II SA/Kr 937/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.M. i A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 czerwca 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu użytkowania gruntu na cele nierolnicze p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata W dniu [...] listopada 2010 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.M. o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 czerwca 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty z tytułu użytkowania gruntu na cele nierolnicze. Z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J.M. . Ich miesięczny dochód wynosi 8.206 zł i stanowi go dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej (usługi....) w wysokości około 4.200 zł (średnia z trzech miesięcy), renta skarżącego w wysokości 506 zł, dochód z najmu kiosku w wysokości 500 zł oraz dochód żony skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej (usługi optyczne) w wysokości około 3.000 zł. W skład majątku skarżącego wchodzą dwa domy o powierzchni 119,93 m² i 130,80 m² oraz kiosk. Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: J.M. wydaje miesięcznie około 3.000 zł (lokal 1.200 zł, media: prąd, woda 100 zł, ZUS 350 zł, wydatki na materiały optyczne i rozruch firmy), A.M. wydaje miesięcznie 1.000 zł na zakup paliwa, 800 zł na ZUS, 450 zł składka do zrzeszenia, 200 zł naprawy samochodu. Dodatkowo skarżący wydaje kwotę 1.400 zł na spłatę kredytu zaciągniętego na budowę domu, 500 zł na gaz, wodę i ścieki. Skarżącemu, w zależności od miesiąca, pozostaje kwota około 850 zł (tj. około 400 – 450 zł na osobę). Drugi dom skarżącego zamieszkuje syn z rodziną, który pokrywa koszty utrzymania domu. Nieruchomość skarżącego obciążona jest hipoteką z tytułu zaciągniętego kredytu. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobie wnioskującej szeroko rozumianego prawa do sądu, a więc możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronie uprawnień, jeżeli znajduje się ona w położeniu uniemożliwiającym poniesienie we własnym zakresie związanych z tym kosztów. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którego domaga się skarżący, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 w/w ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną i życiową (do takich osób można zaliczyć m. in. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia) nie mogą ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym bez wywołania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie kwalifikowanego zastępstwa prawnego. Należy bowiem zaznaczyć, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach związanych z postępowaniem, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy zarówno skarżący, jak i jego żona prowadzą działalność gospodarczą, która przynosi dochody. Z prowadzonej działalności skarżący uzyskuje miesięczne dochody w wysokości około 4.200 zł, zaś jego żona w wysokości około 3.000 zł. Dodatkowo skarżący pobiera rentę w kwocie 506 zł oraz uzyskuje dochody z najmu kiosku w wysokości 500 zł miesięcznie. Łączne dochody małżonków M. wynoszą ponad 8.200 zł. Zdaniem orzekającego sytuacja taka pozwala na zaoszczędzenie odpowiednich środków na pokrycie kosztów zatrudnienia pełnomocnika z wyboru. Zauważyć należy, że skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci dwóch domów o powierzchni 119,93 m² oraz 130,80 m². Nie sposób zatem uznać skarżącego za osobę ubogą, a tylko dla takich osób przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Posiadanie majątku znacznej wartości oznacza, iż skarżący ma wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty wynagrodzenia adwokata. Oceny powyższej nie zmienia fakt obciążenia posiadanej nieruchomości hipoteką. Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA: z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 7 października 2005 r. sygn. akt II FZ 624/05). Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika. Należy bowiem pamiętać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. H. Knysiak–Molczyk, (w:) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod red. Prof. T. Wosia, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z 2002 r. ze zmianami).