II SA/Kr 894/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Piotr Głowacki Sędziowie WSA: Krystyna Daniel (spr.) WSA: Barbara Pasternak Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] 2005 r. nr Kol. Odw. [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w kwocie 31,50 zł (trzydzieści jeden złotych pięćdziesiąt groszy). Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. decyzją z [...] 2005 r. nr [...], znak: [...] na podstawie art. 104, art. 107 i art. 130 § 4 kpa oraz art. 2, art. 4, art. 5 ust. 2, 3 i 4, art. 6, art. 7 pkt. 1, art. 12, art. 13, art. 18, art. 20 ustawy z 28.11. 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 ze zm.) oraz Zarządzenia Burmistrza Miasta i Gminy W. Nr [...] z [...] 2004 r. upoważniającego Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowania i wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych, odmówił H. S. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko – A. S., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że H. S. wnioskiem z [...] 2004 r. zwróciła się o przyznanie w/w świadczeń, a organ l instancji ponownie rozpoznając sprawę ustalił, że dochody rodziny H. S. przekraczają kryterium dochodowe, wynoszące 583 zł na osobę, uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dochód strony po uwzględnieniu utraty dochodu obliczonego za wrzesień 2004 r. (czyli z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) wynosił 14.019,36 zł tj. 1.168,28 zł miesięcznie, czyli na osobę 584,14 zł. W tych okolicznościach dochód rodziny strony przekroczył kryterium dochodowe o 1,14 zł. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych H. S. nie przysługuje zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, gdyż dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Organ l instancji podał, że w poprzednim okresie zasiłkowym, czyli od [...] 2002 r. do [...] 2004 r. strona nie pobierała zasiłku rodzinnego (ostatni zasiłek rodzinny został jej wypłacony przez ZUS w C. za maj 2002 r), a zatem strona nie ma w chwili obecnej prawa do pobierania świadczeń rodzinnych. Organ l instancji poinformował również stronę, że nie może wziąć pod uwagę jako opłaty za członka rodziny przebywającego w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie w 2002 r. kosztów wyżywienia w Zespole Szkół Nr 4 w K. za dziecko A. S. w kwocie 653,90 zł. Koszty wyżywienia nie mogą być uznane za opłatę ponoszoną za członka rodziny przebywającego w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Organ l instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. H. S. odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie wnioskowanego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Nadto wskazała, że według jej wyliczeń uzyskiwany dochód na osobę w rodzinie przekroczył kryterium dochodowe o kwotę 89 groszy, a nie o 1.14 zł oraz podniosła, że [...] 2003r. podpisała umowę 2. Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w K. w ramach programu PEGAZ na zakup samochodu na kwotę 15.400 zł. Obecnie spłaca raty w wysokości 267,57 zł miesięcznie. Odwołująca wskazała, że jej zdaniem kwota zaciągniętego kredytu jest również dochodem utraconym. Wskazała także na pogarszającą się sytuację życiową rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...] 2005 r. znak: [...] na podstawie art. 3 pkt. 1, 2, 7, art. 5 ust. 2 i ust. 3, ust. 4, art. 47 ustawy z 28. 11. 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 ze zm.), § 2 ust. 1, 2, § 16, § 18 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 27. 09. 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, póz. 2162) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w myśl art. 5 ust. 2 ustawy z 28. 11. 2003 r. o świadczeniach rodzinnych gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł, a w rodzinie odwołującej dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza tę kwotę. Dochód rodziny tj. przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 ust. 2 cyt. ustawy) wyniósł po odliczeniu utraty dochodu 1.168,28 zł (14.019,36 zł: 12 miesięcy), a w przeliczeniu na osobę - 584,14 zł (1.168,28 zł : 2 osoby), a zatem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę progową- 583,00 zł o 1,14 zł i w związku z tym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Organ odwoławczy podał, że w rozstrzyganym przypadku nie została wypełniona również dyspozycja art. 5 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy odwołująca się nie pobierała zasiłku rodzinnego w okresie od [...] 2002 r. do [...] 2004 r., a zatem wskazany przepis nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie. W ocenie organu odwoławczego, organ l instancji zasadnie pomniejszył dochód rodziny o utracony dochód zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy. Zgodnie z § 18 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 27.09.2004r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne: w przypadku gdy po upływie roku kalendarzowego, z którego dochód rodziny stanowił podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, sytuacja dochodowa rodziny uległa pogorszeniu na skutek utraty dochodu przez członka rodziny, od dochodu rodziny odejmuje się kwotę utraconego miesięcznie dochodu. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na wniosek, począwszy od miesiąca, w którym złożono ten wniosek nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym nastąpiła utrata dochodu. W przypadku, gdy członek rodziny utracił dochód uzyskiwany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych powinien on dołączyć: 1) zaświadczenie o wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy; 2) zaświadczenie lub oświadczenie o wysokości dochodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku; 3) dokument potwierdzający utratę dochodu oraz wysokość utraconego dochodu, jeżeli dochód rodziny uległ obniżeniu. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z [...] 2005 r., z którego wynika, iż dochód strony we wrześniu 2004r. wynosił wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym 640,97 zł miesięcznie, a wysokość renty wynosi 671,31 zł miesięcznie. Natomiast w piśmie z [...] 2004r. podano, iż ostatni zasiłek rodzinny na syna A. S. – H. S. pobrała w maju 2002 r. Nadto organ odwoławczy jako słuszne uznał nieuzwględnienie przez organ l instancji jako dochodu utraconego kosztów wyżywienia syna A. S. Zespole Szkół Nr 4 w K., zapewniającej mu całodobowe utrzymanie, jak również kwoty spłacanych przez odwołującą się rat kredytu. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 3 pkt. 1 cyt. ustawy dochodem są po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto zgodnie z § 16 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 27. 09. 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach oświadczenia rodzinne, w przypadku gdy członek rodziny osiąga dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, dochód pomniejsza się o podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne. Jak w/w art. 3 w pkt. 1 dokładnie określa definicję dochodu oraz wymienia enumeratywnie, o jakie składniki jest on pomniejszony. W przedmiotowej sprawie przychodem H. S. są świadczenia otrzymywane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten nie wymienia zaciągniętych pożyczek, jako kwot podlegających odliczeniu, zatem nie można uznać, iż spłata przez Henrykę Szczeparę pożyczki ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest dochodem utraconym. Nadto organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawodawca w sposób ścisły określił zasady przyznawania zasiłków rodzinnych nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. w dniu [...] 2005 r. złożyła H. S., domagając się jej uchylenia i przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko A. S. oraz dodatków do tego zasiłku. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż organ l instancji wydając swoją decyzje stwierdził, iż podstawą odmowy przyznania świadczeń rodzinnych jest przekroczenie kryterium dochodowego o 1,14 zł, podczas gdy z wyliczenia dokonanego przez skarżącą wynika, że kryterium dochodowe w jej rodzinie zostało przekroczone o kwotę 0,31 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie w całości, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji z [...] 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określonej w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Na wstępie należy stwierdzić, że do generalnych zasad postępowania administracyjnego należy podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Prawidłowe załatwienie sprawy indywidualnej jest uwarunkowane oparciem rozstrzygnięcia na prawidłowo ustalonych tzw. obiektywnie istniejących oraz właściwie ocenionych okolicznościach faktycznych (art. 7 i art. 77 k.p.a.) oraz wyjaśnieniem stronom zasadności przesłanek, którymi organy kierowały się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). Natomiast rozstrzygnięcie, które przesądza o istocie sprawy musi być sformułowane w sposób nie budzący wątpliwości i musi być uzasadnione stosownie do dyspozycji art. 107 § 1 k.p.a., przy czym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których oparł się oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie materialno-prawną podstawą rozstrzygnięcia były art. 3 pkt. 1,2,7, art. 5 ust. 2 i ust. 3, ust. 4, art. 47 ustawy z 28. 11. 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, póz. 2255 ze zm.) oraz § 2 ust. 1, 2, § 16, § 18 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 27. 09. 