II SA/Kr 916/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Halina Jakubiec NSA Piotr Lechowski (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi M. K. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej i zwrotu świadczenia nienależnie pobranego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. II SA/Kr 916/06 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. sygn. akt [...], po rozpatrzeniu odwołania J. K. , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], które w dniu [...] marca 2006r. Nr. [...] orzekającą: 1. o zmianie decyzji Kierownika GOPS w [...], z dnia [...] stycznia 2006r. znak GOPS [...] w zakresie wysokości zaliczki alimentacyjnej na rzecz M. K. i M. K. przyznanej na okres od [...] marca 2006r. do [...] sierpnia 2006r. przez ustalenie jej na kwotę 0.00 zł, 2. o uznaniu za świadczenie nienależnie pobranej zaliczki za miesiąc marzec 2006r. w kwocie [...] zł, 3. o obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego z ustawowymi odsetkami od [...] marca 2006r. W podstawie prawnej swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało przepisy m.in. 138 § 1 pkt.1 kpa, art. 2 pkt. 5 lit. a, art.7 ust.1 art.8 ust. 1 pkt.1 art. 10 ust.7 i ust.8, art. 10 a, art. 15 oraz art. 18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U-Nr 86, póz. 732 ze zm.) a także art. 30 ust.2 pkt. 1 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, póz. 992 z późn. zm.) Uzasadniając swoją decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Opieki Społecznej w [...] z upoważnienia Wójta Gminy przyznał na rzecz M. K. i M. K. zaliczki alimentacyjne w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde z nich na okres od [...] grudnia 2005r. do [...] sierpnia 2006r. oraz orzekł o wypłacie tytułem wyrównania zaliczki alimentacyjnej za okres od [...].09.05 do [...].11.2005r. kwoty [...] zł na rzecz J. K. działającego imieniem dzieci. II SA/Kr 916/06 Kolejną decyzją z dnia [...] marca 2006r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z powołaniem m.in. na przepisy art. 10 a i 15 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i o zaliczce alimentacyjnej, zmienił swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2006r. w części ustalającej wysokość przyznanej M. K. i M. K. zaliczki alimentacyjnej w ten sposób, że za okres od [...] marca 2006r. do [...] sierpnia 2006r. wynosiła ona "0,00" zł miesięcznie. Dalszymi punktami tej decyzji orzeczono o uznaniu za nienależnie pobraną zaliczkę kwoty [...]zł wypłaconej J. K., tytułem zaliczki alimentacyjnej za miesiąc marzec 2006r. na rzecz M. K. i M. K. , oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia następnego po dniu wypłaty t.j. [...] marca 2006r. do dnia zapłaty pod rygorem egzekucji. Za podstawę swojej decyzji Kierownik Gminnego Ośrodka przyjął zaświadczenie z dnia [...] marca 2006r. ( za datą wpływu [...].03.2006r.) Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w [...], prowadzącego egzekucję rat alimentacyjnych zasądzonych od dłużnika Grażyny Kuca na rzecz dzieci M. K. i M. K. w kwocie po [...] zł miesięcznie na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku Sądu Okręgowego w [...] dnia [...] lipca 2003r. sygn. l C 3 I 9/02. Z zaświadczenia tego wynikało, że zaległości alimentacyjne zostały wraz z odsetkami wyrównane, a od [...] lutego 2006r. egzekucja rat bieżących alimentów jest w pełni skuteczna. Zarazem w piśmie tym komornik zwrócił się do Urzędu Gminy w [...] o zaprzestanie z dniem [...] marca 2006r. wypłat zaliczki alimentacyjnej przyznanej decyzją GOPS z dnia [...] stycznia 2006r. Wskazując na przepisy regulujące kwartalne okresy rozliczenia wypłaconej zaliczki z wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym, w myśl których wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami zaliczek, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia, organ l instancji przyjął ustalenie, że od [...] marca 2006r. do [...] sierpnia 2006r. zaliczka alimentacyjna już się nie należy, gdyż ma na to wpływ zmiana wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Zarazem organ przyjął, że pobrana już za marzec 2006r. zaliczka alimentacyjna wobec skuteczności egzekucji od [...] lutego 2006r. jest świadczeniem II SA/Kr 916/06 nienależnie pobranym, które podlega obowiązkowi zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia - t.j. dnia [...].03.06 do dnia zapłaty. W odwołaniu