II SA/Kr 940/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu 30 czerwca 2009r. skarżąca M. W. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak oszczędności. Wskazuje, iż ponoszone koszty utrzymania są duże i w związku z tym nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Dochody z gospodarstwa rolnego są bardzo niewielkie. W większości pola leżą odłogiem. Dodaje, iż wraz z mężem ma na utrzymaniu niepełnosprawną córkę, która wymaga ciągłej opieki i pomocy. Sama skarżąca jest chora na zwyrodnienie kręgosłupa, nadciśnienie, jest po przebytej poważnej operacji. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a także nadesłanych na wezwanie Sądu dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżącej wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i niepełnosprawną córką. Źródłem utrzymania rodziny są renty obydwojga małżonków w kwotach [...] zł oraz [...] zł ( skarżąca przedstawia xero przekazów pocztowych ) oraz renta socjalna córki w wysokości [...] zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 2083 zł. Strona podkreśla, iż nie osiąga dochodów z innych źródeł, a z posiadanego gospodarstwa rolnego dochód jest bardzo niski - w granicach 1000 zł rocznie, z uwagi na niską klasę ziemi, zły stan zdrowia wnioskodawczyni i trudności w uprawie gruntów. Grunty wykorzystywane są jako łąki. Dodaje, potwierdzając to stosownym zaświadczeniem, iż posiada rachunek bankowy, na którym według stanu z dnia 20 lipca 2009r. było 5,38 zł. Strona nie korzysta z dopłat unijnych. Jako wydatki podaje : energia elektryczna – 126 zł, ubezpieczenie roczne gospodarstwa – 674 zł, odpady komunalne – 72 zł, gaz – 45 zł, wyżywienie, zakup leków i inne potrzeby niezbędne do życia – około 1000,00 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom o pow. 127 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 3,67 oraz 1,75 ha lasu na zasadach współwłasności małżeńskiej. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu sądowego i ew. innych kosztów sądowych nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony skarżącej. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego, a także innych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości około 2083 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, fakt, iż wnioskodawczyni jest osobą schorowaną, mającą na utrzymaniu niepełnosprawną córkę, w odniesieniu do zwyczajowych i wykazanych dokumentami wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, - w kontekście wysokości samego wpisu, kolejnych ewentualnych kosztów - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Nie widzi się natomiast podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie dla strony również kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest nieobowiązkowy. Skarżąca bowiem dysponuje znacznym majątkiem nieruchomym, jest bowiem właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 3,67 ha oraz lasu o pow. 1,75 ha, który to majątek zawsze może służyć jego właścicielowi jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, szczególnie w sytuacji gdy nie jest obciążony prawami osób trzecich, a jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Orzekający rozpoznając sprawę bada jedynie sytuację majątkową strony, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, i nie ocenia, czy w danej sprawie istniałaby zasadność ustanowienia pełnomocnika, czy też nie. Nie specyfika czy okoliczności sprawy decydują bowiem o przyznaniu stronie kwalifikowanego pełnomocnika, a jedynie ma na to wpływ ich sytuacja materialno – bytowa. A ta, zdaniem orzekającego uzasadnia przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie jedynie częściowym , poprzez jedynie pełne zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).