II SA/Kr 902/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 października 2007r na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w ¾ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu [...] września 2007r. skarżąca D. K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] wydaną w sprawie ustalenia odszkodowania. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową, brak jakichkolwiek własnych dochodów. Podnosi, iż jest bezrobotna od 2005 roku, nie ma prawa do zasiłku. Razem z mężem pozostają na utrzymaniu syna P. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Drugi syn D. wraz z rodziną zamieszkuje w tym samym domu, jednakże – jak oświadcza wnioskodawczyni – prowadzi on osobne gospodarstwo domowe. Rodzina wnioskodawczyni utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę syna P. w kwocie 1 900,00 zł oraz dochodów z wynajmu tablicy reklamowej w kwocie 270,00 zł miesięcznie. Rodzina nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż rodzina wnioskodawczyni posiada dom o pow. 200 m2, który użytkuje wspólnie z synem D. i jego rodziną. Koszty utrzymania domu rozdzielone są po połowie. Strona wykazuje również nieruchomość rolną o pow. 0,26 arów, która – jak oświadcza – stanowi nieużytek. Skarżąca wskazuje, iż nosi się z zamiarem sprzedaży tegoż gruntu, jednakże z uwagi na fatalne jego położenie w bliskości słupów wysokiego napięcia jest to bardzo trudne. Wnioskodawczyni nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. W pierwszej kolejności Sąd pragnie zaznaczyć, iż powyższa sprawa nie należy do katalogu spraw wymienionych w przepisie art. 239 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnionych mocą ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznając zatem merytorycznie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, Sąd zważył, co następuje. W ocenie Sądu, wniosek strony zasługuje w części na uwzględnienie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanej pomocy prawnej stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Rodzina skarżącej posiada co prawda stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę syna wnioskodawczyni w wysokości średniomiesięcznie 1900,00 zł, jednakże sama skarżąca jest osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek własnych dochodów. Mąż skarżącej również nie osiąga żadnych dochodów z tytułu pracy czy świadczenia rentowo – emerytalnego, jedynie z tytułu wynajmu tablicy reklamowej w kwocie 270,00 zł miesięcznie. Poniesienie jednorazowych kosztów wpisu sądowego w kwocie 1035,00 zł mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawczyni i jej najbliższych. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę w szczególności powyżej przedstawione okoliczności, zaistniały zatem przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od konieczności uiszczenia ¾ części wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca zaś, wnosząc skargę do sądu, winna się liczyć z tym , iż będzie zobowiązana do uiszczenia należnych wpisów i opłat sądowych. Przytoczone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności winny natomiast uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały w sposób nie budzący wątpliwości wykazane i udowodnione w stopniu uzasadniającym zwolnienie w ¾ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Nie ma natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych ponieważ rodzina skarżącej dysponuje majątkiem, a posiadanie majątku ( w szczególności domu jednorodzinnego czy mieszkania ) w zasadzie wyklucza możliwość całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Rodzina zatem może poczynić oszczędności w swoim budżecie domowym w celu wygenerowania środków finansowych na ewentualne inne koszty sądowe. Ponadto wnioskodawczyni nie wykazała dlaczego zarówno ona jak i jej mąż nie podejmują pracy i pozostają od 2003/2005 roku na bezrobociu. Zdaniem Sądu, jeśli nie ma przeciwwskazań np. zdrowotnych, o których skarżąca nie wspomina, to niepodjęcie pracy zarobkowej przez stronę może być uznane za niewykorzystywanie swoich możliwości polepszania sytuacji bytowej bez uzasadnienia. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie adwokata z urzędu, Sąd stwierdził, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Ustanowienie kwalifikowanego zastępcy prawnego należy do sytuacji wyjątkowych . Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 a także w art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie mają uzasadnienia obawy stron , że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Stosownie bowiem do art. 134 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd zatem wszechstronnie i wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez osobę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).