II SA/Kr 896/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów I.K. złożyła, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.K. oraz 25-letnią córką B.K. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę męża skarżącej. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 100 m², nieruchomość rolna wielkości 7,05 ha oraz las wielkości 0,23 ha. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga małe dochody. Grunty są niskiej klasy użytkowania położone w terenach górskich. Brakuje środków finansowych na podstawowe potrzeby. Zarówno skarżąca, jak i jej córka nie osiągają żadnych dochodów. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nieruchomość rolną użytkuje jako łąki. Roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 2.000 zł. Skarżąca nie korzysta z dopłat unijnych. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Córka skarżącej, jako domownik, jest ubezpieczona w KRUS z tytułu prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Skarżąca posiada rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym w J. , a stan środków na tym rachunku na dzień [...] lipca 2009 roku wynosił [...] zł. Miesięczne dochody męża wynoszą [...] zł netto. Skarżąca ponosi następujące koszty utrzymania: energia elektryczna 73,18 zł miesięcznie, ścieki 125 zł za pół roku, odpady komunalne 33 zł za 2 miesiące, za telefon 30 zł miesięcznie, żywność, ubranie i inne niezbędne wydatki całej rodziny około 600 zł. Do pisma skarżąca załączyła kserokopie następujących dokumentów: zaświadczenia z zakładu pracy męża o wysokości zarobków, zaświadczenia Banku Spółdzielczego w J. o stanie rachunku bankowego, potwierdzenia płatności składki KRUS, odcinka płatności za energię elektryczną, faktury za odprowadzenie ścieków oraz dowodu nadania opłaty za wywóz odpadów. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) instytucja przyznania prawa pomocy, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Podkreślić należy, że co do zasady strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Skarżąca w niniejszej sprawie wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem orzekającego okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w takim zakresie wobec skarżącej nie występują. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do całkowitego zwolnienia kosztów sądowych oraz przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego (art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W danych zawartych we wnioskach wynika bowiem, że pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mąż skarżącej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Skarżąca oraz jej córka prowadzą gospodarstwo rolne, z którego osiągają dochody w wysokości 2.000 zł rocznie (co daje średnią miesięczną 166,67 zł). Faktem jest, że nie są to dochody wysokie, zważywszy, że przypadają na trzyosobową rodzinę, ale stanowią stałe, pewne źródło utrzymania. Prowadzenie gospodarstwa rolnego stwarza także możliwości uprawy dla potrzeb własnych, co wpływa na obniżenie kosztów utrzymania. Podkreślić również należy, że posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości (dom, nieruchomość rolna) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. Dochody rodziny, zważywszy na wykazane konieczne wydatki związane z utrzymaniem, nie są na tyle wysokie, aby bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny skarżąca mogła wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Oprócz argumentów natury finansowej odmowa przyznania radcy prawnego podyktowana została argumentem, iż na obecnym etapie postępowania nie występuje konieczność działania przez kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy wskazać, iż stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 powołanej ustawy). Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).