II SA/Kr 895/16

WyrokWSA w Krakowie2016-10-31

Skład orzekający: Aldona Gąsecka-Duda, Anna Szkodzińska, Małgorzata Łoboz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy budowa stacji bazowej telefonii komórkowej, będącej budowlą, może być zlokalizowana na terenie rolniczym, gdzie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dopuszcza lokalizację nowych sieci i urządzeń infrastruktury technicznej, ale zakazuje nowej zabudowy?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że wolnostojąca wieża telefonii komórkowej, będąca budowlą, może być jednocześnie uznana za element sieci telekomunikacyjnej i infrastrukturę techniczną. W związku z tym, zakaz "nowej zabudowy" w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego nie obejmuje lokalizacji takiej wieży, jeśli plan dopuszcza sieci i urządzenia infrastruktury technicznej. Ponadto, sąd stwierdził, że projektowane ogrodzenie jest integralną częścią wieży, a nie osobnym ogrodzeniem w rozumieniu planu. Sąd uchylił zaskarżone decyzje, wskazując na wadliwą wykładnię przepisów planu miejscowego przez organy administracji oraz naruszenia proceduralne.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę stacji bazowej telefonii komórkowej. Organy administracji odmówiły pozwolenia, uznając projekt za niezgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w szczególności w zakresie lokalizacji na terenie rolniczym, zakazu nowej zabudowy, zakazu ogrodzeń oraz naruszenia ładu przestrzennego. Inwestor zarzucał naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędną wykładnię planu miejscowego i nieuzasadnione żądania uzupełnienia dokumentacji.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska (spr.) WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2016 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody z dnia 12 maja 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz strony skarżącej A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 997,00 zł (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie: Decyzją z dnia 2 grudnia 2013 r. ([...]) Prezydent Miasta odmówił inwestorowi [...] Sp. z o.o. zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę stacji bazowej telefonii komórkowej spółki [...] Sp. z o.o. ([...]) o numerze [...], składającej się z wieży kratowej o wysokości całkowitej (wraz ze sztycami odgromowymi) 43,45 m, sześciu anten sektorowych typu Kathrein K742215 K80010306, pięciu anten radioliniowych, urządzeń sterujących pracą anten zlokalizowanych u podnóża wieży wraz z wewnętrzną linia zasilającą na działkach nr [...], [...] obr. [...] P. przy ul. [...] w K. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2014 r. ([...]) Wojewoda uchylił ww. decyzję w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 29 października 2014 r. (II SA/Kr 932/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił ww. decyzję Wojewody. Decyzją z dnia 30 kwietnia 2015 r. ([...]) Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia 6 sierpnia 2015 r. ([...]), w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Prezydent Miasta odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę dla inwestycji polegającej na budowie stacji bazowej telefonii komórkowej spółki [...] Sp. z o.o. ([...]) o numerze [...], składającej się z wieży kratowej o wysokości całkowitej (wraz ze sztycami odgromowymi) 43,45 m, sześciu anten sektorowych typu Kathrein K742215 K80010306, pięciu anten radioliniowych, urządzeń sterujących pracą anten zlokalizowanych u podnóża wieży wraz z wewnętrzną linia zasilającą na działkach nr [...], [...] obr. [...] P. przy ul. [...] w K. Decyzją z dnia 4 grudnia 2015 r. ([...]) Wojewoda uchylił ww. decyzję Prezydenta Miasta i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2015 r. na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane Prezydent Miasta nałożył na inwestora obowiązek usunięcia wskazanych w postanowieniu nieprawidłowości do dnia 29 stycznia 2016 r. Decyzją z dnia 14 marca 2016 r. ([...]) na podstawie art. 28, 32 ust. 1, 34 ust. 4, 36 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2013., poz. 1409 ze zm.) w zw. z art. 35 ust. 3 prawo budowlane, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę dla inwestycji polegającej na budowie stacji bazowej telefonii komórkowej spółki [...] Sp. z o. o. ([...]) o numerze [...] składającej się z wieży kratowej o wysokości całkowitej (wraz ze sztycami odgromowymi) 43,45 m, sześciu anten sektorowych typu Kathrein K742214, trzech anten sektorowych typu Kathrein K80010306, pięciu anten radioliniowych, urządzeń sterujących praca anten zlokalizowanych u podnóża wieży wraz z wewnętrzną linia zasilającą na działkach nr [...], [...] obr. [...] P. przy ul. [....] w K. Organ administracji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podał, co następuje: Zgodnie z art. 34 ust. 1 Prawa budowlanego "projekt powinien spełniać wymagania określone w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym". Natomiast w myśl art. 35 ust. 1 ww. ustawy przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza: 1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, o której mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony Środowiska; 2) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi: 3) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz informacji dot. BIOZ, o której mowa w art.20 ust. 1 pkt 1b. a także zaświadczenia, o którym mowa w art.12.ust. 7. W razie stwierdzenia naruszeń, w zakresie określonym w ust. 1, właściwy organ nakłada postanowieniem obowiązek usunięcia wskazanych nieprawidłowości, określając termin ich usunięcia, a po jego bezskutecznym upływie wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę. W niniejszej sprawie złożone przez inwestora uzupełnienia nie stanowią pełnego uzupełnienia nieprawidłowości wskazanych w postanowieniu z dnia 29 grudnia 2015 r. Planowana budowa stacji bazowej telefonii komórkowej położona jest w terenie oznaczonym symbolem [...] - tereny rolnicze, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "[...]" (uchwała Rady Miasta nr [...] z dnia 14.09.2011 r.). Zgodnie z § 42 ust. 2 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" jako przeznaczenie podstawowe terenów rolniczych ustala się uprawy polowe oraz rolnicze użytki zielone, uprawy ogrodnicze i sady. Natomiast § 42 ust. 3, jako przeznaczenie dopuszczalne ustala możliwość lokalizacji między innymi nowych sieci i urządzeń infrastruktury technicznej. Objęte wnioskiem o pozwolenie na budowę zamierzenie budowlane obejmuje budowę telekomunikacyjnego obiektu budowlanego będącego budowlą, o którym mowa w art. 3 pkt 1 b i pkt 3 Prawa budowlanego oraz § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 października 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakimi powinny odpowiadać telekomunikacyjne obiekty budowlane i ich usytuowanie. Nie jest ono ani siecią (obiektem liniowym), o których mowa w art. 3 pkt 3a Prawa budowlanego, ani urządzeniem infrastruktury technicznej (urządzeniem budowlanym), o którym mowa w art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego. Art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane definiując pojęcie budowli wymienia obiekty budowlane będące budowlami, stawiając w jednym szeregu sieci techniczne oraz wolno stojące maszty antenowe, z czego wynika, iż wolnostojące maszty antenowe nie są sieciami technicznymi. W związku z powyższym budowa stacji bazowej telefonii komórkowej składającej się z wolnostojącego masztu antenowego o wysokości 43,45 m oraz zamontowanych na nim anten, nie mieści się w przeznaczeniu dopuszczalnym dla obszaru [...], ustalonym przepisem § 42 ust. 3 pkt 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]", a co za tym idzie projekt budowlany jest niezgodny z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w powyższym zakresie. Pełnomocnik inwestora nie uzupełnił więc braku wymienionego w pkt 2 postanowienia z 29 grudnia 2016 r., a planowana inwestycja nie jest zgodna z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" w wyżej opisanym zakresie W pkt. 3 postanowienia z dnia 29 grudnia 2015 r. zażądano doprowadzenia do zgodności projektu budowlanego z przepisem §10 ust. 1 pkt 2a miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]", który zakazuje lokalizacji zabudowy cennych pod względem przyrodniczym i krajobrazowym obszarów, w tym: w terenach [...]. Inwestycja polegająca na budowie telekomunikacyjnego obiektu budowlanego - stacji bazowej telefonii komórkowej nie jest zgodna z wyżej przytoczonym przepisem. Przepis § 10 ust. 1 pkt 2 mpzp ustala zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego oraz granice i sposoby zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, ustalonych na podstawie przepisów odrębnych poprzez wprowadzenie szeregu zakazów. Zakazy te zostały wymienione w § 10 pkt 2 litera od "a" do "f. Powoływany przez inwestora przepis § 10 ust. 1 pkt 2c mpzp jest odrębnym zakazem niż przepis § 10 ust. 1 pkt 2a, do zgodności z którym należało doprowadzić projekt budowlany. Przepis § 10 ust. 1 pkt 2c mpzp zakazuje lokalizacji inwestycji - przedsięwzięć, mogących, w rozumieniu przepisów odrębnych, zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, wskazując, że zakaz ten nie dotyczy inwestycji komunikacyjnych, infrastruktury technicznej i inwestycji celu publicznego. Wyłączenia z zakazów lokalizacji inwestycji celu publicznego opisanego w literze "c" w żadnym wypadku nie można zastosować do zakazów określonych w literze "a" §10 ust. 1 pkt 2 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]". Z powyższego wynika, że inwestor nie uzupełnił braku wymienionego w pkt 3 postanowienia z dnia 29 grudnia 2015 r. W pkt 4 ww. postanowienia zobowiązano inwestora do doprowadzenia projektu budowlanego do zgodności z przepisami § 42 ust. 4 pkt 1 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który zakazuje lokalizacji nowej zabudowy w terenie rolniczym ([...]). W ocenie organu inwestor nie uzupełnił braku i w tym zakresie. Planowana inwestycja obejmuje bowiem budowę telekomunikacyjnego obiektu budowlanego będącego budowlą. Lokalizowanie go w terenie rolniczym oznaczonym w planie symbolem [...], powoduje jego zabudowę, co nie jest zgodne z przepisem § 42 ust 4 pkt 1 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]". Odnośnie pkt 5 ww. postanowienia wskazać należy, że przepis § 42 ust 4 pkt 4 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" wprowadza na terenach rolniczych ([...]) zakaz lokalizacji nowych trwałych ogrodzeń. Zgodnie z art. 3 pkt 9 ustawy Prawo budowlane przez urządzenie budowlane należy rozumieć urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki. Na projekcie zagospodarowania terenu zaznaczono, opisane w legendzie "nr [...]", projektowane ogrodzenie montowane do krawężników wieży. Natomiast na rysunkach projektu architektoniczno-budowlanego przedstawiono ogrodzenie opisane jako "projektowane ogrodzenie stacji po obwodzie wieży". Z powyższego wynika, że projekt budowlany obejmuje wykonanie urządzenia budowlanego – ogrodzenia związanego z obiektem budowlanym - stacją bazową telefonii komórkowej, co nie jest zgodne z przepisem §42 ust 4 pkt 4 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]". Tak więc i w tym zakresie wyjaśnienia inwestora, że w projekcie nie przewiduje się nowych trwałych ogrodzeń, nie stanowi uzupełnienia braków wskazanych w postanowieniu. Niewystarczające wedle organu są również wyjaśnienia inwestora w zakresie pkt 6 postanowienia. Projekt budowlany, ani uzupełnienia złożone przez inwestora nie zawierają analizy wykazującej, iż planowana budowa stacji bazowej telefonii komórkowej o wysokości 43,45 m, utrzymuje i nie narusza podstawowych elementów rozplanowania i kompozycji przestrzennej obszaru (tj. dominanty wysokościowe, osie kompozycyjne, punkty widokowe) oraz nie zaburza krajobrazu otwartego. W ocenie organu, budowa stacji bazowej telefonii komórkowej o wysokości 43,45 m, w sposób istotny wpływa na kształtowanie ładu przestrzennego poprzez zmianę podstawowych elementów rozplanowania i kompozycji przestrzennej obszaru, a także zaburzenie krajobrazu otwartego, co nie jest zgodne z przepisem § 9 pkt 1a i 1 b miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]". W ocenie organu nie uzupełniono również barku w zakresie pkt 7 postanowienia. Nie jest bowiem wystarczające twierdzenie, że dla gruntów na których planowana jest inwestycja, o oznaczeniu RIVa, nie jest wymagane uzyskanie decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntu z produkcji rolnej. Na potwierdzenie tego faktu nie przedstawiono żadnego dowodu (np. pisma Wydziału Geodezji UMK zawierającego stanowisko wobec konkretnej nieruchomości na której planowana jest przedmiotowa inwestycja). Nie uzupełniono także braków wskazanych w pkt 8,9 i 10 ww. postanowienia. Zgodnie z §7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego sporządzając projekt zagospodarowania terenu należy uwzględnić między innymi sposób i zakres oddziaływania na otoczenie, złożoność rozwiązań technicznych oraz rodzaj i specyfikę obiektu budowlanego. Natomiast zgodnie z §8 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia część rysunkowa powinna określać między innymi rodzaj i zasięg uciążliwości projektowanego obiektu budowlanego oraz zasięg obszaru ograniczonego użytkowania związanego z projektowanym obiektem. Dodatkowo zgodnie §8 ust. 3 tego samego rozporządzenia, projekt zagospodarowania terenu powinien zawierać część rysunkową sporządzoną na mapie do celów projektowych. Na projekcie zagospodarowania nie przedstawiono rzutu poziomego osi głównych wiązek promieniowania anten sektorowych o długości 150 m, oraz pól elektroenergetycznych o wartościach wyższych niż dopuszczone pochodzące od anten radioliniowych, w związku z czym nie było możliwe określenie właściwego kręgu stron niniejszego postępowania administracyjnego. W ocenie organu inwestor nie uzupełnił braku wymienionego w pkt 8, 9 i 10 postanowienia z 29 grudnia 2015 r., a planowana inwestycja nie jest zgodna z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" w wyżej opisanym zakresie. Zgodnie z §7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego sporządzając projekt zagospodarowania terenu należy uwzględnić między innymi sposób i zakres oddziaływania na otoczenie, złożoność rozwiązań technicznych oraz rodzaj i specyfikę obiektu budowlanego. Zgodnie z § 8 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia część rysunkowa powinna określać między innymi rodzaj i zasięg uciążliwości projektowanego obiektu budowlanego oraz zasięg obszaru ograniczonego użytkowania związanego z projektowanym obiektem. Dodatkowo zgodnie § 8 ust. 3 tego samego rozporządzenia, projekt zagospodarowania terenu powinien zawierać część rysunkową sporządzona na mapie do celów projektowych. Na projekcie zagospodarowania nie przedstawiono rzutu poziomego osi głównych wiązek promieniowania anten sektorowych o długości 150 m, oraz pól elektroenergetycznych o wartościach wyższych niż dopuszczone pochodzące od anten radioliniowych, w związku z czym nie było możliwe określenie właściwego kręgu stron niniejszego postępowania administracyjnego. W odniesieniu do pkt 11 postanowienia inwestor wyjaśnił, że w projekcie budowlanym zawarty jest projekt zagospodarowania terenu, na którym projektant branży elektrycznej naniósł przebieg planowanej trasy kabla zasilającego i opatrzył swoim podpisem. Wskazać należy, że w projekcie budowlanym znajduje się projekt zagospodarowania terenu składający się z części opisowej (strona od [...] do [...]) oraz rysunek nr [...] zatytułowany "Projekt zagospodarowania terenu" (strona [...]). Na rysunku tym rzeczywiście naniesiono oznaczony nr 16 projektowany kabel elektroenergetyczny w wykopie ziemnym, niemniej jednak w tabelce rysunkowej figurują jedynie projektanci branży architektonicznej i ich podpisy, natomiast projekt ten nie jest opatrzony podpisem projektanta branży elektrycznej. W projekcie budowlanym znajduje się projekt branży elektrycznej (strona od [...] do [...]) gdzie na stronie [...] znajduje się rysunek nr [...] zatytułowany: "Zagospodarowanie terenu", na którym zaznaczono przebieg projektowanego kabla energetycznego, a w tabelce rysunkowej figurują projektanci branży elektrycznej i ich podpisy. W egzemplarzu nr [...] znajduje się oryginał, na którym naniesiono podpisy projektantów branży elektrycznej, natomiast w pozostałych egzemplarzach nr [...], [...] i [...], umieszczono kopie projektu znajdującego się w egzemplarzu nr 1 gdzie podpisy projektantów również są kopiami. Tymczasem zgodnie z art. 33 ust 2 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, do wniosku o pozwolenia na budowę należy dołączyć cztery egzemplarze projektu budowlanego, a nie kopie. Braki nie zostały więc uzupełnione. Odwołanie od powyższej decyzji złożył inwestor zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów: - art. 7, 8, 77 oraz 107 § 3 w zw. z art. 9 i 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, iż projekt budowlany nie spełnia wymagań określonych w przepisach prawa, podczas gdy spełnia on wszystkie wymagania wynikające z obowiązujących przepisów prawa, a ponadto brak rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, jak również poprzez nieprzytoczenie treści przepisów stanowiących podstawę prawną wydanej decyzji oraz jej niewyjaśnienie, a także nieustalenie obszaru oddziaływania obiektu pomimo posiadania kompletnych informacji ku temu, a tym samym nieustalenie stron postępowania w sposób właściwy; - art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przedstawionych przez Skarżącą i dowolne ustalenie, iż [...] nie spełniła nałożonych na nią w drodze postanowienia obowiązków oraz że zamierzona inwestycja narusza postanowienia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" zatwierdzonego uch wała Rady Miasta nr [...] z dnia 14 września 2011 r. (Dz. Urz. Woj. [...]. z 2011 roku numer 489 poz. 4731); - art. 220 k.p.a. z uwagi na nieprawidłowe zastosowanie i żądanie przedstawienia przez Stronę aktu administracyjnego w przedmiocie wyłączenia z produkcji rolnej użytku, na którym planowana jest inwestycja, podczas gdy Prezydent Miasta z urzędu posiada informację albo może ją uzyskać na podstawie rejestrów, w tym publicznych, iż jest to grunt pochodzenia mineralnego klasy IVa, a tym samym nie ma obowiązku uzyskania decyzji o wyłączeniu tego gruntu z produkcji rolnej; - art. 12 k.p.a. poprzez rażące naruszenia zasady szybkości postępowania administracyjnego przejawiające się w ponad 2,5 rocznym toczeniu się niniejszego postępowania, w tym po raz czwarty wydanie decyzji o odmowie udzielania pozwolenia na budowę pomimo trzykrotnego uchylania decyzji odmownej przez organ odwoławczy, - art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a. oraz 8 k.p.a. poprzez niedziałanie przez organ I instancji w granicach prawa i w formach wskazanych przez prawo tj. nałożenie na [...] obowiązków dotyczących przedłożenia dokumentacji nie przewidzianej przez przepisy prawa, albo uzupełnienia tejże dokumentacji o pewne dane, co spowodowało prowadzanie niniejszego postępowania w taki sposób, iż nie pogłębiało to zaufania obywateli do organów Państwa; - art. 35 ust. 3 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane poprzez nieprawidłowe zastosowanie i po raz kolejny wydanie decyzji odmawiającej zatwierdzenia projektu budowlanego oraz udzielenia pozwolenia na budowę w odniesieniu do robót budowlanych, co, do których nie występują naruszenia określone w art. 35 ust. 1 pkt. 1-4 prawa budowlanego; - art. 35 ust. 4 prawa budowlanego