II SA/Kr 910/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Beata Łomnicka (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J.G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2013 r. w sprawie sygnatura akt II SA/Kr 1212/12 uwzględnia skargę o wznowienie postępowania sądowego oraz uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 27 czerwca 2012 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. II SA/Kr 910/15 Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 maja 2013r. w sprawie do sygn. akt II SA/Kr 1212/12 oddalił skargę J. G. na decyzję Wojewody z dnia 27 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze zarzuty, a odnoszące się do zasadności odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami w sytuacji, gdy wniosek w sprawie zwrotu nie pochodzi od wszystkich uprawnionych do zwrotu nieruchomości tj. współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców oraz naruszenia art. 34 § 1 k.p.a albowiem w ocenie skarżącej organ administracyjny w toku postępowania może wystąpić do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu, jeżeli muszą występować wszyscy potencjalni współwłaściciele. Odnosząc się szerzej do tak postawionych zarzutów skargi, Sąd w uzasadnieniu powołał się na podzielane przez skład orzekający, ugruntowane już stanowisko orzecznictwa sadowo-administracyjnego uznającego, że wniosek o zwrot nieruchomości pochodzący tylko od niektórych osób uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w tym współwłaścicieli nieruchomości (lub ich spadkobierców), stanowi negatywną przesłankę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości. (por. wyrok WSA w Białymstoku z 22 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 736/08 - Lex 477382, wyrok NSA z 30 czerwca 1995 r. sygn. akt IV SA 414/94, wyrok NSA z 9 lutego 2012 r. lex 1126280). Jak i poglądy doktryny, że wszyscy właściciele (współwłaściciele) nieruchomości lub ich aktualni spadkobiercy wspólnie posiadają legitymację procesową do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu, zwaną legitymacją procesową łączną, której brak nie uniemożliwia zakończenia sprawy, ale prowadzi do wydania decyzji o odmownym załatwieniu wniosku, będącej rozstrzygnięciem merytorycznym (G. Bieniek (w:) G. Bieniek, S. Kalus, Z. Mamaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 440). Uznał tym samym za wadliwe stanowisko skarżącej, iż zwrot nieruchomości w trybie art. 136 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami mógłby nastąpić na rzecz tylko części osób uprawnionych. W ocenie Sądu złożenie wniosku przez część uprawnionych i jego nieuzupełnienie skutkować winno oddaleniem wniosku, z uwagi na brak legitymacji wnioskodawców do nabycia prawa. Odnośnie natomiast drugiego zarzutu Sąd powołał się na wyłącznie procesowy charakter art. 34 k,p,a, który w jego ocenie przesądza o tym , że przedstawiciel procesowy nie jest uprawniony do podejmowania w imieniu nieobecnego czynności procesowych lub pozaprocesowych o charakterze materialnoprawnym i składać oświadczenia woli o popieraniu bądź sprzeciwianiu się wnioskowi o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skargą o wznowienie postępowania J. G. domagała się uchylenia prawomocnego wyroku WSA w Krakowie z dnia 22 maja 2013 r. oraz rozpoznania sprawy i uchylenia zaskarżonej decyzji. Jako podstawę wznowienia wskazano uznanie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, za niekonstytucyjny przepis art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r., poz. 782) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców. Natomiast jako przyczynę uzasadniająca wystąpienie przesłanki wznowienia wskazano przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stanowiska, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić jedynie na rzecz wszystkich współwłaścicieli lub ich następców prawnych na podstawie art. 136 ust. 3 powołanej wyżej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wznowienie postępowania - umożliwiając podważenie prawomocnych orzeczeń – jest instytucją wyjątkową i jako takie może zostać skutecznie uruchomione wyłącznie na zasadach ściśle określonych prawem. Stosownie do treści art. 280 § 1 p.