II SA/Kr 916/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku E.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 31 marca 2014r. Nr [....] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. II SA/Kr 916/14 U Z A S A D N I E N I E W dniu 8 sierpnia 2014r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 31 marca 2014r. wydaną w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż jest osobą niezamożną, schorowaną, inwalidką [...] grupy. Małżonek jest osobą bezrobotną, w trakcie leczenia urazu kręgosłupa. Utrzymuje się z sezonowego wynajmu pokoi gościnnych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w części. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżąca jest osobą chorą przewlekle od 1991r., jest osobą niepełnosprawną ( orzeczona [...] grupa z całkowitą niezdolnością do pracy ). Małżonek jest bezrobotny, również w trakcie leczenia. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu renty ZUS w wysokości 728,45 zł oraz sezonowego dochodu z tytułu wynajmu pokoi gościnnych. Łącznie podawane przez wnioskodawczynie dochody miesięczne rodziny wynoszą ok. 1230 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom mieszkalno – gospodarczy o pow. 950 m2. Strona nie ma oszczędności, ma kredyt do spłacenia 5,5 tyś. zł. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości jedynie samochód Opel [...] 11 letni. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim i najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 1230 zł, wykazane obciążenia budżetu domowego , zły stan zdrowia obydwojga małżonków, niepełnosprawność skarżącej, wychowywanie dwójki małoletnich dzieci - w odniesieniu do oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, konieczności utrzymania nieletnich, stan zdrowia i koszty z tym związane oraz wysokości należnego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z uwagi na posiadany znaczny majątek ( dom o pow. 950 m2 z pokojami gościnnymi ). Majątek ten przynosi skarżącej sezonowe pożytki, oświadcza bowiem, iż ma dochody z tytułu najmu lokali. Z uwagi na lokalizacje swojej nieruchomości w górach, jest to zatem dochód zarówno zimowy jak i letni. Nie można zatem uznać, iż skarżąca nie ma możliwości potencjalnie w przyszłości zaoszczędzić środków finansowych dla uiszczenia ewentualnych, przyszłych kosztów sądowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części wpisu sądowego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).