II SA/Kr 931/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów M.S. złożyła, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 34-letnią córką T.S. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości [...] zł oraz dochód córki z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 100 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 4,16 ha. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dorosłą córką, która utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. Córka opiekuje się skarżącą ze względu na jej bardzo zły stan zdrowia. Wysokość emerytury oraz dochody z gospodarstwa nie przekraczają nawet 450 zł na osobę. Całość tych dochodów przeznaczana jest na utrzymanie i zakup koniecznych lekarstw. Skarżąca jest poważnie chora i potrzebuje stałej opieki. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż poza podanymi we wniosku, nie osiąga innych dochodów z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego. Nie korzysta z dopłat unijnych. Skarżąca, ani jej córka, nie posiadają samochodu, maszyn rolniczych. Nie dysponują rachunkami bankowymi. Córka skarżącej oświadczyła, że od wielu lat wspólnie zamieszkuje z matką i jedynym źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego. Do pisma skarżąca załączyła następujące dokumenty: odcinek renty za miesiąc czerwiec 2009 roku, zaświadczenie Wójta Gminy L. o wielkości gospodarstwa rolnego i jego dochodowości, nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2009, decyzję ZUS o przyznaniu renty, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok 2008 (PIT-40A) oraz skierowanie skarżącej do szpitala. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżąca uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu renty w wysokości [...] zł. Dochody uzyskuje także córka skarżącej, która prowadzi gospodarstwo rolne. Skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego, w skład którego wchodzi dom wielkości 100 m² oraz nieruchomość rolna o areale 4,16 ha. Podkreślić w tym miejscu należy, że posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. W takiej zaś sytuacji niepodobna stwierdzić, że skarżąca zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo to przysługuje bowiem, tak jak wskazano powyżej, jedynie tym podmiotom, których zarówno dochód jak i majątek nie pozwalają zdobyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że ze względu na wiek i stan zdrowia skarżącej znaczną część uzyskiwanych dochodów przeznaczana jest na konieczne leczenie, nie posiada ona przy tym żadnych oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego, orzekający przychylił się do wniosku skarżącej o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).