II SA/Kr 935/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 lipca 2008r. skarżąca E. S. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, brak oszczędności. Wskazuje, iż ponoszone koszty utrzymania są duże, a utrzymuje się jedynie z emerytury i w związku z tym nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a także nadesłanych na wezwanie Sądu dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżącej wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w wysokości [...] zł oraz dochody z posiadanego gospodarstwa rolnego w kwocie – jak to określa wnioskodawczyni – [...] zł. Podkreśla, iż nie osiąga dochodów z innych źródeł, a koszty zakupu leków kształtują się na poziomie około [...] zł. Dodaje także, iż nie posiada rachunków bankowych. Jednocześnie dołącza do swych oświadczeń odcinek świadczenia emerytalnego za miesiąc lipiec 2009r. poświadczający, iż otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom o pow. [...] m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 6,5 ha. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie pełnego wpisu sądowego nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony skarżącej. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów wnioskodawczyni w wysokości [...] zł w kontekście samotnego gospodarowania ( wnioskodawczyni dodaje jedynie, iż sporadycznie korzysta z pomocy rodziny przy uprawie swego gospodarstwa rolnego ), fakt, iż wnioskodawczyni jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, w odniesieniu do zwyczajowych wydatków na utrzymanie - w kontekście wysokości samego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie w części od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż po pierwsze skarżąca uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu [...] zł ( emerytura i dochód z gospodarstwa rolnego ), nie wykazuje także zadłużenia bankowego czy innych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na sytuację bytową rodziny, nie ma tez innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu. Ponadto skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała ew. wydatków koniecznych czy nadzwyczajnych, obciążających jej budżet domowy, a w znaczny sposób wpływających na możliwości płatnicze. Skarżąca twierdzi, iż ponosi znaczne koszty leczenia, jednakże twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Skarżąca wykazuje także znaczny majątek w formie gospodarstwa rolnego ( 6,5 ha ), który zawsze jego właścicielowi, w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich może przynosić pożytki, może również służyć jako zabezpieczenia kredytu czy pożyczki, jeśli temuż właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. części wpisu obecnie należnego oraz innych niż wpis od wniesionej skargi należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).