poprzez niezastosowanie pomimo spełnienia przez Spółkę wymagań określonych w art. 35 ust. 1 ww. ustawy oraz w art. 32 ust. 4 prawa budowlanego; - art. 4 prawa budowlanego poprzez niezastosowanie w sytuacji wykazania przez Skarżącą prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane i zgodności jej zamierzenia budowlanego z przepisami, w tym wymogami przepisów ochrony środowiska; - art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o wyłączeniu gruntów z produkcji rolnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 909 ze zm.) z uwagi na błędne zastosowanie i bezzasadne domaganie się przedłożenia decyzji o wyłączeniu gruntu stanowiącej użytek pochodzenia mineralnego klasy IVa z produkcji rolnej, podczas gdy dla tego rodzaju użytku nie wydaje się takiej decyzji; - § 9 ust. 1a i 1 b, § 10 ust. 1 pkt 2, § 42 ust. 3 pkt 3, § 42 ust. 4 pkt 1 oraz § 42 ust. 4 pkt 4 planu miejscowego poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie poprzez przyjęcie, że planowana inwestycja [...] nie spełnia warunków określonych w tych zapisach, a tym samym narusza postanowienia planu miejscowego; - art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (tj. Dz. U. z 2010 roku Nr 106 poz. 675 ze zm.) poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki zastosowania tej normy w stanie faktycznym sprawy Jednocześnie na podstawie art. 142 k.p.a. zaskarżono w całości postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 29 grudnia 2015 roku z uwagi na na brak podstawy prawnej do jego wydania. Decyzją z dnia12 maja 2016 r. ([...]) na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 81 ust. 1 pkt 2 i art. 82 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r., po. 290) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podał, co następuje: Postanowieniu z 29 grudnia 2015 r., w zakresie zawartych w pkt 2-6 zaleceń było słuszne, wynikające z art. 35 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, ponieważ przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę organ sprawdza zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Z analizy ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "[...]" wynika, że projektowana inwestycja nie jest zgodna z ustaleniami planu; usytuowana jest bowiem w obszarze oznaczonym w ww. planie symbolem [...] - tereny rolnicze. Swym zakresem inwestycja obejmuje budowę stacji bazowej telefonii komórkowej składającej się z wieży kratowej o wysokości całkowitej (wraz ze sztycami odgromowymi) 43,45 m i zawieszonych na niej anten, a także urządzeń sterujących pracą anten zlokalizowanych u podnóża wieży wraz z wewnętrzną linią zasilającą. Z § 42 ustaleń planu nie wynika, aby na obszarze tym dopuszczona była budowa tego typu obiektu budowlanego, z § 42 ust. 4 planu wynika ponadto zakaz lokalizacji nowej zabudowy na terenie [...]. Organ odwoławczy nie znajduje podstaw do kwalifikacji projektowanej inwestycji do ww. obiektów, określonych jako przeznaczenie podstawowe i dopuszczalne. Dodatkowo zakaz lokalizacji nowej zabudowy na terenie inwestycji uniemożliwia zlokalizowanie projektowanej wieży. Obiekt o takim charakterze jest budowlą i nie może też być kwalifikowany jako urządzenie telekomunikacyjne, mieszczące się w definicji urządzenia infrastruktury technicznej, w rozumieniu art. 143 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stanowiącego element uzbrojenia terenu, definiowanego przepisem art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (ilekroć mowa o "uzbrojeniu terenu" - należy przez to rozumieć drogi, obiekty budowlane, urządzenia i przewody, o których mowa w art. 143 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami).Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 17 stycznia 2012 r. (II OSK 2058/10). Budowa wieży stalowej o wysokości 43,45 m, wraz z antenami, niewątpliwie wpłynie na zakłócenie ładu przestrzennego; nadto § 42 ust. 4 pkt 4 planu zakazuje realizacji nowych trwałych ogrodzeń, a planowana inwestycja obejmuje budowę ogrodzenia (pkt. 6 legendy rysunku). Z analizy akt wynika, że inwestor nie wykonał obowiązków postanowienia organu I instancji, ponieważ projekt budowlany nie został zmieniony w wymaganym zakresie. Nie można także uznać zarzutów zawartych w odwołaniu które wskazują jakoby planowana inwestycja była zgodna z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, z przyczyn wyżej naprowadzonych. W związku z powyższym, nie ma już znaczenia dalsza analiza obowiązków wskazanych w postanowieniu z 29 grudnia 2015 r., niemniej należy wskazać, że i te nie zostały wykonane. Wskazać należy, że po bezskutecznym upływie terminu określonego w postanowieniu, obligatoryjnym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 35 ust. 3 Prawa budowlanego, jest wydanie decyzji o odmowie zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę. Na powyższe rozstrzygnięcie spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także