., obręb S., stanowiąca zgodnie z Aktem Własności Ziemi Nr [...] z dnia 11.07.1972 r. własność S. Z. i G. Z., została wykupiona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w Bukownie znak: 7093/1/193/79 z dnia 5.11.1979 r., na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 3, poz. 14 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26.03.1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 59zezm.). W uzasadnieniu ww. decyzji organ orzekający w przedmiotowej sprawie wyjaśnił, że "decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w Bukownie z dnia 1.06.1979 r. wszczęte zostało postępowanie przymusowego wykupu w drodze licytacji nieruchomości, podanych w osnowie decyzji, wskazując, że "ze względu na to, że licytacja nie doszła do skutku z powodu braku licytantów, a nieruchomości potrzebne są na cele rozwoju rolniczych gospodarstw uspołecznionych, stąd uzasadnione jest wykonanie prawa wykupu przysługującego Skarbowi Państwa." Mając powyższe na uwadze prawidłowo organ I instancji uznał, że z uwagi na przejęcie przedmiotowej nieruchomości ww. decyzją w trybie ustawy z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, nie stanowi ona nieruchomości wywłaszczonej. Przedmiotowa ustawa nie mieści się bowiem w zamkniętym katalogu ustaw, wymienionych w art. 216 u.g.n., jak również przepisy ww. ustawy nie dotyczą postępowania administracyjnego w sprawie wywłaszczenia nieruchomości "sensu stricto". Nie można bowiem uznać, że wykup tej nieruchomości na cele rozwoju rolniczych gospodarstw uspołecznionych stanowił cel jej przejęcia, już w dacie wszczęcia postępowania w trybie tej ustawy. W skardze na powyższą decyzję wnioskodawcy powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu, nadto zarzucając naruszenie art. 112 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 3 ust 3 i art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, poprzez niewłaściwą wykładnię i uznanie, że nieruchomość przejęta w drodze decyzji o zatwierdzeniu licytacji i przejściu własności na rzecz Państwa wydana w przypadku wskazanym w art. 3 ust. 3 zdanie drugie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, podczas gdy decyzja taka pozbawiała własności nieruchomości dotychczasowego właściciela gospodarstwa rolnego i miała charakter przymusowy. W uzasadnieniu podkreślono, iż stanowisko organów jest sprzeczne z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.11.2016 r., sygn. akt I OSK 69/15. Wniesiono o uchylenie decyzji obu organów i zasądzenie kosztów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie przewodniczącego wydziału wydane na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV (Dz.U. 2020.875). Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Pkt 1 lit. "c" wskazanego przepisu stanowi, że Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa Zarzuty skargi są zasadne. Wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu skarżonych decyzji o ile katalog aktów prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n. jest zamknięty i powszechnie przyjmuje się w judykaturze, że przepis ten konstruuje w wyczerpujący sposób zakres odesłania i zawartego w nim wyliczenia aktów normatywnych odejmujących w swoim czasie własność i nie może być traktowany jako egzemplifikacja lecz jako lista zamknięta, jako norma o charakterze szczególnym nie podlega więc interpretacji rozszerzającej, to jednak ustawodawca dopuścił stosowanie rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa nie tylko w przypadku gdy to przejęcie lub nabycie nastąpiło na podstawie wymienionych aktów prawnych, ale również w przypadku nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego (ust. 1 in fine) – por. wyrok NSA z dnia 30.11.2016 r., sygn. akt I OSK 69/15. Jeśli zatem wniosek o zwrot dotyczy nieruchomości, która została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Bukownie znak: 7093/1/193/79 z dnia 5.11.1979 r., na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 3, poz. 14 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, która to ustawa regulowała przymusowy wykup nieruchomości w drodze licytacji (art. 3 ust. 1 ustawy), to w świetle art. 3 ust. 3 ustawy, Państwu służy prawo pierwokupu nieruchomości poddanej licytacji po cenie ustalonej w wyniku licytacji. W razie braku nabywców Państwu przysługuje prawo wykupu nieruchomości po cenie wywoławczej. Z kolei § 10 powołanego rozporządzenia (wydanego na podstawie art. 4 ust. 3 powoływanej ustawy) stanowił, że prawo wykupu wykonuje prezydium powiatowej rady narodowej w drodze wydania decyzji, w razie gdy licytacja nie doszła do skutku z powodu braku licytantów, a nieruchomość jest potrzebna na cele rozwoju rolniczych jednostek gospodarki uspołecznionej lub też może być należycie zagospodarowana przez innych rolników indywidualnych. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, że celem wykupu jest rozwój rolniczych jednostek gospodarki uspołecznionej. Zatem skarżone organy nie zwróciły uwagi, że ustawodawca dopuścił stosowanie rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa nie tylko w przypadku gdy to przejęcie lub nabycie nastąpiło na podstawie wymienionych aktów prawnych, ale również w przypadku nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, co w rozpoznawanej sprawie może mieć znaczenie zważywszy na treść w/w decyzji z 5.11.1979 r. i podstawę prawną jej wydania. Skutkiem naruszenia prawa materialnego było naruszenie przepisów postępowania poprzez nierozważnie całokształtu okoliczności sprawy i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych sprawy ograniczone bowiem zostało do stwierdzenia, że decyzja z 5.11.1979 r. wydana została na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, a ta ustawa nie została wymieniona w katalogu ustaw zawartym w art. 216 u.g.n. Natomiast organy nie prowadziły żadnych ustaleń w sprawie z punktu widzenia przesłanki ustawowej zawartej w art. 216 ust. 1 in fine, dotyczącej nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej. Rozpoznając ponownie sprawę organy będą zobowiązane uwzględnić wskazane stanowisko prawne dotyczące wykładni art. 216 ust.1 in fine u.g.n., a w konsekwencji poczynić ustalenia i dokonać oceny prawnej z punktu widzenia spełnienia bądź niespełnienia przesłanki ustawowej dotyczącej nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w pkt II oparciu o art. 200 w/w ustawy, zasądzając na rzecz stron skarżących 200 zł. tytułem uiszczonego wpisu.