II SA/Kr 91/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia 14 listopada 2014r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 lutego 2015r. skarżący W. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia 14 listopada 2014r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Skarżący wskazuje, iż domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, trudną sytuację materialną i bytową. Wskazuje, iż jest osobą schorowaną, starszą, a jego jedyny dochód to emerytura w kwocie ok. 850 zł. Na lekarstwa wydaje miesięcznie ok. 200 zł , na dowód czego przedkłada stosowne faktury z aptek. Opał budynku kosztuje 3000 zł. Kanalizacja miesięcznie 80 zł, natomiast energia elektryczna 170 zł. Przedstawia faktury za media. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką i synem oraz jego rodziną – żoną oraz trójką wnucząt. Jak wskazuje, rodzina utrzymuje się z emerytury KRUS strony w kwocie 1000 zł, emerytury małżonki KRUS w kwocie 900 zł, wynagrodzenia za pracę syna w wysokości 1300 zł. Synowa nie pracuje, opiekuje się dziećmi. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy i uzupełniających wniosek wynika, iż posiada on dom o pow. 120 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 0,80 ha. Ponadto wykazuje dwa mieszkania o pow. 15m2 oraz 20 m2. Syn natomiast posiada 2,5 ha ziemi oraz 1 ha lasu. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnych należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość stałych, pewnych dochodów rodziny w wysokości łącznie 3200 zł przeliczeniu na 7 osób, zły stan zdrowia wnioskodawcy, trójka dzieci i synowa nie posiadająca własnego dochodu - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w formie należnego wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną i zdrowotną rodziny skarżącego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, a zwolnienie skarżącego od wpisu sądowego należnego na obecnym etapie postępowania umożliwi mu realizacje konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt posiadania przez skarżącego, ale także i przez syna wnioskodawcy gospodarstwa rolnego, które zawsze jego właścicielowi może przynosić pożytki, może służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki w razie braku bieżących środków finansowych. Ponadto skarżący wykazuje dwa mieszkania o pow. 15 m2 oraz 20 m2. Jest to dodatkowy majątek, który nie służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych rodziny i też może przynosić pożytki poprzez wynajem czy sprzedaż. Nie można na pewno uznać zatem, iż skarżący posiadający dom, dwa mieszkania i nieruchomości rolne należy do osób całkowicie pozbawionych możliwości poniesienia przynajmniej części należnych zobowiązań finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację rodzinną - do takich osób nie należy. Nie można pominąć także i tego, że ew. wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej, zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w formie należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).