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Także na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany (art. 281 § 1 p.p.s.a.). Przy czym Sąd nie wydaje odrębnego postanowienia o wznowieniu, jeżeli w wyniku wstępnego badania skargi stwierdzi zachowanie warunków formalnych. Wznowić postępowanie można bowiem jedynie łącznie z orzeczeniem co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2010 r. sygn. akt I FSK 731/10). Jedną z ustawowych podstaw wznowienia wskazuje art. 272 § 1 powołanej ustawy. Stanowi on, że można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W takiej sytuacji skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /.../ (art. 272 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Analiza skargi pozwala stwierdzić, że w niniejszej sprawie zostały zachowane warunki formalne skargi o wznowienie postępowania tj. została ona oparta na ustawowej podstawie wznowienia i z zachowaniem terminu ustawowego do jej wniesienia. W rozpoznawanej sprawie, jako podstawę wznowienia postępowania strona wskazała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14, sentencja którego została ogłoszona 24 lipca 2015 r. w Dz. U. Nr 1039. Skarga zaś została wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w dniu 3 sierpnia 2015 r. Mając powyższe na uwadze skład orzekający stwierdził, że brak było podstaw do odrzucenia skargi i przystąpił do rozpoznania sprawy na nowo w granicach, jakie zakreśla skarga o wznowienie postępowania. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2015 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r., poz. 782) w zakresie, w jaki uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ulega zatem kwestii, że żądanie wznowienia oparto na podstawie przewidzianej w art. 272 § 1 p.p.s.a. Analiza akt postępowania pozwala z kolei stwierdzić, że powołana podstawa w niniejszej sprawie realnie zaistniała. Wyrok WSA w Krakowie z dnia z dnia 22 maja 2013r. w sprawie do sygn. akt II SA/Kr 1212/12 oddalający skargę J. G. na decyzję Wojewody z dnia 27 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości wydany został z uwzględnieniem niekonstytucyjnej regulacji. Rozpoznając zatem sprawę na nowo, w granicach jakie określa podstawa wznowienia Sąd uznał, że skarga jako uzasadniona podlegała uwzględnieniu, co musiało w konsekwencji doprowadzić do uchylenia zaskarżonych decyzji. Nie może bowiem ujść uwadze, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje oparły się jedynie na istnieniu negatywnej przesłanki postępowania w postaci braku wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości pochodzącego od wszystkich uprawnionych – współwłaścicieli lub ich spadkobierców, bez merytorycznego zbadania zasadności wniosku. J. G. domagała się zwrotu parcel katastralnych : l. kat [...], l. kat [...], l. kat [...], l. kat [...], l. kat [...] byłej gminy katastralnej [...], wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa. Jak wynika z ustaleń Starosty, na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 marca 1954 r. nr [...], dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych, zostały wywłaszczone m.in. parcele l. kat [...] i l. kat [...] stanowiące współwłasność J. G. w ½ części, D. P. w ¼ części oraz A. P. w1/4 części oraz na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego Wydziału Gospodarki Komunalnej z dnia 29 listopada 1980 r. nr [...], z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego przy ul. I., parcele l.kat [...], l.kat [...], l. kat [...], l.kat [...] stanowiące również współwłasność wskazanych osób w takich samych udziałach jak wyżej. J. D. jako współwłaściciel nieruchomości wywłaszczonej, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., może zatem skutecznie domagać się rozpoznania złożonego wniosku. W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości konieczne są do ustalenia dwie przesłanki - cel wywłaszczenia i zbędność nieruchomości na ten cel, co wynika z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Daje on bowiem uprawnienie poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Z przepisu art. 136 ust. 3 wynika założenie, że cel wywłaszczenia określa decyzja o wywłaszczeniu. Jednak o ile decyzja o wywłaszczeniu tego nie czyni cel ustala się na podstawie innych dowodów, aktów, czynności itd. Podstawową kwestią wymagającą zatem ustalenia w przedmiotowej sprawie jest ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości z uwagi na stan zbędności nieruchomości na cel, na jaki została ona wywłaszczona. W niniejszej sprawie zatem, ponownie rozpoznając sprawę, organy administracyjne przy wykorzystaniu wszelkich środków dowodowych, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, zbadają czy zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz rozważą, w przypadku pozytywnej odpowiedzi, czy aktualny stan prawny tych nieruchomości uzasadnia uwzględnienie wniosku J. D.. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 282 § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a orzekł jak w sentencji.