II SA/Kr 9/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., znak. [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 21 lutego 2008r. B. K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r. wydaną w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje iż jest osobą chorą, cierpiącą na wiele przewlekłych chorób, depresję. Dodaje, iż nie zna przepisów, jest osobą nieporadną. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej ( 650,00 zł ) oraz jej małżonka ( 720,00 zł ), a także z dochodu osiąganego przez wnioskodawczynię z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w formie kiosku [...]. Łącznie dochody 2 – osobowej rodziny wynoszą 1370,00 zł. Skarżąca, na wezwanie Sądu, dołącza zeznanie podatkowe za 2007 rok, z którego wynika, iż z działalności gospodarczej pt. " Handel A." uzyskała w 2007 roku przychód w wysokości 986 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada mieszkanie własnościowe wykupione od Gminy K. o pow. 36,6 m2, a także działkę pod B. o pow. 0,38 ha. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Przedstawia natomiast rachunki bankowe z ostatnich 3 miesięcy, z których wynika, iż w dacie 29.05.2008r. na wspólnym koncie skarżącej oraz jej męża zgromadzona była kwota 5 099,11 zł. Z rachunku tego wynika ponadto, iż rodzina spłaca kredyt w ratach o wysokości 208,33 zł oraz 81,19 zł. Ponadto w aktach sprawy znajdują się dokumenty poświadczające, iż skarżąca jest osobą schorowaną, cierpiącą na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, wrzód żołądka, nadciśnienie tętnicze, miażdżyce oraz depresję. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowane zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. W myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości 1370 zł, koszty leczenia, utrzymania - miesięcznie wynoszących łącznie ponad 400,00 zł, zły stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniami lekarskimi - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając powyższe okoliczności na uwadze, uznano, iż zasadnym jest zwolnienie skarżącej w ½ części od należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sadowego. Nie uwzględniono natomiast wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, gdyż skarżąca oraz jej małżonek otrzymują stałe, pewne dochody ze świadczeń ZUS - owskich, ponadto skarżąca prowadzi własną działalność gospodarczą, a zatem ma realną możliwość zarobienia dodatkowych pieniędzy do emerytur, a także ma zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe znacznie przewyższające wysokość należnego wpisu sądowego. Nie można pominąć także i tego, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie. Wnioskodawca dysponuje jednak bowiem stałym, pewnym dochodem, nie ma innych osób - nie osiągających dochodu na utrzymaniu i posiada majątek ( mieszkanie, działkę z ogrodem o pow. 38 arów ), a także środki finansowe na rachunku bankowym. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w ½ części od należnego obecnie wpisu sądowego należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy od części wpisu sądowego nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).