II SA/Kr 951/02

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 grudnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Krystyna Daniel AWSA Wojciech Jakimowicz ( spr.) Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2005r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 marca 2002r., Nr: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego M. N. kwotę 10 ( dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r., znak: [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił przyznania M. N. - po rozpoznaniu podania wnioskodawcy z dnia [...] października 2001 r. uzupełnionego pismem z dnia 30 października 2001 r. kierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. - zasiłku celowego na remont domu ze względu na przekroczenie przez rodzinę wnioskodawcy kryterium dochodowego, o jakim stanowi art. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Decyzją z dnia 5 marca 2002 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpoznaniu odwołania M. N. od decyzji wydanej z upoważnienia Rady Miasta i Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] listopada 2001 r., znak: [...] odmawiającej przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na remont domu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że w odwołaniu zawartym w piśmie skierowanym do Burmistrza Miasta S. M. N. podniósł, że od wielu lat walczy o przyznanie mu środków finansowych odszkodowania na remont domu, oraz opisał podejmowane w tym celu działania. Podniósł także, że nie jest w stanie z własnych dochodów wykonać takiego remontu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że zgodnie z art. 4. ust 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę lub rodzinę nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodne z art. 4 ust. 1 ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 ust. 2-11, tj. bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej choroby itd. Powyższa zasada odnosi się do wszystkich świadczeń z pomocy społecznej o charakterze pieniężnym. Podniesiono, że M. N. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Wszyscy członkowie rodziny są osobami w podeszłym wieku i utrzymują się z emerytur i rent Dochód rodziny ogółem wynosi 2.109,00 zł i składają się na ten dochód: renta M. N. w wysokości [...] zł, emerytura żony odwołującego się w kwocie [...] zł oraz emerytura jego córki w wysokości [...] zł. Kryterium dochodowe uprawniające do skorzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zgodnie z art. 4 ust 1 w/w ustawy dla rodziny wnioskodawcy wynosi 976,00 zł, tj. na pierwszą osobę w rodzinie 406,00 zł oraz na każdą osobę w rodzinie powyżej 15 lat po 285,00 zł. Dochód rodziny przekracza więc i to o znaczną kwotę, kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium zaznaczyło, że przepisy cytowanej ustawy przewidują wprawdzie w art. 31 a, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek celowy, jednak decyzję o przyznaniu takiego zasiłku podejmuje kierownik ośrodka pomocy społecznej, oceniając każdorazowo, czy w danej sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie takiego świadczenia oraz biorąc pod uwagę możliwości finansowe ośrodka. Przepisy ustawy o pomocy społecznej w art. 2 ust. 4 stanowią bowiem, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Podkreślono przy tym, że jak wynika z wyjaśnień kierownika MGOPS w S. w trakcie wizyty i przeprowadzania wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, pracownik socjalny nie stwierdził, aby istniejące warunki mieszkaniowe wskazywały na konieczność przeprowadzenia remontów i napraw w związku z zagrożeniem dla rodziny. Z akt sprawy i wyjaśnień samego wnioskodawcy wynika, że od wielu lat stara się on o odszkodowanie za uszkodzenie domu spowodowane przez sąsiadów. Według jego opinii szkody te wynoszą 65000 zł, a remontu wymagają pęknięte fundamenty i ściany oraz dach budynku. Potrzebne środki na przeprowadzenie takiego remontu przekraczają możliwości budżetu ośrodka, któremu brakuje funduszy na wsparcie osób spełniających kryterium dochodowe określone w art.4 ust.1 i znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji bytowej. W ustawowym terminie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 marca 2002 r., znak: [...] złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie M. N. Skarżący zarzuca nieprawdziwe ustalenia w zakresie stanu technicznego mieszkania skarżącego poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego, niedopuszczalność wydawania decyzji przez organ odwoławczy ostatecznych decyzji na posiedzeniu niejawnym, a także nieuzasadnione skierowanie przez Urząd Miasta i Gminy w S. wniosku o środki na remont mieszkania do organów pomocy społecznej. Skarżący wystąpił z wnioskiem do sądu administracyjnego o udzielenie mu pomocy finansowej na remont m.in. ogrodzenia i bramy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wraz z jego argumentacją i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2005 r. strony postępowania sądowoadministracyjnego nie stawiły się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone - czyli również w sytuacji niniejszej sprawy ze skargi M. N. - podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przy tym, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co oznacza, że zarówno decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] listopada 2001 r., znak: [...], jak i utrzymująca tę decyzję w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia 5 marca 2002 r., znak: [...] obarczone są wadą skutkującą koniecznością ich uchylenia. Należy bowiem podnieść, iż organy administracji obydwu instancji oparły rozstrzygnięcie na stwierdzeniu faktu przekroczenia przez rodzinę wnioskodawcy kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej nie wyjaśniając wątpliwości, jakie w zakresie dochodów rodziny wnioskodawcy dostarcza dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy. Rozstrzygnięcie oparto bowiem na informacjach wynikających z odcinków przekazów pocztowych świadczeń otrzymywanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K., podczas gdy informacje te - w sytuacji, gdy organ wskazuje w wywiadzie środowiskowym, że dochody członków rodziny wnioskodawcy obejmują tylko świadczenia emerytalne -zawierają dane wzajemnie sprzeczne. Z odcinków przekazów pocztowych świadczeń otrzymywanych w październiku 2001 r. przez M. N. i M. N. wynika, że uzyskiwane przez te osoby dochody z tytułu świadczeń ubezpieczeniowych były mniejsze niż kwoty rzeczywiście im wypłacone, podczas gdy kwota faktycznie wypłacana stanowi różnicę pomiędzy dochodem a zaliczką na podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne, a tym samym nie może być większa niż uzyskiwany dochód (w sytuacji, gdy dochody członków rodziny wnioskodawcy obejmują tylko świadczenia emerytalne). W przypadku powstających w takiej sytuacji oczywistych wątpliwości co do prawdziwości informacji wynikających z odcinków przekazów pocztowych świadczeń ubezpieczeniowych organy obydwu instancji powinny były przeprowadzić postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia rzeczywistego dochodu członków rodziny wnioskodawcy (wg reguł, o jakich stanowi ustawa o pomocy społecznej), zwłaszcza w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie oparto zasadniczo na stwierdzeniu faktu przekroczenia przez rodzinę wnioskodawcy kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe uchybienia organów administracji wskazują, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, co obliguje sąd do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego, mimo że nie można uznać, iż argumentacja przytaczana przez skarżącego jest zasadna. Podkreślić należy, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca nie wskazywał wprawdzie wprost w swoim podaniu z dnia [...] października 2001 r., że zwraca się z wnioskiem o pomoc społeczną, jednakże w świetle treści tego podania i kolejnego pisma z dnia 30 października 2001 r. kierowanego już do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., stwierdzić należy, że organy administracji zasadnie zakwalifikowały podanie M. N. jako wniosek o udzielenie pomocy finansowej na konkretny cel w ramach świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Podkreślić także należy, że dokumentacja z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wskazuje na nieprawidłowości w jego przeprowadzeniu, a ostateczny charakter decyzji organu odwoławczego wynika z treści art. 16 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. W sprawie nie zachodziły także wynikające z art. 89 k.p.a. przesłanki zobowiązujące organ do przeprowadzenia rozprawy, czy choćby tylko uzasadniające takie działanie. Wreszcie podkreślić należy, że kasacyjne co do zasady kompetencje sądu administracyjnego uniemożliwiają w przedmiotowej sprawie podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w kwestii udzielania pomocy finansowej. Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, iż decyzje organów obydwu instancji zapadły pomimo braku należycie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a zatem uchybienie tego rodzaju nie może być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym również decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), należało uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia 5 marca 2002 r., znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] listopada 2001 r., znak: [...]. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.). Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 97 § 1 cyt. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże w § 2 art. 97 Przepisów wprowadzających ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdza się, że w sprawach, o których mowa w § 1 cyt. ustawy stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych.