II SA/Kr 900/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., znak. [...] w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 7 października 2008r. J. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r. wydane w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na zły stan zdrowia, niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje iż według niego sprawa jest skomplikowana i wymaga udziału w niej adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podnosi ponadto argumenty dotyczące merytorycznej strony swej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz pełnoletnim synem. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż źródłem utrzymania rodziny są : dochody osiągane przez wnioskodawcę z tytułu zatrudnienia w wymiarze ¼ etatu na stanowisku sprzedawcy ( [...] zł ), emerytura małżonki strony w wysokości [...] brutto ( netto [...] zł ), oraz wynagrodzenie za pracę syna w wysokości brutto [...] zł ( netto [...] zł ). Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada połowę nieruchomości lokalowej odziedziczonej po rodzicach położonej w W. przy ul. [...]. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący dostarczył dokumenty poświadczające wysokość zarobków członków rodziny, karty leczenia szpitalnego, rachunku za gaz, energię elektryczną, telefon, opłaty za kanalizację. Z powyższych dokumentów wynika, iż miesięczne wydatki na utrzymanie kształtują się na poziomie około 450,00 zł. Skarżący natomiast, pomimo wezwania, nie odniósł się do kwestii rachunku bankowego i ew. posiadanych oszczędności, nie udokumentował również wydatków na leczenie, oświadczył jedynie, iż wydatkuje na swoje lekarstwa około 120,00 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości 2 589,00 zł netto, wykazane koszty utrzymania - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść pełnych kosztów sądowych w formie aktualnie wymaganego wpisu sądowego od złożonej skargi w sprawie. Dlatego częściowe zwolnienie go od wpisu sadowego uznano za zasadne. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd uznał, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca dysponuje jednak bowiem stałym, pewnym dochodem, nie ma innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu, nie jest zadłużony i posiada majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, gruntów, na których można gospodarować ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Skarżący nie wyjaśnił ponadto kwestii ewentualnych oszczędności, ani nie oświadczył się co do posiadania rachunku bankowego. Przedstawione przez skarżącego karty informacyjne leczenia szpitalnego świadczą jedynie o złym stanie zdrowia wnioskodawcy, natomiast same w sobie nie udokumentowują kosztów leczenia ani wydatków na medykamenty. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie częściowe zwolnienie od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Argument zaś o skomplikowanej materii sprawy, nie ma znaczenia dla oceny przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Orzekający bowiem bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, a ta - jak uznano – pozwala na zaoszczędzenie stosownych środków finansowych dla ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest prawem wymagany . Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy w części od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).