II SA/Kr 898/06

`Sygn. akt II SA/Kr 898/06 P O S T A N O W I E N I E Dnia 7 listopada 2008r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r., nr [...] w sprawie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...]. W dniu 8 października 2008r. skarżąca M. C. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania. Wskazuje, iż wraz z mężem utrzymuje się z renty rolniczej oraz renty z zakładu pracy męża. Podaje, iż mąż pozostaje w stałym leczeniu, a co się z tym wiąże - rodzina wydatkuje znaczne kwoty na lekarstwa i utrzymanie domu, zakup opału na zimę, opłaty za media. Dodaje, iż często zmuszona jest zapożyczać się u rodziny, jak było to w przypadku konieczności zapłaty wpisu sądowego od złożonej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym skargi. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem. Źródłem utrzymania rodziny skarżącej są dochody z rent w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Łącznie zatem dochody 2 - osobowej rodziny wynoszą 1 181,58 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy oraz z dokumentów dostarczonych na wezwanie Sądu wynika także, iż posiada ona dom o pow. 90 m2 oraz 0,76 ha nieruchomości gruntowej. Nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżąca dostarczyła do Sądu dokumenty poświadczające jedynie o wydatkach na gaz w wysokości 56,38 zł oraz oświadczenie, iż wydatkuje środki finansowe na lekarstwa dla męża, który leczy się w szpitalu w [...], [...] oraz Ośrodku Zdrowia w S. Ponadto stwierdziła, iż nie otrzymuje żadnych środków, dopłat z Unii Europejskiej na dowód czego przedłożyła stosowne zaświadczenie wydane przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych w pełnej wysokości jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny wnioskodawczyni wysokości 1181,58 zł, brak udokumentowanych wydatków na leczenie czy utrzymanie ( za wyjątkiem jednego rachunku za gaz opiewającego na kwotę 56,38 zł ), niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności czy obowiązkowych kosztów obciążających budżet domowy, brak innych, nie osiągających dochodu osób na utrzymaniu, posiadany majątek, w szczególności grunty rolne, który zawsze mogą jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała także - pomimo wezwania Sądu - jakim dochodem dysponuje z tytułu posiadanych gruntów rolnych, a także nie wyjaśniła, czy posiada rachunki bankowe i czy ma zgromadzone na nich środki pieniężne. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata, orzekający uznał, iż wobec istniejącego w ustawie z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tzw. przymusu adwokackiego, obligującego strony skarżące do wnoszenia skarg kasacyjnych, czy też zażaleń, których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej po sporządzeniu ich przez kwalifikowanego pełnomocnika oraz wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru w odniesieniu do dochodów, jakie otrzymuje skarżąca w przeliczeniu na liczbę członków rodziny - uznano, iż ustanowienie dla strony adwokata jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącą, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jej utrzymaniu oraz jej najbliższych. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia adwokata mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia ew. zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niej kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, nie naraża skarżącej na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).