postanowienia Prezydenta Miasta z dnia 29 grudnia 2015 r. Strona skarżąca powtórzyła zarzuty sformułowane w odwołaniu od decyzji organu I instancji, zarzucając nadto rozstrzygnięciu naruszenie art. 138 §1 pkt 1 kpa poprzez jego zastosowanie, podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające wydanie takiego rozstrzygnięcia oraz art. 138 §1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie, pomimo że wystąpiły przesłanki do zastosowania tej normy. Z kolei kwestionowanemu postanowieniu zarzuciła brak podstawy prawnej, na mocy której organ mógł wezwać inwestora do przedłożenia wskazanej w tym postanowieniu dokumentacji oraz naruszenie art. 6,7,8,9 w zw. z art. 11 kpa oraz naruszenie art. 6,7,8,11,77 § 1 i 107 § 3 kpa poprzez brak jednoznacznego wyjaśnienia jakie były podstawy prawne i faktyczne do nałożenia sprecyzowanych w nim obowiązków, jak również naruszenie art. 35 § 3 prawa budowlanego poprzez żądanie uzupełnienia dokumentacji o obszar oddziaływania pól elektromagnetycznych o wartościach wyższych niż dopuszczalne, pomimo, że one nie występują. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Decyzja o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę ma charakter związany. Oznacza to, że wniosek inwestora nie może być nieuwzględniony z powodów innych, niż wyraźnie wskazanych w przepisach. Organ administracji nie dokonuje oceny wniosku w granicach własnego uznania, lecz tylko w granicach określonych konkretnymi normami. Zasada ta została sformułowana w art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DZ.U.2016/290), zgodnie z którym organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, jeśli zostały spełnione następujące wymagania: - projekt budowlany jest zgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach,; - projekt zagospodarowania działki lub terenu jest zgodny z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi; - projekt budowlany jest kompletny i posiada wymagane opinie, uzgodnienie, pozwolenia i sprawdzenia itp.; - dokonano sprawdzenia projektu w przypadku istnienia takiego obowiązku; - wniosek w sprawie złożono w okresie ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym; - inwestor złożył oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Przepis art. 35 ust. 3 określa powinność organu administracji w razie stwierdzenia, że przedłożony projekt budowlany nie odpowiada warunkom (warunkowi) wymienionym w ust. 1 art. 35. Powinnością tą jest umożliwienie inwestorowi, poprzez wydanie stosownego postanowienia, uzupełnienia wskazanego braku w zakreślonym terminie. W razie bezskutecznego upływu terminu organ wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę, ale nie dlatego, że w związku z wydanym postanowieniem inwestor pozostał bezczynny, ale w istocie dlatego, że przedłożony projekt obarczony jest rzeczywistą wadą lub brakiem, których inwestor, pomimo wezwania, nie usunął. W takiej sytuacji więc, organ, wydając decyzję odmowną, nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że wskazany w wydanym wcześniej postanowieniu brak nie został przez inwestora uzupełniony, ale musi wykazać, że brak ten rzeczywiście istniał. Obowiązek ten musi być wykonany szczególnie skrupulatnie wobec faktu, że postanowienie, o którym mowa, nie podlega zaskarżeniu. W postanowieniu z dnia 29 grudnia 2015 r, organ I instancji swe oczekiwania wobec inwestora zamieścił w 11 punktach, przy czym w punktach 2 – 6 nakazał doprowadzenie projektu do stanu zgodnego ze wskazanymi zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zważywszy na treść tych, wskazanych w postanowieniu zapisów planu, stwierdzić należy, że doprowadzenie do zgodności z ich większością w sposób oczekiwany przez organ, było niemożliwe. Organ bowiem, jak się ostatecznie okazało, za niezgodną z planem uznał samą lokalizację obiektu, a nie jego parametry, które mogłyby podlegać zmianom. Formułowanie w takiej sytuacji obowiązku, którego realizacja mogłaby podlegać tylko na rezygnacji z inwestycji, nie mieści się w dyspozycji przepisu art. 35 ust. 3 Prawa budowlanego. W przepisie tym bowiem chodzi o takie naruszenia w zakresie ust. 1 art. 35, które mogą być usunięte, a nie takie, które z góry miałyby uzasadniać odmowę zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę. Opisany powyżej błąd organu nie ma jednak w rozpoznawanej sprawie znaczenia rozstrzygającego. Najistotniejsze jest bowiem to, czy rzeczywiście zamierzona inwestycja sprzeczna jest z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru "[...]" uchwalonego w dniu 14 września 2011 r. Poglądu organów I i II instancji w tej kwestii - w odniesieniu do zapisów § 42 planu, Sąd nie podziela. Teren inwestycji położony jest w obszarze oznaczonym w planie symbolem R 13 – tereny rolnicze, przeznaczone pod uprawy polowe oraz rolnicze użytki zielone, uprawy ogrodnicze i sady. W terenie tym dopuszczono m. in. lokalizację