II SA/Kr 888/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.K. i W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części , I) w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.K. i W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem W.K. oraz 41-letnim synem Z. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go renta skarżącej w wysokości [...] zł oraz renta jej męża w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 124 m², nieruchomość rolna wielkości 3,68 ha, las wielkości 1,49 ha oraz zabudowania inwentarskie. Skarżąca nie posiada zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż ma trudną sytuację materialną. Z gospodarstwa rolnego osiąga niskie dochody. Grunty rolne są niskiej klasy użytkowania, położone w terenach górskich. Brakuje środków na podstawowe potrzeby. Ze względu na wiek i stan zdrowia małżonkowie K. uprawiają tylko część gruntów. Mąż skarżącej jest przewlekle chory, jest inwalidą I grupy z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Cierpi on na astmę oskrzelową, chorobę płuc, nadciśnienie tętnicze. Znaczne środki finansowe rodziny przeznaczane są na leczenie. W związku z tym, że oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia [...] lipca 2009 roku skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień popartych stosownymi dokumentami. W odpowiedzi na wezwanie J.K. oświadczyła, iż nieruchomość rolną użytkuje jako łąki, a wysokość dochodów z tego tytułu wynosi około 100 zł. Skarżąca nie korzysta z dopłat unijnych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, nikt nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Domownicy są ubezpieczeni w KRUS, a składka kwartalna z tego tytułu wynosi 586 zł. Żaden z członków gospodarstwa domowego nie posiada rachunków bankowych. Koszty leczenia męża wynoszą około 400 zł miesięcznie. Skarżąca ponosi następujące koszty utrzymania: energia elektryczna 175,72 zł, ścieki 80 zł kwartalnie, telefon 75 zł miesięcznie, żywność, ubranie i inne niezbędne wydatki dla całej rodziny wynoszą około 1.000 zł. Do pisma skarżąca załączyła kserokopie następujących dokumentów: dowodu wpłaty składki kwartalnej za ubezpieczenie społeczne, dwóch dowodów wpłaty opłat za ścieki, dwóch faktur za telefon, odcinka renty pobieranej przez syna skarżącej, odcinków emerytury skarżącej oraz jej męża, przekazu pocztowego zagranicznej emerytury/renty męża skarżącej, odcinka płatności za energię elektryczną oraz trzech faktur za leki. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w części. Na wstępie należy podnieść, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie kwalifikowanego zastępstwa prawnego, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W ocenie orzekającego skarżąca uwiarygodniła w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowego. Ze względu na wiek i stan zdrowia męża rodzina skarżącej ponosi znaczne wydatki na zakup leków i konieczne leczenie. Z załączonych faktur wynika, że w miesiącu czerwcu 2009 roku wydatki na zakup lekarstw wyniosły 235,89 zł. Dochody z nieruchomości rolnej wykorzystywanej jako łąka wynoszą jedynie 100 zł. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Te wszystkie okoliczności wpłynęły na decyzję orzekającego o zasadności zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w 1/2 części. Wypada jednak zauważyć, że zarówno skarżąca, jak i pozostali domownicy uzyskują stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości [...] zł. Skarżąca pobiera bowiem emeryturę rolniczą w wysokości [...] zł kwartalnie (co daje kwotę [...]zł miesięcznie), jej syn pobiera rentę w wysokości [...] zł, zaś mąż emeryturę z dwóch źródeł (krajową i zagraniczną) w wysokości [...] zł. Posiada ona zatem potencjalne możliwości uzyskania środków na pokrycie części kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego, jeżeli takowe uznaje za niezbędne. Oprócz argumentów natury finansowej odmowa przyznania adwokata podyktowana została argumentem, iż na obecnym etapie postępowania nie występuje konieczność działania przez kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy wskazać, iż stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 powołanej ustawy). Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w 1/2 części. Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).