II SA/Kr 918/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...]r., znak. [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych . W dniu [...] listopada 2008r. S. M., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2000r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, inwalidztwo [...] grupy, spore wydatki na utrzymanie i leczenie. Wskazuje, iż miesięczne koszty utrzymania wynoszą one około 360,00 zł, resztę dochodu pochłaniają wydatki na wyżywienie i leki ( około 500,00 zł ). Uważa, iż ze względu na długotrwałe postępowanie, podeszły wiek, niedołężność, brak środków oraz nieznajomość przepisów prawa należy jej się pomoc prawna z urzędu. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Mieszka natomiast - jak wskazuje - w domu syna na zasadzie użyczenia. Utrzymuje się z renty rodzinnej z [...] wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 1696,71 zł. Jak wskazuje skarżąca, jest inwalidką [...] grupy. Wydatki na utrzymanie kształtują się na poziomie 360 zł plus wydatki na lekarstwa - 500,00 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie posiada na własność nieruchomości lokalowych, zamieszkuje w domu syna zajmując mieszkanie o pow. 40 m2. Wnioskodawczyni wykazuje działkę budowlaną o pow. 5 arów, która jest ugorem, nie przynosi żadnych dochodów. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 1 696,71 zł, nawet wobec oświadczonych kosztów utrzymania, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę również okoliczność, iż na obecnym etapie postępowania nie są wymagane żadne koszty sądowe, a należny od skargi wpis sądowy skarżąca już uiściła - skarżąca przy zakreślonych wydatkach rzędu 360 zł na utrzymanie oraz około 500,00 zł na leki w kontekście dochodów w wysokości 1 696 zł, braku utrzymania innych osób, braku zadłużenia jest w stanie zaoszczędzić stosowne kwoty środków finansowych, konieczne dla uiszczenia ewentualnych, przyszłych opłat sądowych. Ponadto należy wskazać, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeśli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności dochody przekraczające ( ustalone aktualnie rozporządzeniem Rady Ministrów z 11 września 2007r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008r. ( Dz. U. Nr 171 poz. 1209 ) minimalne wynagrodzenie miesięczne za pracę, co ma miejsce w niniejszym przypadku ( zgodnie bowiem z § 1 cyt. rozporządzenia - od 1 stycznia 2008r. minimalne wynagrodzenie ustala się na kwotę 1126 zł ). Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru w sprawie. Skarżąca podniosła, że ponosi duże koszty związane z utrzymaniem i leczeniem rzędu 800,00 zł miesięcznie. Skarżąca jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, niedołężną, posiadającą [...] grupę inwalidzką. Co prawda argument strony o braku znajomości przepisów prawa, czy nieumiejętności napisania pozwu nie ma znaczenia dla określenia przesłanek, od których zależy przyznanie stronie prawa pomocy, a orzekający bierze jedynie pod uwagę sytuację ekonomiczną wnioskodawcy - uznano, iż przy zakreślonych dochodach skarżącej i wykazanych wydatkach oraz specyficznej sytuacji osobistej, z uwagi na podeszły wiek i inwalidztwo [...] grupy - zgromadzenie stosownej sumy środków finansowych w celu ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, mogłoby spowodować uszczerbek w utrzymaniu . Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie dla niej radcy prawnego należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ewentualnych przyszłych kosztów sądowych ( na aktualnym etapie postępowania nie są wymagane żadne koszty ani należności sądowe ) wobec okoliczności ustanowienia dla wnioskodawczyni radcy prawnego z urzędu , nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).