II SA/Kr 884/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie WSA Paweł Darmoń WSA Piotr Fronc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 28 kwietnia 2022r. znak : WS-VI.7534.3.55.2022.MK w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala. Zaskarżoną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 28 kwietnia 2022 r. znak WS-VI.7534.3.55.2022.MK, po rozpatrzeniu odwołania E. K., utrzymano w mocy decyzję Starosty Limanowskiego z 4 marca 2022 r. znak: GN.6821.27.2020 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w L., oznaczonej jako działka ewid. nr [...] o pow. 0,0348 ha, objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej obecnie współwłasność [...] Spółdzielni Mieszkaniowej oraz wymienionych w decyzji osób fizycznych. Jak wynika z akt sprawy, nieruchomość będąca przedmiotem wniosku o zwrot, decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 25 listopada 1970 r. znak: IV-60/263/70 została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Następnie, umową z dnia 26 kwietnia 1989 r. Rep. A nr [...] oddana została w użytkowanie wieczyste [...]j Spółdzielni Mieszkaniowej przy Zespole Opieki Zdrowotnej w L., zaś fakt ten ujawniono w księdze wieczystej w dniu 31 maja 1989 r. Aktualnie przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w L. oraz osób fizycznych - na podstawie umowy sprzedaży z 26 czerwca 2003 r. Rep. A nr [...] oraz kolejnych umów o ustanowieniu odrębnej własności lokali i przeniesienia własności. W związku z powyższym organy obydwu instancji uznały, że w sprawie zaktualizowała się negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości, o której mowa w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., zwanej dalej u.g.n.), ponieważ nieruchomość ta została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, że wbrew zarzutom odwołania późniejsze rozdysponowanie nieruchomością poprzez nabycie przez dotychczasowego użytkownika wieczystego prawa własności nieruchomości, a następnie wyodrębnienie jej części i dalsze zbycie na rzecz osób fizycznych, w żaden sposób niweczą ziszczenia się omawianej sprawie negatywnej przesłanki zwrotu. Od powyższej decyzji E. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w którym zarzuciła naruszenie: 1. art. 229 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, mimo że rzeczona nieruchomość została sprzedana w 2019 r. na rzecz użytkowników dziesięciu garaży, a zatem brak przesłanki do odmowy zwrotu, 2. art. 136 § 3 w zw. z art. 137 u.g.n. polegające na całkowitym ich pominięciu i nie poddaniu analizie czy zostały spełnione przesłanki z rzeczonych przepisów w przedmiotowej sprawie, 3. art. 6, art. 7, art. 77 w zw. z art. 88 k.p.a. polegające na niezbadaniu istoty sprawy poprzez niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego co do istnienia przesłanek faktycznych z art. 136 § 3 w zw. z art. 137 u.g.n. W świetle powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2022, poz. 329 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu podana jest ocena legalności decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak jednak słusznie wskazały organy obu instancji, zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia wżycie u.g.n. (zgodnie z art. 242 ustawy – 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten zawiera tzw. negatywną przesłankę zwrotową, przeszkodę w zwrocie nieruchomości, której ustalenie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości (por. T.Woś, "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", Warszawa 2007, s. 284). Ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (teza nr 1, 2 do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09, opub. w LEX nr 595463). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 386/06 Sąd ten stwierdził, że jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n. Także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2018 r. I OSK 2283/16 podkreślono, iż spełnienie w okolicznościach konkretnej sprawy przesłanki ustalonej w art. 229 u.g.n. stanowi o negatywnym rezultacie postępowania zwrotowego, co wyklucza dalsze merytoryczne badanie wniosku, zwłaszcza w zakresie, w jakim art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. wiąże możliwość zwrotu nieruchomości z ustaleniem jej zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak ustaliły organy objęta żądaniem zwrotu działka pozostawała w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, tj. spółdzielni mieszkaniowej, a prawo to zostało ujawnione w księgach wieczystych przed dniem wejścia w życie u.g.n. Skarżąca twierdziła, że powyższa przesłanka w jej przypadku nie zachodzi, ponieważ nieruchomość została sprzedana w 2019 r. Choć faktycznie w tej dacie doszło do przeniesienia własności przedmiotowej działki, to rację miał organ odwoławczy, który tłumaczył, że okoliczność ta w żaden sposób nie niweczy skutku, jaki wywarło ustanowienie użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie cyt. ustawy. Zgodnie z jednoznacznym brzmieniem art. 229 u.g.n., możliwość odzyskania wywłaszczonej nieruchomości jest wyłączona jeżeli została ona sprzedana lub ustanowiono w stosunku do niej użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie u.g.n. i stan ten trwał w dniu wejścia w życie ustawy, bez względu na to jaki był późniejszy los tej nieruchomości. Należy ponadto podkreślić, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest w przedmiotowej sprawie wykluczony również z tego względu, że nie jest ona własnością Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, lecz stanowi współwłasność spółdzielni mieszkaniowej oraz osób fizycznych. "Skoro ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może się toczyć tylko wtedy, gdy istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest właścicielem nieruchomości. W innym przypadku brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet" (por. wyrok WSA w Gdańsku z 16.05.2018 r., II SA/Gd 641/17, LEX nr 2499558, oraz wyrok WSA w Warszawie z 17.05.2018 r., VIII SA/Wa 64/18, LEX nr 2501933). Wobec powyższego bezzasadny był zarzut naruszenia art. 136 i art. 229 u.g.n., organy bowiem zasadnie odmówiły zwrotu dochodzonej nieruchomości. Tak samo należy ocenić zarzuty proceduralne, bowiem organy nie były zobowiązane do zbadania przesłanek faktycznych wynikających z art. 136 § 3 w zw. z art. 137 u.g.n. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.