II SA/Kr 928/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Irla ( spr.) Sędziowie NSA : Izabela Dobosz Joanna Tuszyńska Protokolant : Edyta Domagalska rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2004r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2002r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości - skargę oddala - Decyzją z dnia [...].02.2002r. znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 138 § l pkt l kpa po rozpatrzeniu odwołania M.R., E.P., A.L. i M.S. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...].12.2001r. znak: [...], orzekającej o odmowie zwrotu na rzecz poprzednich właścicieli i ich spadkobierców nieruchomości - części działki ewidencyjnej nr "1" o pow. 51706m2, położonej w obrębie geodezyjnym [...] jednostki K.K. w granicach dawnej parceli gruntowej l. kat. [...] l byłej gminy katastralnej K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda twierdził co następuje: przedmiotowa nieruchomość, której właścicielką była F.G., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].09.1953r. nr [...], na podstawie przepisów dekretu z 26.04.1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W wyniku licznych przekształceń przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie część działki nr "1". Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie w sprawie wykazało, że nieruchomość stanowi obecnie własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "K." SA w K. Prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości w dniu 16.09.1993r. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...].01.1993r. znak: [...]. Zgodnie z postanowieniami art. 229 ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998r. na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przeszkoda, jaką stanowi ustanowione na nieruchomości prawo użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje (negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości ), a zatem organ orzekający w sprawie zwrotu nieruchomości jest zobowiązany orzec o odmowie jej zwrotu bez względu na to, czy wywłaszczona nieruchomość jest zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podniesiona w odwołaniu kwestia niepoinformowania odwołujących się o możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości przed ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego, zdaniem Wojewody, nie może być przedmiotem oceny w postępowaniu w sprawie zwrotu i nieruchomości. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. Zarzuciła, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podkreśliła, że w toku postępowania o zwrot nieruchomości złożyła wniosek o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego z Wytwórnią Sprzętu Komunikacyjnego K. SA w K. i wniosek ten nie został rozpoznany, a skarżąca nie otrzymała żadnego stanowiska organu w tej sprawie. Tymczasem załatwienie sprawy o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego powinno wyprzedzać wydanie orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii rozwiązania wieczystego użytkowania organ był uprawniony do rozstrzygania w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tymczasem z akt sprawy bezdyskusyjnie wynika, że wieczysty użytkownik korzysta z nieruchomości w sposób sprzeczny od ustalonego. Skarżąca podkreśliła również, że powyższa powinność organów - w świetle najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - dotyczy zarówno sytuacji, kiedy wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przed dniem 5.12.1990r., jak i po tej dacie, jeżeli przesłanki do zwrotu nieruchomości zaistniały przed tym dniem. Taka zaś sytuacja zachodzi w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, ponieważ działka ta nie jest wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia od szeregu lat, w tym w dniu 5.12.1990r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: 1. skarga nie jest zasadna i nie mogła być uwzględniona. Przedmiotowa nieruchomość, której właścicielką była F.G. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].09.1953r. nr [...], wydaną na podstawie przepisów dekretu z 26.04.1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Dz.U. z 1952r. Nr 4, poz. 31. Zgodnie z art. 229 ustaw z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organ I i II instancji, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wynika z odpisu z księgi wieczystej Kw Nr [...] przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "K." SA w K. Prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 16.09.1993r. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...].01.1993r., znak [...]. 2. Jak trafnie zwraca uwagę Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w wyrokach z 23.05.2002r II SA/ Kr 1905/ 00, niepubl., z 23.05.2002r., IISA/ Kr 906/ 00, niepubl. i z 21.11.2002r., IISA/ Kr 412/ 02, niepubl. ) przepis art. 229m ustawy o gospodarce nieruchomościami postanawia wyraźnie, że roszczenie o zwrot takiej nieruchomości nie przysługuje, a więc wniosek o jej zwrot nie jest zasadny, nie może być uwzględniony, co powinno prowadzić do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania w sprawie. W takim – prawidłowym ujęciu - art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, przeszkodę w zwrocie nieruchomości, której ustalenie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości, a w żadnym przypadku do umorzenia postępowania w sprawie jej zwrotu, ponieważ postępowanie takie w żadnym momencie nie było i nie stało się bezprzedmiotowe. Organy administracji publicznej obu instancji orzekające w sprawie o zwrot nieruchomości, w odniesieniu do której - stosownie do postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - roszczenie o jej zwrot wygasło, nie jest uprawniony do badania prawidłowości, czy nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło prawidłowo, ani też do podważania takiej decyzji. Jest bowiem związany ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...].01.1993r., znak: [...], na podstawie której prawo to powstało i dopóki decyzja ta nie zostanie w sposób prawem przewidziany pozbawiona bytu prawnego, jest nią związany, podobnie jak każdy inny podmiot (res iudicata ius facit erga omnes ), 3. w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją Wojewody nie mogą znaleźć zastosowania powoływane przez skarżącą orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ dotyczą one zupełnie innej sytuacji, do której nie znajduje zastosowania norma z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dotyczą one mianowicie możliwości realizacji roszczenia z art. 136 ust. 3 tej ustawy w sytuacji, kiedy dopiero po dniu jej wejścia w życie ( po dniu 1.01.1998r.) w związku z postanowieniami art. 200-205 ustawy o gospodarce nieruchomościami toczy się postępowanie w sprawach stwierdzenia nabycia z mocy prawa, na podstawie ustawy z 29.09.1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, Dz. U. Nr 79 poz. 464 ze zm., prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez określone podmioty, nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tymczasem prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości zostało stwierdzone decyzją Wojewody z dnia [...].01.1993r. Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r.- Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271).