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, póz. 2162). Niewątpliwie w sprawie zachodziła potrzeba ustalenia dochodów rodziny H. S., ze względu na obowiązujące kryterium dochodowe rodziny, wynoszące stosownie do dyspozycji art. 5 ust. 2 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności w przeliczeniu na osobę 583 zł. Nadto, ponieważ ze względu na ustalenia, z których wynikało, że w rodzinie skarżącej kryterium dochodowe zostało przekroczone o kwotą 1,14 zł należało ustalić, stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, czy przekroczenie kwoty uprawniającej do zasiłku rodzinnego nie przekracza kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu, przysługującemu w okresie, na który jest ustalany oraz czy zasiłek rodzinny przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Natomiast stosownie do dyspozycji art. 5 ust. 4 ustawy w przypadku utraty dochodu należało, na wniosek osoby wym. w art. 4 ust. 2 ustawy, dochód rodziny pomniejszyć o dochód utracony. W ocenie Sądu organy administracji publicznej nie wywiązały się dobrze z tego zadania. Organ l instancji, badając czy w niniejszej sprawie istnieje podstawa do przyznania zasiłku rodzinnego wraz w/w dodatkami wnioskowanymi przez H. S. ustalił, a organ odwoławczy uznał te ustalenia za prawidłowe, że dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie skarżącej, składającej się z H. S. i jej syna A. S., legitymującego się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wyniósł miesięcznie 584.14 zł , a więc przekroczył wymagane kryterium dochodowe o 1,14 zł. Z uzasadnienia decyzji organu l i II instancji wynika, że dokonując obliczenia dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na jedną osobę przyjęto, iż dochód ten wyniósł 14068, 16 zł rocznie, a po uwzględnieniu utraty dochodu obliczonego za wrzesień 2004 r. czyli miesiąca złożenia wniosku -14019,36 zł tj. 1 168, 28 zł miesięcznie. Nadto organy obu instancji wskazały że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 5 ust. 3 cyt. ustawy, które uzasadniają przyznanie zasiłku rodzinnego mimo przekroczenia kryterium dochodowego ponieważ, jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca nie pobierała zasiłku rodzinnego w okresie od [...] 2002 r. do [...] 2004 r. Należy przy tym wskazać, że organy obu instancji, stosownie do wymogów art. 47 ust. 2 cyt. ustawy, uwzględniły przy obliczaniu tego dochodu dochody uzyskane przez rodzinę w 2002 r. natomiast w ocenie Sądu nie wykazały w sposób jednoznaczny, że prawidłowo obliczyły wysokość tego dochodu, nie wykazały również z jakiego tytułu dokonały pomniejszenia dochodu rodziny o dochód utracony, stosownie do art. 5 ust. 4 cyt. ustawy. W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie powinny w uzasadnieniu swoich decyzji jednoznacznie wykazać w jaki sposób obliczyły dochód uzyskany przez rodzinę H. S,, wskazując wszystkie jego elementy składowe oraz wskazać dokonane pomniejszenia tego dochodu, nie tylko poprzez wskazanie kwoty utraconego dochodu, ale także dokładnie określić rodzaj utraconego dochodu. W szczególności organ odwoławczy powinien w uzasadnieniu swojej decyzji jednoznacznie i dokładnie wyjaśnić skarżącej jej wątpliwości podniesione w odwołaniu i polegające na stwierdzeniu, że organ błędnie obliczył kwotę, o którą kryterium dochodowe na członka rodziny w rodzinie H. S. zostało w 2002r. przekroczone. Zdaniem skarżącej kryterium dochodowe zostało przekroczone o 0.89 zł podczas gdy organ stwierdził, że kwota przekroczenia wyniosła 1.14 zł. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy będzie musiał wykazać brakujące składniki obliczenia tj. wskazać nie tylko ogólną kwotę dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym przez rodzinę H. S. w okresie stanowiącym podstawę jego obliczenia tj. w r. 2002, ale wskazać - wraz z działaniami matematycznymi - w jaki sposób dochód ten został wyliczony, a więc także jakie kwoty i z jakiego tytułu zostały od niego odliczone. W szczególności organ powinien dokładnie określić rodzaj i kwotę dochodu, który został odliczony od dochodu rodziny skarżącej jako dochód utracony. W ocenie Sądu nie jest wystarczające jedynie ogólne wskazanie z jakich składników został obliczony dochód rodziny uzyskany w 2002 r. z pominięciem dokładnego wyliczenia matematycznego wskazującego konkretne kwoty składające się na ustalenie, że dochód ten wyniósł 14 068,16 zł, a po uwzględnieniu utraty dochodu - 14 019,36 zł. Należy uznać, że w niniejszej sprawie kluczowe dla rozstrzygnięcia było dokładne i zgodne z prawem ustalenie dochodu rodziny wnioskodawczyni. Pominięcie takiego wyjaśnienia pozostaje w sprzeczności z art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. i stwarza przesłankę, do stwierdzenia, że organy naruszyły przepisy procesowe w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro więc sądowa kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" należało orzec jak w sentencji.