od tej decyzji J. K. podniósł, że jest niezgodna z prawem, gdyż Komornik o stanie egzekucji powiadomił Gminę, a wierzyciel nie posiada informacji o stanie egzekucji. Zdaniem odwołania zaskarżona decyzja organu l instancji celowo była wydana [...] marca 2006r., a doręczona dopiero [...].04.2006r., a żądanie zwrotu pobranej zaliczki jest bezzasadne gdyż się należała bo była to wypłata za miesiące poprzednie. Domagał się przeanalizowania dokumentacji. Rozpatrując odwołanie, w oparciu o zgromadzony materiał przyjęto ustalenia zbieżne z ustaleniami organu l instancji. Wskazując na powołane w podstawie prawnej swej decyzji przepisy, Kolegium Odwoławcze przyjęło stanowisko, że wobec skuteczności od [...] lutego 2006r. egzekucji bieżących rat alimentacyjnych na każde z dzieci, różnica pomiędzy wysokością zaliczki a wyegzekwowanym świadczeniem stosownie do art.10 ust.8 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej wynosi od [...] marca 2006r. "O zł" , co uzasadniało zmianę decyzji z [...] stycznia 2006r. co do wysokości przyznanej zaliczki. Stąd kwota [...] zł wypłacona za marzec 2006r. ma charakter świadczenia nienależnie pobranego podlegającego zwrotowi. Wskazano, że do organu l instancji zaświadczenie Komornika iż egzekucja rat alimentacyjnych bieżących jest skuteczna od [...] lutego 2006r. wpłynęło [...] marca 2006r, a więc już po wypłaceniu [...].03.05 zaliczki na marzec 2006r. Z tych przyczyn organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o jej uchylenie złożył J. K. Skargę oparto na zarzucie naruszenia prawa. Nie wskazując naruszonych przepisów skarżący podniósł, że decyzja organu II instancji powtarza treść decyzji organu l instancji. Zdaniem skarżącego po wydaniu przez Komornika zaświadczenia z dnia [...] marca 2006r., stwierdzającego, że egzekucja alimentów stała się skuteczna od dnia [...].02.2006r., Komornik sporządził zestawienie z [...].06.2006r. "prostujące i wykazujące braki niewypłaconych alimentów za miesiące marzec i kwiecień 2006r." a Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tego dokumentu II SA/Kr 916/06 Zdaniem skarżącego wynika z niego, że w tych miesiącach fizycznie nie otrzymał alimentów ani zaliczki alimentacyjnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podtrzymał organ dotychczasowe ustalenia i stanowisko prawne podkreślając istotę zaliczki alimentacyjnej, jako swoistego substytutu świadczenia alimentacyjnego wypłaconego na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego w przypadku bezskuteczności egzekucji. Odnosząc się do zarzutów skargi, Kolegium nie dopatrzyło się rozbieżności w zaświadczeniach Komornika dotyczących rozliczenia rat alimentacyjnych za miesiąc marzec 2006r. t.j. za ten okres, za który uznano pobraną zaliczkę za świadczenie pobrane nienależnie. Podkreślono, że pismo Komornika z dnia [...].06.2006r. potwierdza, że Urzędowi Gminy należy zwrócić kwotę [...] zł tytułem pobranego świadczenia za marzec 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr. 153, póz. 1269) w związku z art.3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z póz. zm.) - dalej ustawa p.p.s.a. - przedmiotem kognicji sądu wywołanej skargą jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. W sprawowaniu tej kontroli, stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. będąc związany granicami sprawy, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wyżej wskazanego wniosku o zasadności skargi, aczkolwiek częściowo z motywów innych niż w niej podniesione. Na wstępie przypomnieć należy, że przepis art.2 pkt.2 Lit. a-c ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz732 z późn. zm.) - dalej ustawa - zawiera definicję osoby uprawnionej, do świadczenia alimentacyjnego jeżeli nadto spełnia warunki określone w pkt. 5 Lit a, b lub c. W świetle tego przepisu J. K. nie był stroną tego postępowania, lecz reprezentował z tytułu udzielonego pełnomocnictwa pełnoletnią lecz ucząca się córkę M. , oraz jako przedstawiciel prawny - II SA/Kr 916/06 uprawnionego i niepełnoletniego w czasie wydania zaskarżonej decyzji M. K.. Wniesiona zatem skarga była skargą M. K. i M. K. wniesioną w ich imieniu przez ojca J. K. Od dnia [...] r. M. K. jest pełnoletni. Utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium, decyzja organu l instancji z dnia [...] marca 2006r, w istocie rozstrzyga w przedmiocie dwóch spraw, których każda stanowi tzw. materię