II SA/Kr 91/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi; II) w pozostałej części oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki, J. D. zwrócił się z prośbą o zwolnienie od konieczności uiszczania opłaty sądowej, podnosząc, iż nie dysponuje środkami finansowymi w takiej wysokości. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia z dnia [...] lutego 2008 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...] lutego 2008 roku do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznania prawa pomocy na urzędowym formularzu. Z treści wniosku wynika, że J. D. domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze swoimi rodzicami W. D. i M. D. oraz 40-letnim bratem S. D. Ich miesięczny dochód wynosi 3.088 zł i stanowi go dochód z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżącego w wysokości 650 zł, renta inwalidzka matki skarżącego w wysokości 734 zł, renta ojca w wysokości 1.027 zł oraz renta inwalidzka brata w wysokości 677 zł. W skład majątku skarżącego J. D. wchodzi dom o powierzchni 89 m-, mieszkanie o powierzchni 46 m-, nieruchomość rolna o areale 5 ha, stajnia oraz stodoła do remontu, a także rozpoczęta budowa budynku mieszkalnego. Skarżący oświadczył, że uzyskuje dopłaty rolnicze do gruntu w wysokości 2.300 zł rocznie. Miesięczne wydatki na prąd, paliwo, nawozy i środki do produkcji rolnej, podatki, ubezpieczenie oraz lekarstwa dla rodziny wynoszą około 1.500 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż czuje się pokrzywdzony decyzją nakazującą rozbiórkę budynku mieszkalnego, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Dodał także, że zarówno jego rodzice, jak i brat są inwalidami o orzeczonej I grupie inwalidzkiej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 w/w ustawy). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym we wskazanym wyżej przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia [...].09.1984 r. sygn. [...]). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący uzyskuje bowiem dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego własnego o areale 5 ha oraz z dzierżawy nieruchomości rolnej o areale 1,46 ha. Wysokość miesięcznych dochodów określił na kwotę 650 zł. Stałymi dochodami dysponują także pozostali członkowie rodziny, pozostający wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączna wysokość dochodów rodziny wynosi 3.088 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący uzyskuje dopłaty rolnicze do gruntu w wysokości 2.300 zł rocznie. Skarżący dysponuje także majątkiem o znacznej wartości w postaci domu, mieszkania, nieruchomości rolnej oraz budynków: stajni i stodoły. Dane te nie charakteryzują skarżącego jako osoby ubogiej. Należy jednak zauważyć, że wszyscy członkowie gospodarstwa domowego to osoby schorowane, o orzeczonej I grupie inwalidztwa. Rodzice skarżącego to osoby w podeszłym wieku. Znaczna cześć domowego budżetu domowego przeznaczana jest niewątpliwie na zakup leków i stosowne leczenie. Dodatkowo, jak oświadczył skarżący, ponosi on znaczne wydatki na paliwo, nawozy i środki do produkcji rolnej, ponadto pokrywa koszty utrzymania domu. Biorąc powyższe pod uwagę, orzekający uznał, ze istnieją podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Orzekający nie przychylił się do wniosku skarżącego o ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Należy zauważyć, że wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jeśli takowe uznaje za niezbędne. Winien zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Tym bardziej, że z zestawienia miesięcznych dochodów rodziny (3.088 zł) z wydatkami (ok. 1.500 zł) wynika, że do dyspozycji pozostaje miesięcznie kwota ponad 1.500 zł. W związku z tym, że sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy, które przesądzałyby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, orzekający uwzględnił wniosek skarżącego jedynie w części poprzez zwolnienie go od wpisu od skargi. Wydając takie rozstrzygnięcie kierowano się również tym, aby nie zamykać J. D. drogi postępowania sądowoadministracyjnego w dochodzeniu swoich roszczeń. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).