II SA/Kr 907/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018r. Nr [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania działki p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w ˝ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 20 czerwca 2018r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję SKO w K. z dnia 11 maja 2018r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody rodziny, znaczne wydatki na utrzymanie i leczenie onkologiczne, brak oszczędności. Wskazuje, iż choruje [...] ma 82 lata i zdany jest całkowicie na pomoc córki. Ma problemy z poruszaniem się . Budżet domowy przeznaczany jest w całości na bieżące wydatki, a nawet jeśli cos zostanie w danym miesiącu – pożytkowane jest na wydatki w kolejnym. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z synem, córką, zięciem i wnuczką . Źródłem utrzymania rodziny są emerytura skarżącego [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę zięcia [...] zł. Córka skarżącego nie może podjąć pracy z powodu konieczności opieki nad ojcem. Wskazuje także na dodatek 500 plus na wnuczkę. Skarżący wykazują koszty utrzymania na łączną kwotę 5175 zł, w czego skład wchodzą koszty rat kredytu zaciągniętego na remont domu i telewizor, prąd, gaz , telefon, leki, jedzenie. Dodatkowo wskazują na roczne koszty podatku czy ubezpieczenia domu, paliwa, obiady wnuczki w szkole, zajęcia wnuczki etc – wliczone we wskazana kwotę wydatków. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom wraz z działką o wartości [...] zł, działkę leśną w S. B., zięć jest właścicielem działki leśnej o pow. 0,24 ha, niewykorzystywanej zarobkowo oraz działki zabudowanej domem do rozbiórki. Zięć wraz z córką mają także samochód osobowy z 1997r. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu, należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu przy wykazanych obciążeniach budżetu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość własnych dochodów w łącznej kwocie 5407 zł w przeliczeniu na 5 osób co daje kwotę 1081 zł na osobę - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i oświadczonych wydatków na utrzymanie, deklarowanego braku oszczędności, zadłużenia kredytowego, kosztownego leczenia [...] - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od tegoż wpisu sądowego w części. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów postępowania w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń, a także stanu majątkowego - do takich osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w pełnym zakresie obecnie jednak nie należy. Nie widzi się zatem podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Rodzina bowiem stałe źródła dochodu z trzech niezależnych źródeł. Skarżący ma obiektywnie wysoką emeryturę. Rodzina posiada majątek. Posiada dom jednorodzinny oraz nieruchomości , z których może czerpać pożytki. Majątek ten zawsze jego właścicielowi może służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli brakuje mu bieżących środków finansowych, bądź przynosić pożytki innego rodzaju np. być wydzierżawiony, wynajmowany, przynosić plony , które zostaną sprzedane i przyniosą w ten sposób dochód itp - daje zatem możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych. Rodzina ma samochód. Ponadto korelacja uzyskiwanych dochodów do wydatków nie pozostawia skarżącego bez środków do życia, część wydatków bowiem wskazana przez niego – nie należy do wydatków koniecznych czy niezbędnych do życia, a sam skarżący przyznaje, iż zdarza się miesięcznie zrobić oszczędności, które przechodzą na kolejne miesiące. Sytuacja taka jednocześnie pozwala na przynajmniej częściowe poniesienie obecnie wymaganych kosztów sądowych i ew. wygospodarowanie ich na ew. dalsze etapy postępowania. Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie przez stronę środków finansowych na koszty sądowe jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu tychże kosztów postępowania. Mając zatem na uwadze przede wszystkim bardzo trudną sytuacje zdrowotną skarżącego, wymagającą opieki i pomocy medycznej, a co się z tym wiąże – sporych wydatków - uznano, iż należy mu się pomoc w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od wpisu należnego od skargi, tym samym przyczyniając się do realizacji jego konstytucyjnego prawa do sądu. Z uwagi natomiast na wskazane powyżej okoliczności wysokości posiadanych dochodów, majątku, wydatków niekoniecznie niezbędnych, które uwzględniono w wyliczeniu – nie można uznać, iż sytuacja skarżącego nosi takie znamiona ubóstwa, które wskazywałyby na całkowite zwolnienie go od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).