decyzyjną. l. Punktem 1 decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] marca 2006r. orzeczono o zmianie decyzji tego organu z dnia [...] stycznia 2006r. przyznającej zaliczkę alimentacyjną za okres od [...].12.2005r. do [...].08.2006r. w kwocie po [...] zł miesięcznie na rzecz każdego z uprawnionych, w ten sposób, że wysokość tej zaliczki ustalono na okres od [...] marca 2006r. do [...] sierpnia 2006r. na kwotę 0.00 zł miesięcznie. Podstawą takiej decyzji jest art. 10 a, w związku z art. 10 ust. 7 i 8 ustawy. Zgodnie z art. 10 a organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy, której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. W myśl przepisu art. 10 ust.6 prawo do zaliczki ustala się na okres zasiłkowy. Ponieważ ustawa samodzielnie nie określa tego okresu, zastosowanie stosownie do art. 18 ust.2 tej ustawy ma przepis art.3 pkt.10 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, póz. 992) -dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych - z zastrzeżeniem przepisu art. 10.ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, który określa sposób ustalenia miesiąca początkującego ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej. Zarazem przepis art. 10 ust.7 ustawy obliguje organ wypłacający zaliczki do rozliczenia po upływie kwartału pomiędzy wypłacona zaliczką, a wyegzekwowanym przez Komornika świadczeniem alimentacyjnym. W myśl zaś przepisu art.10.ust.8 wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami o których mowa w art. 8, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Przepis art. 10 a w zw. z art. 10 ust. 7 i 8 daje zatem podstawę do zmiany decyzji przyznającej prawo do zaliczki alimentacyjnej, przez zmianę tylko wysokości II SA/Kr 916/06 zaliczki przez część okresu zasiłkowego, bez pozbawienia co do zasady prawa do zaliczki alimentacyjnej przyznanej do końca okresu zasiłkowego. Powyższa regulacja zarazem dowodzi, że zmiana wysokości przyznanej zaliczki alimentacyjnej na podstawie art.10 a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, na okres dłuższy niż okres następnego kwartału następującego po dokonanym rozliczeniu, narusza przewidziany art. 10 ust.8 w zw - z ust. 7 tej ustawy, sposób ustalenia wysokości zaliczki na okresy kwartalne. Decyzja organu l instancji z dnia [...] marca 2006r. zmieniała wysokość zaliczki za okres od marca do sierpnia 2006r. , a więc za okres dwóch kwartałów, przesądzając bez podstawy prawnej, że w następstwie rozliczenia wypłaconej zaliczki z wyegzekwowanym świadczeniu za czas III - V 2006r., wysokość zaliczki na następny kwartał również wynosi 0.00 zł. Już z tej przyczyny rozstrzygnięcia zawarte w punkcie 1 decyzji organu l instancji naruszało prawo materialne, czego nie dostrzegł organ odwoławczy. Niezależnie od powyższego w sprawie nie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne niezbędne do jej prawidłowego rozstrzygnięcia przez wyczerpujące zebranie materiału dowodowego, w zakresie rzutującym także na decyzję organu l instancji zawartą w punktach 2 i 3 co do uznania, że wypłacona za miesiąc marzec 2006r. zaliczka na uprawnionych w łącznej kwocie [...] zł ma charakter świadczenia nienależnego i orzeczenia o obowiązku jego zwrotu. Organ odwoławczy, za własne przyjął ustalenie organu l instancji oparte na zaświadczeniu Komornika Sądowego z dnia [...] marca 2006r., stwierdzająca, że egzekucja rat alimentacyjnych od dłużnika jest w pełni skuteczna od [...] lutego 2006r. oraz zawierające "wniosek o zaprzestanie wypłat zaliczki alimentacyjnej z dniem [...] marca 2006r." Stosownie do przepisu art. 11 ust. 3 Komornik Sądowy jest obowiązany udzielić organowi właściwemu wierzyciela informacji mających wpływ na wypłatę zaliczki. Tryb przekazywania przez Komornika Sądowego organowi właściwemu kwot wyegzekwowanych, aż do pokrycia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych reguluje art. 12 ustawy. Natomiast na organie l instancji ciążył obowiązek oceny czy przedstawione zaświadczenie i informacja stanowią dostateczną podstawę do przyjęcia rozliczenia II SA/Kr 916/06 między wypłaconą zaliczką a wysokością wyegzekwowanego świadczenia i ustalenia wysokości zaliczki poczynając od [...] marca 2006r. Z akt sprawy nie wynika, by przed wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2006r. Skarżący reprezentowani przez J. K. mieli możliwość wypowiedzenia się w trybie art. 10 § 1 co