nowych sieci i urządzeń infrastruktury technicznej ( § 42 ust. 3 pkt 3 ). Organy stwierdziły, że zamierzona inwestycja nie mieści się w tym, dopuszczalnym, przeznaczeniu. Wieża jest, zdaniem organów, budowlą odpowiadającą definicji zawartej w art. 3 ust. 3 Prawa budowlanego, a nie urządzeniem, o którym mowa w § 42 ust. 3 pkt 3 planu. Nie jest też elementem sieci, skoro "maszt antenowy" został wymieniony w art. 3 ust. 3 obok "sieci technicznej". Rzeczywiście, treść wymienionych przepisów jednoznacznie wskazuje na to, że wolnostojąca wieża telefonii komórkowej jest, w rozumieniu Prawa budowlanego, budowlą. To jednak jeszcze nie przesądza o niezgodności zamierzonej inwestycji z planem. Wieża telefonii komórkowej jest obiektem specyficznym, realizowanym w ramach rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. Prawidłowe określenie jej charakteru w kontekście zapisów planu nie jest możliwe bez uwzględnienia przepisów szczególnych, regulujących zasady tego rozwoju. Inwestor, wykazując zgodność zamierzenia z planem, wskazał przepis art. 2 pkt 32 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomutacyjne (Dz.U. 2014/1198), zgodnie z którym sieć telekomunikacyjna – to systemy transmisyjne oraz urządzenia komutacyjne lub przekierowujące, a także inne zasoby, w tym nieaktywne elementy sieci, które umożliwiają nadawanie, odbiór lub transmisję sygnałów za pomocą przewodów, fal radiowych, optycznych lub innych środków wykorzystujących energię elektromagnetyczną, niezależnie od ich rodzaju. Z całą pewnością wieża telefonii komórkowej takim "innym zasobem" pozostaje. Dodać trzeba, że wieża taka mieści się w pojęciu "infrastruktury technicznej" zdefiniowanej w art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu usług i sieci telekomunikacyjnych (DZ.U.2015/880), zgodnie z którym infrastruktura techniczna - to każdy element infrastruktury lub sieci, który może służyć do umieszczenia w nim lub na nim elementów infrastruktury lub sieci telekomunikacyjnej, nie stając się jednocześnie aktywnym elementem tej sieci telekomunikacyjnej, taki jak rurociągi, kanalizacja, maszty, kanały, komory, studzienki, szafki, budynki i wejścia do budynków, instalacje antenowe, wieże i słupy, z wyłączeniem: a) kabli, w tym włókien światłowodowych, b) elementów sieci wykorzystywanych do zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, c) kanałów technologicznych. Mając powyższe regulacje na względzie, przyjąć należy, że wolnostojąca wieża telefonii komórkowej, będąc budowlą, jest także elementem sieci telekomunikacyjnej i elementem infrastruktury technicznej. Zakładając spójność regulacji planu zagospodarowania przestrzennego, wykluczyć należy sytuację, w której dopuszczona w danym terenie inwestycja, byłaby jednocześnie objęta zakazem. Jedynym logicznym wnioskiem jest przyjęcie, że wolnostojąca wieża telefonii komórkowej nie mieści się w użytym w planie pojęciu "zabudowy". Sformułowany w § 42 ust. 4 pkt 1) planu zakaz "nowej zabudowy" nie obejmuje lokalizacji nowych sieci i urządzeń infrastruktury technicznej, do której zaliczyć należy wolnostojącą wieżę telefonii komórkowej. Takie znaczenie interpretowanych zapisów pozostaje w zgodzie dyrektywą zawartą w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. Zgodnie z tym przepisem "jeżeli lokalizacja inwestycji celu publicznego z zakresu łączności publicznej nie jest umieszczona w planie miejscowym, dopuszcza się jej lokalizowanie, jeżeli nie jest to sprzeczne z określonym w planie przeznaczeniem terenu ani nie narusza ustanowionych w planie zakazów lub ograniczeń. Przeznaczenie terenu na cele zabudowy wielorodzinnej, rolnicze, leśne, usługowe lub produkcyjne nie jest sprzeczne z lokalizacją inwestycji celu publicznego z zakresu łączności publicznej, a przeznaczenie terenu na cele zabudowy jednorodzinnej nie jest sprzeczne z lokalizacją infrastruktury telekomunikacyjnej o nieznacznym oddziaływaniu". Niewątpliwie wieża, jako element sieci telekomunikacyjnej, jest inwestycją celu publicznego, rolnicze przeznaczenie terenu w planie nie stanowi więc, co do zasady, przeszkody w jej lokalizacji. Skoro zaś jej lokalizacja byłaby w tych warunkach dopuszczalna nawet bez pozytywnych regulacji planu, to tym bardziej dopuszczenie lokalizacji urządzeń infrastruktury technicznej rozumieć należy jako obejmujące także wieżę telefonii komórkowej. Stwierdzić zatem należy, że zamierzona inwestycja, wbrew poglądowi organów, nie jest sprzeczna z § 42 ust. 3, ust. 4 pkt 1 planu. W błędzie też pozostają organy dopatrując się sprzeczności inwestycji z § 42 ust. 4 pkt 4 planu ustalającym zakaz realizacji nowych ogrodzeń. W projekcie przewidziano co prawda "ogrodzenie", ale nie w znaczeniu powszechnie przyjętym jako elementu oddzielającego czy wyodrębniającego w terenie część gruntu. Projektowane "ogrodzenie" nie wydziela gruntu, lecz stanowi część projektowanej wieży i ma być z nią zespolone. Ustanowionego w planie zakazu realizacji nowych trwałych ogrodzeń do takiego elementu wieży odnosić nie można, tym bardziej, że zakaz ten kojarzyć należy z równoczesnym zakazem "nowej zabudowy", któremu – jak wyżej wywiedziono – przedmiotowa wież nie podlega. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy, dla utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, uznał za wystarczające ustalenie sprzeczności inwestycji z wyżej omówionym zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i nie wypowiedział się co do pozostałych przyczyn odmowy zatwierdzenia projektu przyjętych przez organ I instancji. W tej sytuacji, wobec negatywnej sądowej oceny przyjętych i omówionych przez organ odwoławczy motywów, przyjąć należy, że sprawa w znacznym zakresie nie została w postępowaniu odwoławczym, rozpoznana. Wojewoda Małopolski nie wypowiedział się w ogóle na temat zgodności zamierzonej inwestycji z § 10 ust. 1 pkt 2a i § 9 pkt 1a i 1b planu oraz na temat zasadności żądań zawartych w punktach 7 – 11 postanowienia z dnia 29 grudnia 2015 r. W tym zakresie zaskarżona decyzja nie poddaje się weryfikacji. W istocie zawarte w skardze zarzuty odnoszące się do w/w kwestii skierowane są przeciwko decyzji organu I instancji. Wynik przeprowadzonej w ramach uprawnień wynikających z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ppsa) sądowej kontroli tej decyzji jest także negatywny, i to nie tylko w aspekcie już omówionych kwestii. Przyjęta przez ten organ sprzeczność zamierzenia z § 9 pkt 1a i 1b i z 10 ust. 1 pkt 2a planu nie została należycie wykazana. Odmowa udzielenia pozwolenia na budowę ze względu na jej niezgodność z klauzulami generalnymi takimi jak "ochrona podstawowych elementów rozplanowania i kompozycji przestrzennej", ochrona krajobrazu otwartego, czy też "zakaz zabudowy cennych pod względem przyrodniczym i krajobrazowym obszarów" (w tym m. innymi w trenie [...]) wymagałaby szczegółowego uzasadnienia i wykazania prymatu rozwiązań generalnych planu przed rozwiązaniami szczegółowymi dotyczącymi obszaru [...], przy jednoczesnym uwzględnieniu charakteru inwestycji, (która, jak wyżej podano, nie stanowi "zabudowy" w rozumieniu planu i jest inwestycją celu publicznego w zakresie rozwoju sieci telekomunikacyjnej). Rację ma też skarżąca Spółka twierdząc, że zawarte w punktach 8, 9, 10 i 11 postanowienia żądania uzupełnienia projektu były niejasne i niedookreślone. Sąd podziela wszystkie zaprezentowane w tej mierze zastrzeżenia skarżącej Spółki. Dodać trzeba, że ani w postanowieniu ani w uzasadnieniu decyzji organ I instancji nie wykazał, a nawet nie wskazał związku żądanych uzupełnień z istotą sprawy, zaznaczył jedynie, że uzupełnienia te mają służyć ustaleniu kręgu stron postępowania. Nie wyjaśnił przy tym, dlaczego nie są wystarczające w tej mierze dostarczone przez inwestora dokumenty, w tym kwalifikacja przedsięwzięcia i analiza rozkładu pól elektromagnetycznych. Nie wyjaśnił też organ I instancji dlaczego nie jest możliwe zaakceptowanie (w trzech egzemplarzach projektu) potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii projektu zagospodarowania terenu w branży elektrycznej, skoro zgodność ta nie nasuwa żadnych wątpliwości (pkt 11 postanowienia). Wreszcie za zasadny uznać należy zarzut dotyczący pkt 7 postanowienia, w którym nałożono obowiązek przedłożenia decyzji o wyłączeniu gruntu z produkcji rolnej. W tym punkcie postanowienia organ powołał się na zmianę ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wprowadzoną ustawą o zmianie Prawa ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw z dnia 11 lipca 2014 r. (Dz.U.2014.1101), która to zmiana w rzeczywistości w ogóle nie dotyczy meritum omawianej kwestii. Związku tej zmiany z nałożonym obowiązkiem nie wskazano, a w decyzji nie ustosunkowano się do twierdzeń inwestora o braku konieczności uzyskania takiego zezwolenia, a wręcz przeciwnie – zupełnie błędnie stwierdzono, że to na inwestorze spoczywa obowiązek wykazania, że pozwolenie potrzebne nie jest. Ostatecznie stwierdzić należy, że odmowa zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę nastąpiła w wyniku splotu kilku przesłanek: wadliwej wykładni zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (§ 42 ust. 3, ust. 4 pkt 1 i 4, a także § 10 ust. 1 pkt 2a planu w zawiązku z art. 35 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego), czyli naruszenia prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także niewyjaśnienia sprawy w zakresie zgodności zamierzenia z § 9 pkt 1a i 1b planu, zupełności przedłożonego projektu budowlanego, a także konieczności uzyskania decyzji o wyłączeniu gruntu z produkcji rolnej, co stanowiło mogące mieć wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 kpa. Z tych powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić decyzje organów obu instancji. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło