II SA/Kr 927/02

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Woś ( spr.) Sędziowie: WSA Barbara Pasternak AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody z dnia 7 marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala II SA/Kr 927/02 Uzasadnienie Decyzją z dnia 7 marca 2002 r., znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz.543 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania S. K. od decyzji Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu z dnia [...].2002 r., Nr [...], orzekającej o odmowie zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela działki nr [...] o po w. 0,0974 ha, objętej KW [...], położonej w K., obręb geodezyjny [...], jednostka ewidencyjna N. miasto K., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Małopolski stwierdził co następuje: Prezydent Miasta decyzją z dnia [...].2002 r., Nr [...], orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] na rzecz poprzedniego właściciela S. K.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podał, iż działka nr [...], stanowiąca własność S. K. została nabyta na rzecz Skarbu Państwa umową sprzedaży z dnia [...].1988 r. Dnia [...].2002 r. S. K. wystąpił z wnioskiem do Urzędu Miasta jej o zwrot. Odmowę zwrotu działki nr [...] organ I instancji uzasadnił tym, że przedmiotowa działka nabyta została na rzecz Skarbu Państwa w drodze cywilnoprawnej umowy sprzedaży zawartej w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, i w związku z tym nie może być ona traktowana jako działka wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Od decyzji Prezydenta Miasta złożył odwołanie S. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie nieruchomości. Wnioskodawca swoje stanowisko uzasadnił przekonaniem, że został zmuszony do zawarcia umowy sprzedaży w/w działki, ponieważ w przeciwnym razie zostałby wywłaszczony, a należna mu suma odszkodowania zostałaby złożona do depozytu sądowego. Ponadto S. K. wskazał, że na w/w działce nie został zrealizowany cel publiczny, na który miała być przeznaczona jego działka (budowa wywrotnicy wagonowej). Rozpatrując złożone odwołanie oraz całość materiału dowodowego zebranego w sprawie Wojewoda stwierdził, co następuje: działka nr [...] była przedmiotem własności S. K. Umową sprzedaży z dnia [...].1988 r. działka nr [...] została nabyta na rzecz Skarbu Państwa. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami określają ust. 3 i 4 art. 136 oraz art. 216 tej ustawy. Art. 136 ust. 3 stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Z kolei art. 216 ustawy rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów i na potrzeby Parku Narodowego. Taka konstrukcja art. 136 ust. 314 oraz art. 216 ustawy determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona" zawartego w ust. 3 art. 136. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w sensie przedmiotowym decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Za trafny i nadal obowiązujący uznano w literaturze pogląd przedstawiony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1992 r. (sygn. akt III AZP 11/92), że poprzedni właściciel nieruchomości zbytej w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub gminy w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dla celu, który dawałby podstawę do wywłaszczenia nieruchomości, nie może żądać jej zwrotu na podstawie art. 69 ust. 1 tej ustawy. Stanowisko takie zostało powszechnie zaakceptowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i należy przyjąć, że również w świetle postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa lub gminę w drodze umowy cywilnoprawnej w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów podniesionego w odwołaniu przez S. K., Wojewoda wyjaśnił, że działania te były zgodne z obowiązującym wówczas prawem dotyczącym pozyskiwania nieruchomości na cele publiczne. Odnośnie natomiast drugiego z zarzutów Wojewoda stwierdził, że skoro działka nr [...] została sprzedana Skarbowi Państwa przez odwołującego się w drodze umowy cywilnoprawnej w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, to nie przysługuje mu, jako poprzedniemu właścicielowi, roszczenie ojej zwrot niezależnie od tego, w jaki sposób została ona zagospodarowana. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. K. podniósł podobnie jak w odwołaniu, że nieruchomość została zbyta w czasie toczącego się postępowania wywłaszczeniowego i w owych czasach taka była forma nabywania "wywłaszczonych nieruchomości", stosowana nie tylko w stosunku do niego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: 1. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i następnych ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) określają ust. 3 i 4 art. 136 oraz art. 216 tej ustawy. Art. 136 ust. 3 tej ustawy stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Z kolei art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw i przepisów ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów (państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Parku Narodowego. Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w ust. 3 art. 136. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto. a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Nie ulega wątpliwości w świetle powyższych ustaleń, że Skarb Państwa nie nabył prawa własności nieruchomości -działki nr [...] o pow. 0,0974 ha, objętej KW [...], położonej w K., obręb geodezyjny [...], jednostka ewidencyjna N. miasta K. w drodze tak rozumianej instytucji wywłaszczenia nieruchomości. 2. Roszczenie możliwości zwrotu nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych wart. 136 ust. 3 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami również na nieruchomości, których własność nabył Skarb Państwa w trybie i na zasadach nie mieszczących się w konstrukcji wywłaszczenia sensu stricto i które nie mogłyby być zwrócone na podstawie tych przepisów, zawiera art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten w sposób taksatywny wylicza kategorie nieruchomości przyjęte lub nabyte przez Skarb Państwa, zrównane z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 tej ustawy. W związku z takim ukształtowaniem treści art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami (enumeratywne wyliczenie ustaw i przepisów poszczególnych ustaw) nie budzi wątpliwości, że normy prawne zawarte w tym przepisie mają charakter wyjątkowy, rozszerzający jedynie pojęcie nieruchomości wywłaszczonej, do którego odwołuje się art.136 ust. 3 ustawy i jako takie nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający (por T. Woś: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004, s. 190-191 oraz powoływaną tam literaturę i orzecznictwo). Skarb państwa nie nabył przedmiotowej nieruchomości na podstawie żadnej z expressis verbis w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyliczonych ustaw, ani przepisów ustaw. 3. W sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją Wojewody istotny jest problem charakteru prawnego nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie umowy cywilnoprawnej sprzedaży zawartej w okresie obowiązywania ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. DZ. U z 1991 r. Nr 30. poz. 127 ze zm. (dalej powołanej jako u.g.g i w.n.). Nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa lub gminę w drodze umowy cywilnoprawnej - w związku z postanowieniami art. 49 u. g. g. i w. n. - nie może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Umowa o przeniesieniu na rzecz Skarbu Państwa praw rzeczowych do nieruchomości niezbędnej na cele publiczne zawarta w okresie obowiązywania u.g.g. i w.n. w związku z jej postanowieniami art. 49 jest taką samą umową, jak każda inna tego rodzaju umowa i znajdują w stosunku do niej zastosowanie przepisy prawa cywilnego, regulujące daną kategorię umowy i Skarb Państwa korzysta z takiej samej ochrony przewidzianej tymi przepisami (np. ochrony własności nabytej nieruchomości), jak każdy inny podmiot. Trafny jest więc pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 24.09.1992 r. (III AZP 11/92, OSN CP 6/1993, póz. 93), że poprzedni właściciel nieruchomości zbytej w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub gminy w czasie obowiązywania u.g.g. i w.n. dla celu, który dawałby podstawę do wywłaszczenia nieruchomości, nie może żądać jej zwrotu na podstawie art. 69 ust. 1 tej ustawy. Stanowisko takie zostało powszechnie zaakceptowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m. in. wyroki NSA-OZ w Krakowie z 23.03.1993 r., SA/Kr 2064/92, niepubl., z 19.10.1993 r., SA/Kr 261/93, nie-publ. i z 28.10.1993 r., SA/Kr 223/93, niepubl.) w okresie obowiązywania u.g.g. i w.n. i również w świetle postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w czasie obowiązywania u.g.g. i w.n. nie może być traktowana jako nieruchomości wywłaszczona. Nieruchomości zbytej w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub gminy w czasie obowiązywania u.g.g. i w.n. dla celu, który dawałby podstawę do jej wywłaszczenia, nie można traktować jako wywłaszczonej również wtedy, kiedy w stosunku do niej zostało wcześniej, a więc przed zawarciem umowy, wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - OZ w Krakowie z 10.09.1993 r., SA/Kr 384/93, niepubl.), co podnosi w swojej skardze skarżący. Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, po1z. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.