do zebranych dowodów. W odwołaniu skarżący podniósł, że przyjmując wypłaconą zaliczkę alimentacyjną za marzec 2006r. nie znał wyników egzekucji. W piśmie z datą wpływu [...].05.06 (k[...]) wnosił o przeprowadzenie przez organ odwoławczy dowodu z zaświadczenia komornika z dnia [...].05.06, a następnie z [...].06.2006r. Z dokumentów tych wynikać miało, iż mimo informacji o skuteczności egzekucji w następnych miesiącach wierzyciele nie otrzymali wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych. Organ II instancji nie odniósł się do tych dokumentów w swoim rozstrzygnięciu. Nie zostało więc wykazane, że decyzja z dnia [...] marca 2006r. co do wysokości zaliczki od marca 2006r. została podjęta, po dokonaniu przewidzianego art. 10 ust. 7 rozliczenia za poprzedni kwartał. Znajdujące się w aktach dokumenty zdają się wykazywać, że pismem z dnia [...].06.2006r. Komornik zawiadomił uprawnionych o rozliczeniu egzekucji na dzień [...].02.2006r. oraz, że za okres III i IV nie otrzymali wypłat. II. Przepis art. 15 ustawy stanowi, że osoba która pobrała nienależną zaliczkę obowiązana jest do jej zwrotu. Ustawa nie określa jednak w ogóle przesłanek uznania pobranej zaliczki za świadczenie nienależne. W myśl zatem przepisu art. 18 ust.2 odpowiednie zastosowanie mają pod warunkiem niesprzeczności przepisy powołanej już ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 30 ust. 2 pkt. 1 tej ustawy, powołany jako podstawa prawna decyzji organu l instancji stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeśli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Na tle odpowiedniego stosowania przepisu art. 30 ust.2 pkt.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako podstawy uznania za nienależną pobranej zaliczki alimentacyjnej, powstaje zagadnienie czy osoba uprawniona, względem której ustalono przesłanki aktualizacyjne na skutek rozliczenia kwartalnego, może być uznana za osobę, która nienależnie pobrała zaliczkę. II SA/Kr 916/06 W świetle bowiem przepisu art.10 ust. 7 i 8 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, pobranie równocześnie zaliczki i wyegzekwowanego świadczenia ma wpływ na ustalenie wysokości zaliczki w następnym kwartale, które może prowadzić tak jak to np. przyjął organ do ustalenia jej w wysokości zerowej. Kwalifikacja zaś pobranej zaliczki jako nienależnej i przez to podlegającej nie tylko rozliczeniu ze skutkiem na okres następnego kwartału, ale także zwrotowi wymaga wykazania iż uprawnionemu można przypisać, że był pouczony o braku prawa do pobrania zaliczki, a więc wiedział, że w ogóle nie jest do świadczenia uprawniony lub do świadczenia w określonej wysokości. Pouczenie uprawnionego o braku prawa do pobierania zaliczki wymaga pouczenia o okolicznościach, które ustanie prawa powodują. Dopiero ewentualne wykazanie takiej okoliczności przez organ mogłoby stanowić faktyczną podstawę decyzji o uznaniu pobranej zaliczki alimentacyjnej za nienależną i zwrócenie pobranego świadczenia na podstawie art. 15 ustawy w zw. z art. 30 ust. 2 pkt.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy na tej płaszczyźnie nie czyniły żadnych ustaleń faktycznych, automatycznie - a bezzasadnie - przyjmując, że przyjęcie zaliczki alimentacyjnej równolegle z wyegzekwowaniem świadczenia alimentacyjnego przesądza o zaliczce jako świadczeniu nienależnym. Zatem decyzja organu l instancji objęta punktami 2 i 3 także została wydana z naruszeniam prawa materialnego; art. 15 ustawy w związku z art. 30 ust.2 pkt.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i przepisów postępowania art.7, 77 i 80 kpa w zakresie poczynienia ustaleń niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem miało być orzeczenie o uznaniu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej za pobraną nienależnie. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzją, decyzję organu l instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ merytoryczny naruszyło te same przepisy. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak punkcie l-szym sentencji na podstawie art. 145; §1 pkt 1 Lit a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153. póz 1270 z póz. zm.) Wobec treści uchylonych decyzji, w oparciu o przepisy art. 152 powołanej ustawy należało orzec, iż nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to zgodnie z art. 152 zd II traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku