II SA/Kr 950/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. i K. Z. na decyzję Nr: [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 maja 2015 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 maja 2015 roku w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżąca M. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem M. Z. ur. 1992 r. Ich miesięczny dochód wynosi 875,92 zł i stanowi go zasiłek przedemerytalny skarżącej. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom, o powierzchni 103 m², w którym zamieszkuje z rodziną. Nie dysponuje ona oszczędnościami, papierami wartościowymi, innymi prawami majątkowymi, wierzytelnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca powołała argumenty odnoszące się do złożonej skargi. Do wniosku załączone zostały kopie następujących dokumentów: decyzji z dnia 26 marca 2015 roku o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego (wysokość świadczenia do wypłaty 875,92 zł), rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok 2014 (przychód skarżącej 11.849,85 zł), decyzji z 15 stycznia 2015 roku w sprawie podatku od nieruchomości (949 zł), pięciu faktur za wodę na kwoty: 57,42 zł, 47,69 zł,84,13 zł, 84,13 zł i 60,67 zł oraz dwóch faktur za gaz: rozliczenie zużycia za okres od 4 kwietnia 2014 roku do 9 kwietnia 2015 roku i za luty 2016 roku na kwotę 336,35 zł. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: wykazanie stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów netto jej męża– K. Z., wykazanie stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów netto syna – M. Z., przesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 rok K. Z. i M. Z., wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, oświadczenie, czy skarżąca, jej mąż i syn są właścicielami pojazdów mechanicznych – jeśli tak, należało podać ich markę i rok produkcji, a także uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. wskazania faktów, z których wynika, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Odnosząc się do wezwania M. G. w piśmie z dnia 25 października 2015 roku podała, że uzyskiwane przez nią i jej rodzinę dochody wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych tj. opłat związanych z pokryciem rachunków za prąd, gaz, wodę, ścieki, odpady komunalne, podatki od nieruchomości i innych związanych z codzienną egzystencją. Dodatkowym obciążeniem są opłaty za studia syna w kwocie 2.600 zł za semestr oraz wydatki na leki męża wnioskodawczyni. Syn obecnie nie ma możliwości zarobkowych. Dochody syna uwidocznione w zeznaniu podatkowym za 2014 rok były skutkiem brakujących środków na utrzymanie. Rodzina skarżącej nie korzysta z żadnej pomocy socjalnej. Do pisma strony załączone zostały kopie następujących dokumentów: wypisu z treści orzeczenia o zaliczeniu K. Z. do pierwszej grupy inwalidztwa, zeznania PIT-37 za 2014 rok M. Z. (przychód 10.904,34 zł), zeznania PIT-37 za 2014 rok K. Z. (przychód 48.691,60 zł), dwóch faktur za energię elektryczną dotyczących rozliczenia energii, trzech faktur za odbiór ścieków na kwoty 250 zł kwartalnie, wyciągu z umowy oświadczenie usług internetowych (opłata abonamentowa 69,99 zł), legitymacji studenckiej syna oraz dowodu rejestracyjnego samochodu [...], rok produkcji 2002. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawione przez M. G. okoliczności nie dają podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sytuacja materialna skarżącej nie nosi bowiem znamion ubóstwa, czy biedy. Wnioskodawczyni ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielką majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni 103 m² oraz gruntów wielkości 1.898 m². Dysponuje dochodem z tytułu zasiłku przedemerytalnego, który choć nie jest wysoki, stanowi stałe źródło utrzymania. Należy w tym miejscu zaakcentować, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy orzekający bierze pod uwagę nie tylko sytuację majątkową samej wnioskodawczyni, ale również osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwalała dopiero ustalić czy strona jest w stanie ponieść ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Z zalegających w aktach sprawy dokumentów wynika natomiast, że mąż skarżącej, K. Z., uzyskuje dochody, których wysokość jest ponad czterokrotnie wyższa, niż dochody skarżącej (wg zeznania podatkowego za 2014 rok jego przychód wyniósł 48.691,60 zł, podczas, gdy M. G. 11.849,85 zł). Co prawda skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie o wykazanie stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów swojego męża, jednakże dysponując danymi zawartymi w zeznaniu podatkowym za ubiegły rok można obliczyć, że wysokość tych dochodów wynosi ok. 4 tys. zł (48.691,60 zł / 12 m-cy). Łączne dochody małżonków Z. wynoszą zatem niemal 5 tys. zł. Udokumentowane przez skarżącą wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą łącznie ok. 700 zł (144,48 zł energia elektryczna, 336,35 zł gaz, 83,33 zł usługi asenizacyjne, ok. 30 zł woda, 91 zł podatek od nieruchomości). Do tego doliczyć należy opłaty za studia syna wnioskodawczyni 433,33 zł (2.600 zł / 6 m-cy) oraz wydatki na leczenie jej męża 233,66 zł (wg. PIT-O za 2014 rok 2.803,96 zł / 12 m-cy). Suma wydatków zamyka się zatem kwotą ok. 1.400 zł. Z zestawienia tej wysokości z sumą dochodów skarżącej i jej męża wynika, że stronie pozostają w miesiącu wolne środki finansowe, którymi może swobodnie dysponować. Orzekający nie uwzględnił wydatków ponoszonych na internet i telefonię internetową, bowiem nie można ich zaliczyć do kosztów koniecznego utrzymania. Wobec powyższego nie można stwierdzić, aby M. G. nie miała żadnych możliwości wygospodarowania środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Dysponując stałymi dochodami własnymi oraz męża w wysokości wielokrotnie przewyższającej wysokość należnych w sprawie kosztów sądowych jest ona w stanie ponieść te koszty bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez stronę kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie stronie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.